Lý lẽ và luật lệ đặt tên đường

32 Thanh Niên
Không để người xứng đáng không được tôn vinh, xem xét bổ sung việc đặt tên đường bằng số, rà soát lịch sử để bổ sung người có công đặt tên đường là những ý kiến xung quanh việc đặt tên đường phố hiện nay.
Một số tên đường không rõ ràng về ý nghĩa ở TP.HCM /// Ảnh: Ngọc Dương Một số tên đường không rõ ràng về ý nghĩa ở TP.HCM - Ảnh: Ngọc Dương
Một số tên đường không rõ ràng về ý nghĩa ở TP.HCM
Ảnh: Ngọc Dương

Tranh cãi phải có lý

PGS-TS Phạm Văn Tình, Tổng thư ký Hội Ngôn ngữ học VN, không đưa ra ý kiến về việc nên hay không nên đặt tên đường Alexandre de Rhodes tại Đà Nẵng. Theo ông, đó là việc thuộc về thẩm quyền chính quyền TP này. Ông chỉ muốn góp tiếng nói để đánh giá đúng công lao của vị linh mục Alexandre de Rhodes mà thôi. Theo đó, chữ Quốc ngữ đã ra đời gần 4 thế kỷ nếu lấy mốc là cuốn Từ điển Việt - Bồ - La của A.de Rhodes xuất bản năm 1651 tại Roma, Ý. Chữ Quốc ngữ đã giữ một vai trò quan trọng trong lịch sử văn hóa VN. Tuy nhiên, đó là sản phẩm sáng tạo của nhiều giáo sĩ châu Âu như: Gaspa de Amaral, Antonio Barbosa, Marcel Ferreyra (Bồ Đào Nha); Alexandre de Rhodes, Pigneau de Béhaine (Pháp); Francesco Busomi, Crisforo Borri (Ý) nhằm thực hiện truyền giáo một cách tốt nhất. “Bản thân ông Alexandre de Rhodes là người có công rõ ràng hơn cả bằng cách làm ra cuốn từ điển. Bây giờ làm rõ công của ông ấy về chữ Quốc ngữ là không thể phủ nhận”, ông Tình cho biết.
Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học khác lại đưa ra ý kiến “sát ván” hơn về việc nên hay không đặt tên đường Alexandre de Rhodes. Chẳng hạn, theo dịch giả Phạm Long, việc cho rằng Alexandre de Rhodes dẫn quân viễn chinh Pháp tới xâm lược nước ta là sai. Sai sót này xuất phát từ việc dịch thuật sai từ “soldats” thành binh lính, trong khi đó, từ này trong ngữ cảnh được đưa ra cần hiểu là các nhà truyền giáo.
Nhà văn chuyên viết về Hà Nội, ông Nguyễn Ngọc Tiến, cho rằng theo Nghị định 91 về việc đặt tên đường, một tên sẽ không được đặt khi còn gây tranh cãi. Nhưng phải xác định rõ tranh cãi là tranh cãi thế nào. “Phải xem ý kiến phản đối đó của ai, người đó có hiểu biết hay không, họ có chứng cứ đáng tin cậy hay không. Nghĩa là chúng ta không phản đối tranh luận để đi đến chân lý nhưng tranh luận phải có học thuật, lý lẽ. Chúng ta cũng nên có quy định khi có tranh luận thì nên lập hội đồng thẩm định thế nào. Nếu không, sẽ thiệt thòi cho người đặt tên phố”, ông Tiến nói.
PGS-TS Tình cho rằng: “Việc Đà Nẵng tạm dừng việc đặt tên đường là đúng. Khi có tranh cãi, chưa đồng thuận thì nên tạm dừng, sau đó làm rõ cho thỏa đáng. Phải điều tra thu thập thông tin... Chỉ có điều tạm dừng bao nhiêu lâu hay tạm dừng rồi dừng luôn”.

Cần có cái nhìn lịch sử cởi mở hơn

Ông Tiến cũng nói đến việc đặt tên đường tại các địa phương. Hiện nay, theo quy định của Nghị định 91, các địa phương Hà Nội và TP.HCM khi đặt tên cần có thêm sự thẩm định của Bộ VH-TT-DL. Các TP khác sẽ tự làm việc thẩm định này. Tiêu chí hiện nay là người có công với địa phương, đất nước. “Anh hùng dân tộc, danh nhân, những người có công với đô thị ấy. Nên có những địa phương số danh nhân ít, vì thế cũng không đủ quỹ tên mà đặt. Nhưng lại cũng có TP như Hà Nội có khả năng chọn được rất nhiều tên, không lo vỡ quỹ tên đường”, ông Tiến nói.
Mặc dù vậy, theo ông Tiến, để có quỹ tên đường dồi dào cho Hà Nội hoặc TP.HCM cũng cần có cái nhìn lịch sử cởi mở hơn. “Chúng ta còn vướng quan điểm một thời dai dẳng. Chẳng hạn, các nhà tư sản yêu nước, họ đóng góp cho VN năm 1945 nhiều tiền vàng thì có tôn vinh họ không. Họ là tư sản dân tộc nhưng đã có lúc bị coi là giai cấp bóc lột. Hay còn nhiều nhà tư sản dân tộc làm từ thiện trong suốt thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, họ tác động tốt đến xã hội mà không đặt tên. Rồi hàng loạt người Hà Nội tham gia phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục phải đi tù ở Côn Đảo. Có đặt tên ai đâu...”, ông Tiến nói và cũng cho rằng, trong trường hợp thiếu tên đường là tên riêng, hoàn toàn có thể dùng số. “Với các địa phương thiếu tên danh nhân, có thể dùng số cũng thuận tiện. Vì thế, có thể nhắm đến chuyện đánh số hoàn toàn hợp lý thôi. Nếu không có gì mà đặt thì đặt bằng số. Mà số cũng dễ nhớ”.

Rà soát lại lịch sử, quy định

Theo GS Nguyễn Quang Ngọc, Phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử VN: “Tôn vinh là tôn vinh người có công, có đóng góp bất kỳ họ thuộc thời đại nào. Như thế mới đúng tinh thần biết ơn của dân tộc. Chẳng hạn, có nhiều người phương Tây có công với phát triển của VN. Nhà dân tộc học Condominas là một ví dụ. Ông là người đã có nhiều công trình nghiên cứu dân tộc học có giá trị ở VN”. Hoặc trong trường hợp của chữ Quốc ngữ, hoàn toàn có thể cân nhắc vinh danh những người khác đã cùng ông Alexandre de Rhodes phát triển chữ Quốc ngữ.
Ông Trương Minh Tiến, nguyên Phó giám đốc Sở VH-TT Hà Nội, cho rằng đã đến lúc cần thay đổi Nghị định 91 của Chính phủ về việc đặt tên đường phố. “Nó cũ rồi. Một là nghị định bây giờ cũng phải mở rộng ra. Tên đường là phải có tên số. Số trong nghị định không cho. Các khu đô thị chẳng hạn. Mỹ Đình 1, 2, 3, 4, 5 có phải tiện không. Còn phải chuyển sang khu đô thị mới có quy hoạch, đặt tên số. Mà sau này 4.0 làm số hóa dễ. Thậm chí, mình nhìn Google Maps tìm đường trên bản đồ nó nhanh. Nhu cầu đặt tên đường phố ở toàn quốc rất lớn vì đô thị hóa nhanh. Nếu không đi theo kịp thì người dân sẽ tự treo biển, sẽ thành không khoa học”, ông Trương Minh Tiến nói.
Ông Trương Minh Tiến cũng cho rằng nên bổ sung việc đặt tên trong khu đô thị. Hiện nay, có những khu đô thị tự đặt tên đường nội khu. “Điều đó không nên, đó là đường đi lại công cộng thì phải nhà nước đặt tên. Ví dụ, đô thị bên Long Biên (Hà Nội) tự đặt là không đúng. Liên quan đến hành chính thì phải để nhà nước đặt, tuy người dân có quyền đề xuất tên”, ông nói.

Bình luận 32

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
Trung cang

Trung cang

Việc đặt tên đường, cũng là để tưởng nhớ người có công với nhân loại, với dân tộc. Không nên chấp chặt những tiểu tiết, định kiến, ý thức hệ, ... mà phủ nhận công lao lớn nhất mà người đó đóng góp
Phuc

Phuc

Thế nào là tiểu tiết ? Công và tội là 2 mặt của vấn đề! Như Nguyễn Ánh công và tội tôi không dám có ý kiến! Nhưng triều đại nào và ai là người mở bờ cõi nhiều nhất? Chắc còn phải bàn nhiều! Nói thì dễ bắt tay vào phân tích khó lắm bạn ạ!
Hưng

Hưng

Chuẩn luôn bạn. Tên người nào đó gắn với tên đường thì mọi người hãy hiểu là gắn với công lao, đóng góp của người đó đối với đất nước tại thời điểm đó, và có thể sau này.
Hồng

Hồng

Báo Thanh Niên cho đăng những comment phản biện rất công bằng nè...
Lekha

Lekha

Tôi lấy một ví dụ.
Có một tên cướp cầm con dao chạy vào nhà bạn uy hiếp, đâm chém bạn và cướp tài sản. Bị bạn chống đối lại tên cướp thấy không chiếm đoạt được bèn quăng bỏ con dao và chạy thoát thân. Sau khi tên cướp chạy thoát, bạn nhặt con dao và lấy nó sử dụng trong mọi công việc. Thế bạn cám ơn tên cướp đã vào nhà bạn uy hiếp cướp nên bạn có được con dào à. Hay bạn vì thích con dao và bạn mang ơn tên cướp đã bỏ con dao lại à. Và sau đó bạn làm một tấm bảng gỗ khắc ghi ơn tên cướp đã bỏ lại con dao, để con cháu bạn biết và cùng tưởng nhớ tri ân tên cướp đó.
Qua thí dụ trên, thì việc một số người muốn được đặt tên đường cho tên A lếc săn cà rốt cũng như thí dụ trên.
Ngân

Ngân

Buồn cười là người phản đối đặt tên đường ông Alexandre de Rhodes lại đã đang và vẫn sử dụng "công cụ" và thành quả của ông.
Ivan Tèo

Ivan Tèo

Chữ quốc ngữ đâu phải là thành quả của riêng ông Alexandre De Rhodes. Nó có từ trước do các vị tiền bối sang Việt Nam từ năm 1623. Vì vậy bạn nên đọc lại lịch sử vì tôi có nói là tôi không sử dụng chữ quốc ngữ của ông Alexandre De Rhodes vẫn không sai nha. Chỉ cần vào Wikipedia tra thì sẽ rõ ai có công đầu tạo ra chữ quốc ngữ. Đó là giáo sĩ Francisco de Pina.
MQuang

MQuang

@Ivan Teo: Chính xác, cái chữ mình đang sử dụng thật ra không phải của Alexandre De Rhodes mà của nhiều vị tiền bối nhân sỹ Việt cải biên lại qua nhiều thời kỳ đến năm 1930 mới tròn trịa được như hôm nay. Cái chữ quốc ngữ của ông ấy đọc không hiểu gì, nó lẹo lưỡi ra sao ấy...
TH

TH

Khi nói đến nguồn gốc chữ Quốc Ngữ người ta thường gắn liền tên của 2 người vì 1 người nghiên cứu chính. 1 người tổng hợp phát hành
Trần Văn Hét

Trần Văn Hét

Không đặt tên đường khi còn tranh cãi. Nhưng bên phản đối có ý kiến chủ quan suy luận, không có cơ sở khoa học và thực tiễn, không có bằng chứng xác đáng thì không tranh cãi nữa, mà chính quyền quyết định đặt tên đường luôn.
Ví dụ: Ngừng đặt tên đường vì có bản kiến nghị cho rằng Alexandre de Rhodes có ý định xin vua Louis XIV của Pháp đưa binh lính tới xâm lược nước ta. Nguyên nhân do trích câu nói của ngài giáo sĩ có từ “soldats” dịch ra "binh lính", trong khi từ này phải nằm trong ngữ cảnh được hiểu là binh lính của Chúa, có nghĩa bóng là thừa sai (đối với giám mục là cha và thầy họ). Còn "chinh phục toàn phương Ðông" là để cho "nước Cha trị đến", chứ không phải để cho Pháp đến thống trị, "chinh phục" hiểu theo nghĩa tôn giáo, chứ không phải chính trị.
Ivan Tèo

Ivan Tèo

Hè!... Hề!... "Binh lính của Chúa" thế thì bạn tự gắn tư tưởng của ông Alexandre de Rhodes ra đời chữ quốc ngữ với các cuộc Thập tự chinh đẫm máu rồi. Đó là các cuộc chiến tôn giáo đó.
Văn Hòa

Văn Hòa

Bạn này chưa hiểu ý. Khi nói "binh lính của Chúa" là nói theo nghĩa bóng, giống như ta nói "chiến sĩ trên mặt trận văn hóa". Chữ "binh lính" mà người nói muốn nói ở đây không phải ở nghĩa đen nên không liên quan gì đến cuộc thập tự chinh.
Nguyễn Văn Tùng

Nguyễn Văn Tùng

Ông ấy gặp vua Louis 14 thì chắc là xin quân đội rồi. Nếu muốn xin giáo sĩ thì đã ra Tòa thánh xin rồi. Vua quản lý quân đội, chứ có quản lý giáo sĩ đâu.
Châu

Châu

Không biết chỗ nào trong văn tự của A. de Rhodes nói ông gặp vua Louis 14 xin quân đội. Nếu có nên chỉ ra mới thuyết phục. Hiện đang có tranh luận chung quanh đoạn trích trong quyển "Divers voyages et missions" (Các chuyến hành trình và truyền giáo) khi A. de Rhodes dùng từ "soldats" (chiến binh) bị cho là yêu cầu nước Pháp cung cấp binh sĩ (soldats) để chinh phục phương Đông (Orient). Nhưng nhiều người cho là dịch sai nghĩa trong ngữ cảnh của từ "soldats" ("chiến binh" trong ngữ cảnh đoạn văn có thể hiểu ở nghĩa bóng, muốn ám chỉ các nhà truyền giáo, dịch nghĩa đen thành "binh lính quân đội") từ đó kết tôi ông dẫn đường cho thực dân Pháp xâm lược nước ta cách sau 200 năm. Kết tội khi hiểu sai hoặc chưa chắc đúng thì chưa thỏa đáng.
Nguyễn phi Hồ

Nguyễn phi Hồ

Ông nào xúi dại đặt tên phố, tên đường bằng số cho phù hợp với thời đại 4.0 là tào lao. Sao ông không xin đổi tên khai sinh gia đình ông bằng số hết đi cho dễ gọi, dễ nhớ, dễ truy cập. Tên đất, tên làng, tên từng con đường, góc phố nó gắn với hồn thiêng sông núi, gắn với lịch sử dân tộc, gắn với một thời mở cỏi, dựng làng, giữ ấp, gắn với cội nguồn và tình cảm của biết bao thế hệ. Giờ đặt bằng con số khô khốc, thì gợi nhớ cái gì, giáo dục cái gì...
Quỳnh Anh

Quỳnh Anh

Theo bạn thì tên đường phố giáo dục cái gì? Hiện nay ở HN và Sài Gòn có nhiều tên người đặt cho đường nhưng ngay bản thân tôi 60 tuổi còn chẳng biết họ là ai và nhiều khi gây tâm lý ức chế bực mình mỗi khi hỏi đường. Đánh số không đơn thuần là 1,2,3,.. mà kèm theo địa danh. Cái thuận tiện của số là nếu bạn đang ở số 6 thì liền kề của nó sẽ là 5 và 7.
Mai Xuân Dinh

Mai Xuân Dinh

Ở Đà Nẵng chưa có Đại lộ Dân Chủ và Đại Lộ Cộng Hòa.
Xem thêm bình luận

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Chức năng mới

Trang tin tức cá nhân hoá dựa trên sở thích và thói quen của bạn.

Đóng