Mỗi tháng chỉ vài ngày, khi thủy triều rút xuống mức thấp nhất, vùng biển Nhơn Hải và Hải Giang (phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai; trước đây thuộc thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định) lại xuất hiện một cảnh tượng hiếm gặp. Giữa làn nước xanh, 'bức tường' dưới biển Quy Nhơn dài hàng cây số dần hiện ra như một thành lũy bị biển cả nhấn chìm.
Hình dáng đặc biệt của dãy đá khiến nhiều người lần đầu chứng kiến không khỏi đặt câu hỏi: Đây là công trình do con người tạo dựng hay chỉ là tuyệt tác của thiên nhiên? Đến nay, lời giải cho bí ẩn này vẫn còn bỏ ngỏ.
Dải đá Bờ Đập ở Nhơn Hải dài hàng cây số chỉ lộ diện khi thủy triều rút, tạo nên hình ảnh như một 'bức tường' khổng lồ giữa biển Quy Nhơn
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Hai 'bức tường' kỳ lạ giữa biển
Chúng tôi có mặt tại biển Nhơn Hải vào buổi chiều khi thủy triều xuống. Nước biển rút xa bờ, để lộ một dải đá kéo dài như con đê chắn sóng tự nhiên. Mặt đá khá bằng phẳng, nhiều đoạn vuông vức, nhìn từ xa giống một bức tường thành.
Đây cũng là thời điểm đông du khách nhất. Nhiều người tranh thủ men theo dải đá để chụp ảnh, khám phá 'bức tường' dưới biển Quy Nhơn chỉ xuất hiện vài ngày trong tháng.
Mỗi tháng chỉ vài ngày, khi thủy triều rút sâu, Bờ Đập mới lộ diện, thu hút nhiều du khách đến tham quan và khám phá
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Người dân địa phương gọi dãy đá này là Bờ Đập. Công trình nằm dưới biển Nhơn Hải, rộng khoảng 40 - 60 m, kéo dài gần 1,5 km từ gành Dưới đến đảo Hòn Khô.
Trên thân Bờ Đập có nhiều khe cắt ngang tự nhiên. Hai đầu dãy đá mở ra những khoảng trống rộng khoảng 50 m, hiện được ngư dân sử dụng làm lối đưa thuyền ra vào bến.
Cách đó khoảng 1 km theo đường chim bay là Rạn Cầu, kéo dài gần 3 km dọc bờ biển Hải Giang, từ gành Mũi Tháp đến khu vực Ngòi. Khác với Bờ Đập nằm ngoài khơi, Rạn Cầu áp sát bờ hơn, chỉ rộng khoảng 3 - 4 m nhưng cũng tạo cảm giác như một bức tường đá chạy song song với đường bờ biển.
'Bức tường' Rạn Cầu (ở Hải Giang) nằm áp sát bờ biển, rộng khoảng 3 - 4 m, kéo dài thành một dải đá song song với đường bờ biển, gợi cảm giác như một bức tường tự nhiên
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Điểm chung của hai dãy đá là cấu trúc khá tương đồng. Những khối đá có kích thước khác nhau nối tiếp thành dải dài, mặt trên tương đối bằng phẳng, phủ rong rêu, hàu, sò và nhiều loài nhuyễn thể biển.
Do phần lớn nằm dưới nước, chỉ vào những ngày triều cường rút sâu, thường rơi vào giữa và cuối tháng âm lịch, toàn bộ hình dáng của hai dãy đá mới hiện rõ.
Trong khi Rạn Cầu hiện nằm trong khu vực dự án đô thị du lịch nên việc tiếp cận khá khó khăn thì Bờ Đập thuộc làng chài Nhơn Hải, trở thành điểm tham quan, check-in thu hút nhiều du khách.
Tuy nhiên, điều khiến giới nghiên cứu quan tâm không chỉ là vẻ đẹp của hai dãy đá mà còn là nguồn gốc thực sự của chúng.
Dải đá Rạn Cầu nằm trong khu vực dự án đô thị du lịch đang được triển khai nên việc tiếp cận khá khó khăn
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Thiên tạo hay nhân tạo?
Nhiều năm qua, không ít giả thuyết cho rằng 'bức tường' dưới biển Quy Nhơn là dấu tích của một thành lũy cổ, thậm chí có ý kiến liên hệ với cư dân Champa xưa.
Trong danh mục kiểm kê di tích của UBND tỉnh Gia Lai, hai dãy đá được mô tả là "hai tường thành cổ dưới biển", xuất lộ khi thủy triều xuống vào các ngày giữa và cuối tháng âm lịch. Đồng thời, khu vực này được đánh giá có giá trị về kiến trúc, lịch sử, văn hóa và khảo cổ, cần tiếp tục được bảo vệ, nghiên cứu.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thanh Quang, Ủy viên Ban thường vụ Hội Khoa học lịch sử tỉnh Gia Lai, những dữ liệu hiện có chưa đủ để khẳng định đây là công trình do con người xây dựng.
Ông cho biết hình thái của Bờ Đập và Rạn Cầu khá giống các dãy đá tự nhiên từng ghi nhận tại đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi). Đến nay cũng chưa có sử liệu chính thống nào đề cập sự tồn tại của một thành lũy dưới biển ở khu vực này.
'Bức tường' Bờ Đập ở vùng biển Nhơn Hải chỉ lộ diện khi thủy triều rút sâu
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Theo ông Quang, nếu cho rằng đây là công trình nhân tạo thì cần giải đáp hàng loạt câu hỏi như ai là người xây dựng, công trình được tạo lập vào thời điểm nào, bằng kỹ thuật gì trong điều kiện nằm dưới mực nước biển và phục vụ mục đích gì. "Đến nay chưa có bằng chứng khoa học đủ sức trả lời những câu hỏi đó", ông Quang nhận định.
Từ góc nhìn địa chất và lịch sử, ông nghiêng về khả năng đây là dạng địa hình tự nhiên được hình thành qua quá trình vận động lâu dài của biển.
Khảo cổ học mở ra hướng giải mã
Trong khi nhiều nhà nghiên cứu thiên về giả thuyết địa chất, kết quả khảo sát của Viện Khảo cổ học Việt Nam lại mở ra một hướng tiếp cận khác đối với hai "bức tường" dưới biển Quy Nhơn.
Tháng 11.2024, Bảo tàng tỉnh Gia Lai phối hợp với Viện Khảo cổ học Việt Nam và chính quyền địa phương khảo sát thực địa tại Bờ Đập và Rạn Cầu. Đoàn nghiên cứu lấy mẫu trầm tích, nhuyễn thể và các lớp địa chất để phân tích.
Mỗi tháng chỉ vài ngày, khi nước biển rút xuống mức thấp nhất, du khách mới có thể đặt chân lên Bờ Đập
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Kết quả bước đầu cho thấy hai dãy đá chủ yếu được hình thành từ quá trình lắng đọng trầm tích trong môi trường biển qua nhiều thời kỳ. Các lớp cát, xác sinh vật biển và trầm tích tích tụ dần, tạo nên cấu trúc hiện nay.
Phân tích đồng vị carbon C14 đối với mẫu nhuyễn thể trong lớp trầm tích bề mặt xác định khu vực này được bồi tụ trong khoảng từ 1.000 năm trước Công nguyên đến khoảng năm 700 sau Công nguyên.
Từ những dữ liệu ban đầu, nhóm nghiên cứu đưa ra giả thuyết cư dân thuộc văn hóa Sa Huỳnh - Champa có thể đã tận dụng các bờ đá tự nhiên làm nơi neo đậu, chắn sóng hoặc tránh bão cho thuyền bè.
Khi thủy triều rút, trên mặt dải đá Bờ Đập ở Nhơn Hải phủ đầy rong rêu, nhuyễn thể
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Nếu giả thuyết này được chứng minh, Bờ Đập và Rạn Cầu sẽ không phải là "thành lũy dưới biển" như nhiều người từng hình dung mà là dạng di tích hỗn hợp: thiên nhiên tạo nên nền móng, con người khai thác và cải tạo để phục vụ đời sống.
Theo ông Bùi Tĩnh, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Gia Lai, hiện Bờ Đập và Rạn Cầu mới được đưa vào danh mục kiểm kê di tích, chưa được xếp hạng di tích cấp tỉnh.
Để xác định chính xác bản chất của hai dãy đá, các cơ quan chuyên môn cần tiếp tục khai quật khảo cổ, nghiên cứu địa chất, xác định niên đại, chức năng và mục đích sử dụng. Khi chưa có đầy đủ chứng cứ khoa học, chưa thể khẳng định đây là di tích khảo cổ hay chỉ là hiện tượng địa chất tự nhiên.
Khó khăn lớn nhất là toàn bộ khu vực nằm dưới nước, việc khảo sát đòi hỏi thiết bị lặn chuyên dụng cùng sự phối hợp của nhiều lĩnh vực như khảo cổ học, địa chất, hải dương học và địa mạo.
Dải đá Bờ Đập rộng khoảng 40 - 60 m, kéo dài gần 1,5 km
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Hiện Bảo tàng tỉnh Gia Lai tiếp tục phối hợp với Viện Khảo cổ học Việt Nam và Trung tâm Nghiên cứu Kinh thành triển khai các đợt khảo sát chuyên sâu nhằm làm sáng tỏ nguồn gốc hai dải đá. Cho đến khi có thêm chứng cứ khoa học, câu hỏi liệu đây là dấu tích con người hay tuyệt tác của tự nhiên vẫn còn bỏ ngỏ.
Bình luận (0)