Vì sao cước tàu biển vẫn chưa giảm?

Giá cước vẫn tăng phi mã

Theo chỉ số World Container Index (WCI) của Drewry, giá cước vận tải container toàn cầu đã tăng 23% chỉ trong tuần đầu tháng 6, đạt 3.433 USD/FEU, mức tăng mạnh nhất kể từ đầu năm. Tăng cước mạnh nhất là các tuyến Á - Âu và xuyên Thái Bình Dương. Cụ thể: Cước vận chuyển từ Thượng Hải (Trung Quốc) đến Los Angeles (Mỹ) tăng 31%, lên 4.565 USD/FEU, trong khi tuyến Thượng Hải - Rotterdam (Hà Lan) tăng 25%, lên 3.579 USD/FEU. Trên tuyến đi bờ Tây Mỹ, cước đi Los Angeles trong giai đoạn 15 - 30.6 đã tăng lên khoảng 6.500 USD/FCL, tăng 27% so với mức 5.100 USD/FCL trong giai đoạn nửa đầu tháng 6. Nếu so với nửa cuối tháng 5, cước tuyến này đã tăng tới 90%, tương đương mức tăng tuyệt đối khoảng 3.150 USD/FCL. So với giai đoạn ổn định trước ngày 28.2, mức tăng còn mạnh hơn, lên tới 232%, tương đương tăng thêm khoảng 4.650 USD/FCL.

Ảnh: Độc Lập

Tuyến đi bờ Đông Mỹ cũng ghi nhận mức tăng rất cao. Cước đi New York trong nửa cuối tháng 6 đạt khoảng 7.900 USD/FCL, tăng 23% so với mức 6.400 USD/FCL của nửa đầu tháng 6. So với nửa cuối tháng 5, cước tuyến này tăng 70%, tương đương tăng thêm khoảng 3.250 USD/FCL. Nếu đặt trong tương quan với giai đoạn trước 28.2, cước đi New York đã tăng 182%, tương đương tăng tuyệt đối khoảng 5.100 USD/FCL.

Đối với tuyến đi Canada, cước đến Toronto/Montreal trong giai đoạn 15 - 30.6 đã lên mức khoảng 10.050 USD/FCL, tăng 17% so với mức 8.650 USD/FCL trong nửa đầu tháng 6. So với nửa cuối tháng 5, mức tăng lên tới 73%, tương đương tăng thêm khoảng 4.250 USD/FCL. So với thời điểm trước 28.2, cước tuyến này tăng 114%, tương đương tăng tuyệt đối khoảng 5.350 USD/FCL.

Các chuyên gia nhận định mùa vận chuyển cao điểm năm nay đã bắt đầu sớm hơn thông lệ. Hoạt động nhập hàng sớm của các nhà bán lẻ, tình trạng tắc nghẽn tại nhiều cảng lớn và chiến lược quản lý công suất của các hãng tàu đã khiến nhu cầu vận chuyển tăng nhanh ngay từ cuối tháng 5. Nhiều hãng tàu lớn như CMA CGM, MSC, Maersk và Hapag-Lloyd liên tiếp áp dụng các khoản phụ phí mùa cao điểm (PSS) trên các tuyến Á - Âu và xuyên Thái Bình Dương nhằm tận dụng đà tăng của thị trường. Tại thị trường châu Âu, cước đi các cảng chính như Rotterdam, Hamburg (Đức) và Felixstowe (Anh) trong giai đoạn 1 - 14.6 ở mức khoảng 4.700 USD/FCL. Từ ngày 15 - 30.6, mức cước được dự kiến tiếp tục tăng thêm trên 1.000 USD/FCL. Đây là tín hiệu cho thấy áp lực chi phí không chỉ tập trung ở tuyến xuyên Thái Bình Dương mà đang lan rộng sang cả tuyến Á - Âu, trong bối cảnh lịch tàu và năng lực vận tải vẫn chịu tác động bởi việc chuyển hướng qua mũi Hảo Vọng để tránh rủi ro tại Trung Đông và nhu cầu nhập khẩu đang tăng cao.

Doanh nghiệp ngóng cước giảm

Trao đổi với PV Thanh Niên, một số doanh nghiệp xuất khẩu cho biết nguyên nhân chính khiến cước tàu biển tăng nhanh trong thời gian gần đây đến từ sự cộng hưởng của nhiều yếu tố. Nhiều hãng tàu vẫn cho rằng cần đề phòng rủi ro quanh eo biển Hormuz và tiếp tục chuyển hướng qua mũi Hảo Vọng. Việc hành trình kéo dài làm tăng chi phí nhiên liệu, kéo giãn vòng quay tàu và làm giảm năng lực cung ứng thực tế trên thị trường. Một yếu tố đáng chú ý khác là nguồn cung tàu thực tế đang bị thắt chặt mặc dù tổng công suất đội tàu toàn cầu vẫn ở mức cao. Theo Alphaliner, tỷ lệ tàu nhàn rỗi hiện chỉ chiếm khoảng 0,6% tổng sức chở container toàn cầu, mức thấp kỷ lục trong nhiều năm. Việc các hãng tàu điều chuyển tàu sang các tuyến có lợi nhuận cao hơn, kết hợp với các chuyến hủy và thay đổi lịch trình, khiến khả năng cung ứng vận tải thực tế thấp hơn đáng kể so với số liệu công suất danh nghĩa.

"Thật ra các hãng tàu cũng lợi dụng tình hình chiến sự để tăng cước và đưa ra nhiều điều khoản bất lợi cho khách hàng. Khi thế giới xảy ra biến động, như giai đoạn Covid-19 trước đây, lợi nhuận của các hãng tàu đều tăng vọt. Nhiều người cho rằng doanh nghiệp VN đa số xuất khẩu theo phương thức FOB, giao hàng tại cảng nên không chịu ảnh hưởng bởi giá cước phí tăng, điều này hoàn toàn không đúng. Vì người mua tính toán chi phí trên tổng thể chung, giá thành tăng lên thì họ yêu cầu người bán phải giảm giá, hoặc chia sẻ rủi ro. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của nhà xuất khẩu", một doanh nghiệp xuất khẩu nông sản lớn của VN nhìn nhận.

Đối với doanh nghiệp thủy sản VN, đợt tăng cước hiện nay tạo ra áp lực kép. Một mặt, chi phí logistics tăng làm giảm biên lợi nhuận, nhất là với các hợp đồng đã chốt giá trước đó hoặc các đơn hàng có giá trị gia tăng chưa đủ cao để hấp thụ chi phí vận tải. Mặt khác, lịch trình tàu bất ổn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giao hàng, thời gian lưu kho lạnh và khả năng đáp ứng cam kết với khách hàng.

Một doanh nghiệp thủy sản phân tích: "Với hàng thủy sản đông lạnh, rủi ro logistics không chỉ là chi phí cước. Doanh nghiệp còn phải tính đến chi phí container lạnh, điện lạnh, lưu bãi, chứng từ, phí đổi lịch tàu và nguy cơ phát sinh tranh chấp nếu hàng đến chậm. Các mặt hàng xuất khẩu đi xa như tôm, cá tra, cá ngừ, mực, bạch tuộc hoặc hàng chế biến sâu vào Mỹ, EU, Canada chịu tác động rõ hơn do thời gian vận chuyển dài và yêu cầu bảo quản nghiêm ngặt". Bên cạnh đó, thị trường Mỹ đang bước vào một đợt nhập hàng sớm. Nhiều nhà nhập khẩu và bán lẻ Mỹ tăng tốc đưa hàng về trước thời điểm có thể phát sinh thêm chi phí từ thuế quan, phụ phí nhiên liệu hoặc các điều chỉnh thương mại mới. Điều này tạo ra nhu cầu đặt chỗ tăng nhanh trong ngắn hạn, đặc biệt trên các tuyến châu Á - Bắc Mỹ. Khi nhu cầu tăng trong khi năng lực tàu bị hạn chế bởi chuyển hướng và lịch trình bất ổn, giá cước có xu hướng bị đẩy lên nhanh hơn bình thường.

Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP) dự báo giá cước đường biển trong các tuần tới vẫn phụ thuộc vào 3 yếu tố chính: mức độ hạ nhiệt của căng thẳng tại Trung Đông, khả năng các hãng tàu khôi phục lịch trình ổn định hơn và sức mua thực tế của thị trường Mỹ sau giai đoạn nhập hàng sớm. Nếu các rủi ro địa chính trị giảm, áp lực cước có thể dịu lại. Tuy nhiên, trong bối cảnh mùa cao điểm đã đến sớm và năng lực vận tải vẫn bị kéo giãn, mặt bằng cước khó có thể giảm nhanh trong ngắn hạn. Nhiều tổ chức phân tích cũng dự báo giá cước có thể tiếp tục duy trì ở mức cao trong suốt giai đoạn cao điểm vận chuyển của quý 3/2026. Để ứng phó tình hình hiện nay trong ngắn hạn, VASEP khuyến cáo doanh nghiệp cần chủ động chốt booking sớm, rà soát kỹ lịch tàu và không nên phụ thuộc vào một hãng tàu hoặc một cảng trung chuyển duy nhất. Với các hợp đồng mới, cần tính lại cơ cấu giá bán, đưa yếu tố biến động cước và phụ phí vào đàm phán với khách hàng. Đối với các đơn hàng đã ký, doanh nghiệp nên sớm trao đổi với đối tác về khả năng điều chỉnh lịch giao hàng, chia sẻ chi phí phát sinh hoặc chuyển phương án vận chuyển phù hợp hơn nếu cần.