Hà Tiên ngay từ sớm đã là vùng đất Phật giáo phát triển mạnh. Khi người con trai nối dõi ra đời, Mạc Cửu - người có công khai phá đất Hà Tiên - được điềm lành tìm thấy tượng Phật cổ dưới nước. Ông đã cho xây chùa để thờ phụng và đặc biệt xây chùa Tam Bảo cho mẹ mình là Thái bà bà tu tập.
Giấc mộng của thái bà bà
Truyền khẩu địa phương về sau được biên soạn thành lịch sử chính thức của chùa Tam Bảo nói rằng: Một đêm, Thái bà bà nằm mộng thấy một con rồng vàng ngậm cành hoa sen, cuộn trên cột buồm của một chiếc thuyền đi từ phương Bắc xuống. Ít lâu sau, có một vị tăng tới xin diện kiến Mạc Cửu. Vị tăng nói rằng mình vốn là tướng nhà Minh, rời đất nước tới quy phục Nam triều, sau đó xuất gia lấy đạo hiệu là Hoàng Long hòa thượng, pháp hiệu là Ấn Trừng. Mạc Cửu liên tưởng tới giấc mộng của Thái bà bà, liền lưu lại.
Tháp mộ hòa thượng Ấn Trừng ở chùa Tam Bảo
ẢNH: TRẦN HOÀNG VŨ
Ấn Trừng trụ trì chùa Tam Bảo, truyền giới cho Thái bà bà. Sau khi ông qua đời, tháp mộ được dựng sau lưng chùa Tam Bảo. Câu chuyện trên cũng được in vào đá, gắn ở sau lưng tháp. Bia tháp ghi nhận Ấn Trừng (bia hiện nay ghi sai chữ Hán là Mão Trừng) thuộc dòng Lâm Tế chánh tông đời thứ 35.
Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức có ghi chép về Hoàng Long hòa thượng. Ông vốn người Quy Nhơn, vân du đến Hà Tiên vào thời Mạc Cửu. Nhưng nơi ông chọn tu tập không phải là chùa Tam Bảo, mà là núi Bạch Tháp (nhiều người cho là núi Đá Dựng ngày nay). Hoàng Long hòa thượng thị tịch vào năm 1737, được chôn trong tháp bảy tầng ở núi Bạch Tháp chứ không phải ở chùa Tam Bảo.
Đầu thế kỷ 19, ở Hà Tiên có lời truyền về một vị Bạch Vân hòa thượng. Theo Trần Thiêm Trung, một thông phán thời Pháp, trong Địa phương chí quận Hà Tiên, Bạch Vân hòa thượng có tham gia Tao đàn Chiêu Anh các của Mạc Thiên Tích, "được bầu đệ nhứt anh hùng thập bát anh, chọn Thạch Động là nơi tu niệm". Sau khi ông qua đời, tháp của ông được xây gần đó. Năm 1872, bác sĩ người Pháp là Albert Maurice đúng là có nhìn thấy một ngôi mộ hình kim tự tháp của một "vĩ nhân vô danh" nằm trên sườn một ngọn đồi nhỏ cách không xa Bonnet à Poil (tên mà người Pháp đặt cho Thạch Động).
Bạch Vân hòa thượng là một nhân vật nổi bật trong hoạt động tâm linh của trí thức Hà Tiên thời điểm đó. Ở Thạch Động thường có đàn cầu tiên giáng bút. Các vị tiên được thỉnh xuống sẽ để lại thơ để nhắn nhủ với người cầu tiên. Những đàn cầu tiên đó nhiều lần thỉnh được Bạch Vân hòa thượng. Trong một bài thơ giáng bút, ông tự nhận mình là người của Chiêu Anh các:
Chiêu Anh các thượng hữu sơn nhân
Hải thượng thùy vi nhận đắc chân
Không sắc sắc không không thị sắc
Thiền môn tự tín nhất nhàn dân
(Trên Chiêu Anh các có người sống trong núi
Trên biển ai là người nhận ra sự thật
Không sắc, sắc không, không là sắc
Tự tin mình là người dân nhàn chốn cửa Thiền).
Trong một bài khác, Bạch Vân hòa thượng tự nhận mình là Ấn Trừng:
Văn hiến vi bang trúc tác thành
Tích tằng phi tích nhập Chiêu Anh
Ấn Trừng hữu ngộ như tương vấn
Không sắc kì tâm thi tửu danh
(Đất nước văn hiến, lấy tre dựng thành
Ngày xưa từng chống gậy vào Chiêu Anh
Nếu như có hỏi, thì đã gặp được Ấn Trừng
Tâm là không sắc, tên là thơ rượu).
Dòng chữ “Ấn Trừng hòa thượng chứng minh” trên chiếc chuông đồng bị cướp đi từ chùa Tam Bảo
ẢNH: TRẦN HOÀNG VŨ
Dựa vào những bài thơ này, nhiều người ở Hà Tiên cho rằng Ấn Trừng chính là Bạch Vân hòa thượng, cũng tức là Hoàng Long hòa thượng. Nhà nghiên cứu Trương Minh Đạt cho rằng Ấn Trừng là Ấn Trừng, Hoàng Long là Hoàng Long. Họ không phải là một. Vậy sự thực thế nào?
Lời giải từ chiếc chuông bị cướp
Xứ Hà Tiên xưa là mục tiêu mà người Xiêm thường nhắm đến. Trong các cuộc chiến tranh tàn phá đó, người Xiêm lấy đi nhiều của cải mang về nước. Một trong số những thứ bị lấy đi chính là chiếc chuông đồng của chùa Tam Bảo. Chiếc chuông được dâng cúng vào đền thờ vua Phraya Taksin tại Thái Lan. Người chứng minh chiếc chuông này là hòa thượng Ấn Trừng. Minh văn trên chuông còn ghi rõ:
Hà Tiên trấn Tam Bảo tự Ấn Trừng hòa thượng chứng minh. Chúng đẳng thiện nam tín nữ hiện tiền tội diệt phước tăng, hạn mãn vãng sanh tịnh thổ.
Gia Long năm thứ 15 [1816], tuế thứ Bính Tý, ngày tốt tháng quý đông [tháng 12].
Không còn nghi ngờ gì nữa, hòa thượng Ấn Trừng quả thực có trụ trì chùa Tam Bảo. Nhưng ông thuộc về thế hệ sau thời Mạc Thiên Tích. Ông không phải Hoàng Long hòa thượng hay Bạch Vân hòa thượng, càng không thể truyền pháp cho Thái bà bà. Căn cứ vào pháp hiệu Ấn Trừng, giới nghiên cứu phát hiện Ấn Trừng không thuộc về Lâm Tế chánh tông, mà thuộc Thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh do hòa thượng Minh Hải Pháp Bảo (1670 - 1746) khai sơn. Bài kệ truyền thừa do Thiền sư lập cho hai hệ phái ở Quảng Nam và Bình Định đều bắt đầu bằng hai câu: Minh Thiệt Pháp Toàn Chương, Ấn Chơn Như Thị Đồng. Đây là những chữ mà các thế hệ truyền thừa sẽ lần lượt lấy làm chữ đầu để đặt tên cho pháp danh. Hòa thượng Ấn Trừng rơi vào hàng chữ Ấn, là đời thứ sáu tính từ tổ sư Minh Hải Pháp Bảo.
Như thế, Bạch Vân hòa thượng có lẽ là nhân vật hư cấu. Nguyên mẫu của ông là sự pha trộn giữa Hoàng Long hòa thượng thời Mạc Cửu và nhà sư Phật Hội Ấn Trừng thời Gia Long. (còn tiếp)
Bình luận (0)