Tuyển sinh đại học: Thay đổi gì mới cần báo trước 3 năm?

Ba năm để chuẩn bị điều gì?

Mốc 3 năm có cơ sở khi thay đổi cấp hệ thống buộc học sinh học thêm môn không chọn từ lớp 10 hoặc tích lũy kiến thức mới suốt bậc THPT. Khi ấy cần thông báo từ đầu cấp hoặc có phương án chuyển tiếp cho các khóa đã chọn môn.

ảnh: Ngọc Dương

Nhưng thay đổi kiến thức phải học khác với thay đổi cách đánh giá kiến thức ấy. Học sinh định hướng vào ngành kỹ thuật thường chú trọng toán, vật lý và các môn khoa học phù hợp vì đó là nền tảng để học đại học, không phải chỉ để đáp ứng một công thức xét tuyển. Nếu yêu cầu đầu vào của ngành không đổi, việc điều chỉnh phương thức hay cách tính điểm không nhất thiết buộc các em học lại. Vậy căn cứ nào để tất cả thay đổi đều phải báo trước ba năm?

Trường đại học xác định môn tiên quyết và năng lực đặc thù của ngành, công bố và giải trình; Bộ GD-ĐT ban hành quy chế chung và giám sát. Nếu trường đổi điều kiện chuyên môn khiến học sinh đã chọn môn bị ảnh hưởng, trường phải có lộ trình hoặc cơ hội học bổ sung, không thể lấy đó làm lý do buộc Bộ giữ nguyên quy chế quốc gia 3 năm.

Tại Úc, trung tâm tuyển sinh UAC cung cấp cho học sinh lớp 10 thông tin về môn tiên quyết và kiến thức cần cho các ngành đại học: thông báo sớm yêu cầu học tập không có nghĩa đóng băng phương thức xét tuyển.

Bỏ điểm cộng IELTS: Năng lực có mất đi?

Về chứng chỉ IELTS, dù bỏ điểm cộng cho chứng chỉ này thì năng lực tiếng Anh đạt được vẫn theo các em vào giảng đường và công việc; bỏ một khoản điểm cộng không xóa năng lực ấy, cũng không làm thay đổi kiến thức nền tảng cần học cho ngành đã chọn. Không thể đánh đồng việc mất điểm thưởng với việc mất đi năng lực đã tích lũy.

Theo giải thích của đại diện Bộ GD-ĐT về dự thảo tuyển sinh 2027, đề xuất bỏ điểm cộng bổ sung do trường tự quy định, không phải loại bỏ chứng chỉ ngoại ngữ. Chứng chỉ vẫn có thể dùng để quy đổi điểm môn ngoại ngữ hoặc đáp ứng điều kiện đầu vào theo quy định. Năm 2026, cùng IELTS 6.0 nhưng các trường quy định tới 26 mức điểm cộng khác nhau. Sự chênh lệch ấy đặt ra câu hỏi về căn cứ đánh giá và sự nhất quán khi thí sinh cùng dự tuyển một ngành.

Chi phí đã bỏ ra không tự tạo quyền bảo lưu điểm thưởng 3 năm. Cần công bố quy định trước kỳ xét tuyển, không đổi giữa chừng.

ảnh: LÊ HUỲNH ĐỨC

Nhiều phương thức, có tuyển đúng người?

Giảm số phương thức không nhất thiết làm mất cơ hội nếu thí sinh vẫn có con đường phù hợp để chứng minh năng lực. Ngược lại, dùng nhiều phương thức chỉ có ý nghĩa khi chúng bổ sung giá trị cho việc tuyển chọn, thay vì đơn thuần mở thêm đường tuyển sinh. 

Trường cần giải thích mỗi phương thức đo điều gì và liên quan ra sao đến ngành học. Cùng đạt 25 điểm ở hai tổ hợp khác nhau chưa đủ chứng minh hai thí sinh có kiến thức nền tương đương để học một ngành kỹ thuật.

Trường cần kiểm chứng bằng kết quả học tập và tỷ lệ hoàn thành chương trình theo từng phương thức. Nếu giảm phương thức mà học sinh vẫn có đường dự tuyển thực chất thì không mặc nhiên cần 3 năm; nếu một nhóm mất con đường khả thi, phải có giải pháp chuyển tiếp.

Thời hạn thông báo có nhất thiết phải 3 năm?

Các điều chỉnh về tính điểm, quy trình đăng ký hoặc sử dụng kết quả thi không làm thay đổi kiến thức nền và chuẩn năng lực cần được công bố đủ rõ, đủ sớm để thí sinh điều chỉnh kế hoạch, nhưng không mặc nhiên cần 3 năm. Những thay đổi sâu về cấu trúc bài thi hay chuyển sang thi máy tính lại đòi hỏi thử nghiệm, điều kiện kỹ thuật và khả năng tiếp cận đồng đều; lộ trình phải căn cứ vào mức độ sẵn sàng thực tế, không chỉ đếm năm.

Quy chế hiện hành yêu cầu trường công bố việc tự điều chỉnh phương thức tuyển sinh trước ít nhất 12 tháng và khuyến khích trước 36 tháng từ kỳ tuyển sinh 2027, trừ trường hợp thay đổi theo chính sách của Bộ GD-ĐT. Đây là thời hạn gắn với trách nhiệm của trường, không phải quy tắc buộc mọi sửa đổi quy chế chung của Bộ GD-ĐT chờ ba năm.

Nghị quyết 71 đặt ra yêu cầu đổi mới tuyển sinh theo hướng đánh giá đúng năng lực, kiểm soát thống nhất chuẩn đầu vào và chặt chẽ chất lượng đầu ra.

Từ yêu cầu ấy, thời hạn phải đi theo nội dung thay đổi và đúng chủ thể chịu trách nhiệm. Những thay đổi thực sự buộc học sinh chọn lại môn học từ đầu cấp THPT để vào ngành mong muốn mới có cơ sở xem xét mốc 3 năm hoặc phương án chuyển tiếp tương xứng; các điều chỉnh khác, nếu cần thiết, không thể áp dụng máy móc cùng một thời hạn.