Vì sao chỉ còn áp hình phạt tử hình với 4 tội danh?

Đề xuất giữ hình phạt tử hình với 4 tội danh

Tại tọa đàm truyền thông chính sách các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất của khóa XVI diễn ra chiều 26.8, đại tá Ngô Đức Thắng, Cục phó Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an), đã thông tin về một số điểm mới trong dự thảo bộ luật Hình sự sửa đổi.

ẢNH: NGUYỄN HƯỞNG

Với đề xuất bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh, chỉ giữ lại 4, đại tá Thắng cho hay chủ trương chung của Đảng, Nhà nước là tiếp tục giảm và tiến tới bỏ hình phạt tử hình. Tuy nhiên, quá trình này phải có lộ trình, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tế của đất nước trong từng giai đoạn.

Dẫn chứng, đại tá Thắng cho biết bộ luật Hình sự năm 1985 quy định 44 tội danh có hình phạt tử hình. Đến bộ luật Hình sự năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009, số hình phạt tử hình giảm còn 29. Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017, tiếp tục giảm xuống 18 tội danh.

Trong lần sửa đổi vừa qua, hình phạt tử hình tiếp tục giảm còn 10 và lần dự thảo này cơ quan soạn thảo đề xuất tiếp tục bỏ tử hình ở 6 tội danh, chỉ còn áp dụng với 4 tội.

Đại tá Thắng cho hay, 4 tội danh được đề xuất giữ hình phạt tử hình được đánh giá là những tội có tính chất tàn ác nhất. Trong đó, 3 tội liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, tội còn lại tuy không trực tiếp xâm hại tính mạng nhưng có thể gây hậu quả hủy hoại giống nòi.

Đại tá Thắng nhìn nhận hình phạt tử hình có mức độ nghiêm khắc vượt trội so với các hình phạt khác. Tuy nhiên, tính răn đe của hình phạt này không phải yếu tố mang tính quyết định đối với tình hình tội phạm.

Đại tá Thắng dẫn chứng một số tội như vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy từng hoặc đang có hình phạt tử hình nhưng tình hình tội phạm vẫn diễn biến phức tạp.

Do đó, hiệu quả phòng ngừa còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là việc phát hiện và xử lý tội phạm kịp thời. Nếu một người trước khi thực hiện hành vi nhận thức được rằng sau khi phạm tội sẽ nhanh chóng bị phát hiện, xử lý thì tác dụng phòng ngừa sẽ cao hơn.

Mở rộng trách nhiệm hình sự với hành vi chuẩn bị phạm tội

Dự thảo bộ luật Hình sự sửa đổi lần này cũng đề xuất mở rộng trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội ở 13 tội danh, nhằm ngăn chặn từ sớm những hậu quả nghiêm trọng.

Về vấn đề này, đại tá Thắng cho biết, mục đích của việc quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội là ngăn chặn tội phạm ngay từ khi hậu quả chưa xảy ra. Quy định này tập trung vào một số tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng và nếu không phát hiện, ngăn chặn kịp thời khi hành vi chưa được thực hiện thì hậu quả có thể rất lớn, thậm chí mang tính thảm sát.

Đại tá Thắng ví dụ một nhóm người tập hợp, chuẩn bị dao, kiếm hoặc các loại hung khí, vũ khí nguy hiểm, nếu không được ngăn chặn từ sớm, nhóm này có thể thực hiện hành vi giết người, gây hậu quả chết người đặc biệt nghiêm trọng.

Do vậy, qua tổng kết thực tiễn và nghiên cứu, đại tá Thắng cho hay cơ quan soạn thảo nhận thấy còn nhiều hành vi cần được ngăn chặn ngay từ giai đoạn chuẩn bị. Dự thảo hiện đề xuất mở rộng xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh. Các tội danh này tập trung trong một số nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng và tội phạm về ma túy.

Trước lo ngại quy định này có thể dẫn đến xử lý hình sự tràn lan, đại tá Thắng khẳng định việc xem xét trách nhiệm hình sự phải tuân thủ chặt chẽ thẩm quyền, trình tự và thủ tục được quy định trong bộ luật Tố tụng hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng không thể chỉ nhìn qua một biểu hiện riêng lẻ để quyết định xử lý một người về hành vi chuẩn bị phạm tội.

"Thực tiễn xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội thời gian qua vẫn bảo đảm đúng người, đúng pháp luật và chưa xảy ra trường hợp oan sai. Việc mở rộng sang 13 tội danh được kỳ vọng giúp ngăn chặn tội phạm từ sớm, trước khi xảy ra những hậu quả khó hoặc không thể khắc phục", đại tá Thắng thông tin.