Lắt léo chữ nghĩa: Cố sự & sự cố

11 Thanh Niên
Bài Những từ dùng sai trong ngôn ngữ tiếng Việt (trang Book Hunter Club) có mục:
“Sự cố. Lại một từ vô nghĩa nữa nhưng đang được dùng một cách rộng rãi để chỉ một sự rắc rối vừa mới xảy ra. Trong tiếng Hán Việt có từ kép cố sự 故事 có nghĩa là chuyện cũ chứ làm gì có từ sự cố. Cái nghĩa mà hiện nay người ta gán cho từ vô nghĩa đó thực là lạ lùng, không thể chấp nhận được”.
Bìa cuốn Aksidenti dịch sang tiếng Hán ẢNH: A.C
Bìa cuốn Aksidenti dịch sang tiếng Hán
ẢNH: A.C
Vậy có thật “làm gì có từ sự cố” và sự cố là “một từ vô nghĩa” hay không? Ta hãy xét xem. Hán ngữ đại tự điển (Thành Đô, 1993) đã ghi cho chữ cố [故] 20 nghĩa mà sau đây là 2 nghĩa liên quan đến chuyện đang bàn: 1 - cũ, xưa (nghĩa 7); 2 - sự biến đổi tai hại hoặc ngoài ý muốn (nghĩa 4).
Trong cố sự [故事] thì cố thuộc về nghĩa thứ nhất (cũ, xưa) đồng thời là định ngữ của bị định ngữ sự và cố sự là chuyện xưa. Cùng một kiểu cấu trúc cú pháp - ngữ nghĩa này, ta có hàng loạt thí dụ: cố chủ, cố cư, cố đô, cố hương, cố lý, cố nhân, cố quốc, cố thổ, cố trạch, cố tri... Với nghĩa này, cố [故] là đồng nguyên tự của cổ [古], như Vương Lực đã chứng minh trong Đồng nguyên tự điển (Bắc Kinh, 1997). Và với cổ, ta lại có một loạt cấu trúc đôi quen thuộc như cổ đại, cổ lão, cổ thời, cổ tích, cổ tịch, cổ ngoạn, cổ điển, cổ nhân, cổ văn, cổ vật, bác cổ, cận cổ, hiếu cổ, hoài cổ, nệ cổ, phục cổ, thái cổ, thiên cổ, thượng cổ, trung cổ, vạn cổ...
Với nghĩa 2 của cố, ta có sự cố [事故], một đơn vị từ vựng đã có mặt trong sách Chu lễ [周禮], một tác phẩm ra đời từ thời Xuân Thu (771 - 476 tr.CN) bên Trung Quốc. Nó đã thọ trên 2.500 năm mà có người lại dám khẳng định rằng “làm gì có từ sự cố”. Bạch Cư Dị cũng đã sử dụng hai tiếng này trong một bài thơ:
Tự khứ niên lai đa sự cố
Tùng kim nhật khứ thiểu giao thân.
(Năm ngoái đến nay nhiều chuyện quá
Từ nay xin giảm chuyện làm thân)
Dĩ nhiên là qua một thời gian dài như thế thì nghĩa của hai tiếng sự cố đâu có đứng yên một chỗ. Vì thế cho nên đến thời hiện đại thì nó lại mang thêm cái nghĩa liên quan đến phạm trù mà tiếng Anh gọi là safety, còn tiếng Pháp là sécurité, tức là phạm trù an toàn trong mọi lĩnh vực của đời sống, từ sinh hoạt đến sản xuất, đến hoạt động khoa học, kỹ thuật... Cái nghĩa đó được Đương đại Hán ngữ từ điển của nhóm Lý Quốc Viêm (Thượng Hải từ thư xuất bản xã, 2001) giảng là “ý ngoại đích tổn thất hoặc tai họa (đa chỉ tại sinh sản, công tác thượng phát sinh đích)”, nghĩa là “thiệt hại ngoài ý muốn hoặc tai họa (thường chỉ [những vụ] phát sinh trong sản xuất và công việc)”. Nhà văn người Albania Ismail Kadare có rất nhiều tiểu thuyết, trong đó có quyển Aksidenti (2008) được dịch sang tiếng Anh là The Accident, tiếng Pháp là L’accident. Tác phẩm này đã được dịch giả Trần Phùng Hoa [陈逢华] chuyển ngữ sang tiếng Hán thành Sự cố [事故], như có thể thấy trong ảnh in kèm theo đây.
Đi vào tiếng Việt, sự cố được dùng theo nghĩa “hiện tượng bất thường và không hay xảy ra trong một quá trình hoạt động nào đó”, như đã giảng trong Từ điển tiếng Việt của Vietlex. Thì cũng là cái nghĩa của sự cố trong tiếng Hán đó thôi.

Bình luận 11

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
Tư Lầy

Tư Lầy

Công nhận kiến thức cụ An Chi là cúi đầu ngưỡng mộ. Sách nào cụ ra đều mua để đọc. Nhờ cụ mà biết xài nhiều từ sai nhưng đã được "phổ thông" vài chục năm gần đây. Kính chúc cụ an nhiên, nhiều sức khỏe và truyền đạt thêm kiến thức cho hậu sinh.
Nhật

Nhật

Tại sao lúc nào cũng phải "gốc" thế này, "gốc" thế kia vậy? Đó là tiếng Việt, người Việt sử dụng, người Việt hiểu là được rồi. Phải "xuất phát" từ chữ Hán mới có nghĩa sao. Vậy làm ơn giải thích luôn giùm từ "table" của Pháp hay của Mỹ xuất phát từ tiếng Hán nào. Đa tạ.
Huy

Huy

Bạn không biết thế nào là từ Hán Việt hay từ Việt gốc Hán? Do "sự cố" và "cố sự" đề là từ Hán Việt nên bác An Chi mới có bài viết này? Bạn không muốn tìm hiểu thì thôi, xin đừng đọc! Còn bạn đòi giải thích luôn giùm từ "table" của Pháp hay của Mỹ xuất phát từ tiếng Hán nào thì quả là vô lý, vì đó không phải là từ gốc Hán.
lela

lela

Đã hiểu sự cố được dùng theo nghĩa “hiện tượng bất thường và không hay xảy ra trong một quá trình hoạt động nào đó” chữ Việt, nghĩa Việt hoàn toàn rồi, bày chi cái gốc Hán lộn xộn thêm rối răm không cần thiết đối với cộng đồng mà chắc gì đúng.
Nguyễn Phúc Hội

Nguyễn Phúc Hội

Điều tiên quyết là buộc phải có sự am hiểu rộng...mới nên chuyện!
brvt

brvt

Rắc rối vô nghĩa ... cố sự là từ Hán - Việt, sự cố là từ Việt 100% đi cho nhanh. Sao cứ phải ép sang chữ Hán.
Xem thêm bình luận

Có thể bạn quan tâm

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Như Quỳnh gọi Mạnh Quỳnh là 'người tình không chân dung'>

Mạnh Quỳnh tiết lộ vì sao ít song ca với Như Quỳnh

Là những nghệ sĩ nổi tiếng hàng đầu thị trường hải ngoại thế nhưng Như Quỳnh và Mạnh Quỳnh ít khi bắt cặp song ca. Sân khấu Đêm tình nhân 5 đánh dấu lần đầu tiên 'song Quỳnh' kết hợp tại Hà Nội.
Tranh thờ Ngũ Hổ  /// Ảnh: The Factory>

Đối thoại về tranh Hàng Trống

Cuộc đối thoại về tranh Hàng Trống dưới các góc nhìn đa chiều của nghệ nhân Lê Đình Nghiên, nhà sưu tập Lê Hải Đức và nhà nghiên cứu Trịnh Thu Trang.