Vì sao chưa thể bỏ địa giới hành chính khi công chứng bất động sản?

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Công chứng có hiệu lực thi hành từ 1.1.2027. Một trong những nội dung quan trọng là về thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản.

ẢNH: T.N

Theo đó, công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng chỉ được công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở, trừ trường hợp công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản, văn bản ủy quyền liên quan đến việc thực hiện các quyền về bất động sản và công chứng việc sửa đổi, bổ sung, chấm dứt, hủy bỏ các giao dịch này theo quy định của pháp luật.

Chính phủ quy định lộ trình thực hiện thẩm quyền công chứng đối với các giao dịch trên trong phạm vi toàn quốc sau khi cơ sở dữ liệu công chứng được vận hành và các cơ sở dữ liệu có liên quan được cơ quan chủ quản cơ sở dữ liệu công bố.

Chưa thể bỏ địa giới hành chính

Quá trình xây dựng luật, có ý kiến đề nghị không giới hạn phạm vi công chứng giao dịch về bất động sản, tức là công chứng viên có thể công chứng mọi giao dịch mà không phụ thuộc vào nơi tổ chức hành nghề công chứng của mình đặt trụ sở.

Chính phủ cho hay, bất động sản là tài sản có giá trị lớn, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội. Do đó, giao dịch về bất động sản cần cơ chế phù hợp để vừa tạo thuận lợi, thúc đẩy giao dịch, vừa bảo đảm an toàn pháp lý cao nhất.

Việc giới hạn phạm vi công chứng bất động sản theo địa giới hành chính là phù hợp với mô hình công chứng của Việt Nam - công chứng nội dung. Quy định này cũng được kế thừa từ luật Công chứng năm 2006, năm 2014 cho đến năm 2024.

Với đối tượng giao dịch là bất động sản, ngoài kiểm tra các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng thì trong trường hợp cần thiết, công chứng viên cần tiến hành kiểm tra, xác minh thực tế tại nơi có bất động sản, yêu cầu giám định để bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.

Hiện nay, cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất toàn quốc đang trong quá trình xây dựng, các địa phương vẫn sử dụng cơ sở dữ liệu của riêng mình và chưa có sự kết nối, chia sẻ.

Do vậy, quy định công chứng bất động sản theo địa giới hành chính sẽ hạn chế tối đa nguy cơ công chứng, chứng thực nhiều lần đối với một bất động sản tại một thời điểm.

Việc bỏ địa giới hành chính sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp, khi cơ sở dữ liệu công chứng và cơ sở dữ liệu có liên quan vận hành đầy đủ.

ẢNH: TUYẾN PHAN

Bất động sản hình thành trong tương lai cũng không ngoại lệ

Cũng liên quan đến thẩm quyền công chứng, có ý kiến đề nghị bỏ địa giới hành chính đối với công chứng bất động sản hình thành trong tương lai ngay từ 11.2027 mà không cần chờ lộ trình của Chính phủ.

Phản hồi vấn đề này, Chính phủ khẳng định luật sửa đổi đã thu hẹp phạm vi giao dịch thực hiện công chứng theo thẩm quyền địa giới hành chính rất nhiều so với luật hiện hành. Chỉ giao dịch có đối tượng là bất động sản mới bị giới hạn phạm vi theo tỉnh, thành phố.

Luật cũng quy định các trường hợp loại trừ (di chúc, văn bản từ chối nhận di sản...). Tuy nhiên, với bất động sản hình thành trong tương lai, nếu bổ sung vào nhóm loại trừ là không hợp lý và không cần thiết.

Lý do, bộ luật Dân sự và các luật có liên quan quy định tài sản được chia ra thành "tài sản hiện có" và "tài sản hình thành trong tương lai". Nếu tài sản hiện có là bất động sản thì tài sản hình thành trong tương lai của tài sản này đương nhiên cũng là bất động sản.

Chưa kể trong một số trường hợp, tài sản sẽ tham gia trong một giao dịch từ lúc đang còn là tài sản hình thành trong tương lai cho đến khi trở thành tài sản hiện có.

Nếu quy định khác nhau về thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng bất động sản giữa tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai sẽ rất phức tạp và khó khăn khi giải quyết các vấn đề phát sinh.

Vẫn theo Chính phủ, luật sửa đổi đã giao trách nhiệm cho Chính phủ quy định lộ trình xóa bỏ thẩm quyền địa hạt này. Vì thế, việc bỏ địa giới hành chính khi công chứng đối với cả bất động sản hiện có và bất động sản hình thành trong tương lai sẽ sớm thực hiện.