Vì sao gen Z dễ mua sắm lúc stress?

"Stress là mua đồ"

Nguyễn Thái Anh Thư, 24 tuổi, ngụ P.Thủ Đức, TP.HCM, thừa nhận bản thân từng có thói quen chi tiền cho đồ ăn vặt, đồ ngọt hay nước uống mỗi khi vui hoặc hoàn thành tốt một việc nào đó. "Những lúc stress em cũng mua đồ như một hình thức giúp giải trí, giảm căng thẳng. Vì lướt mạng mua sắm nó cũng như một thú vui, khiến mình phấn chấn lên", Thư nói.

Anh Thư cho biết nhiều lúc cô tiêu tiền theo cảm xúc mà không suy nghĩ quá nhiều, đến khi nhìn lại mới nhận ra đã chi tiêu quá mức và cảm thấy tự trách bản thân. Bởi có những thứ đồ mua rồi không cần đến lãng phí vô cùng. Vì vậy, cô cho rằng đây không phải là một thói quen tốt và khuyên mọi người không nên quá phụ thuộc vào việc mua sắm để tìm niềm vui.

ẢNH: MAI CÁT

Còn Hoàng Thục Quyên (23 tuổi), du học sinh tại Australia, cho biết cô cũng từng có thói quen mua sắm khi có chuyện không vui bởi chỉ cần vài click chuột là đặt đồ được ngay. Nó giống như "một liều thuốc" giúp bản thân vui hơn, "phần thưởng" để động viên bản thân. Nhưng hiện tại, cô chỉ thường mua đồ khi đi du lịch hoặc trong những dịp đặc biệt vì nhận ra việc "xả stress" bằng mua sắm khá tốn kém và không thật sự hiệu quả. Nó chỉ vui nhất thời và sau đó là "cháy túi".

"Hiện tại, em vẫn tự thưởng cho bản thân khi đạt được một mục tiêu nào đó, nhưng ở mức vừa phải. Mua sắm khi stress đem lại hiệu quả tức thời cho mình cảm giác hạnh phúc nhưng sau đó thì vẫn không giải quyết được gốc rễ của áp lực mà còn tốn tiền", Quyên nói.

Trong khi đó, Hoàng Thùy An (25 tuổi), ngụ P.Thủ Đức, TP.HCM, chia sẻ cô cũng có thói quen mua sắm mỗi khi gặp phải stress. Ngoài ra, An cũng chọn xem phim hoặc đi chơi với bạn bè để giải tỏa căng thẳng. Tuy nhiên, An cho biết, mình luôn suy nghĩ kỹ trước khi chi tiêu. Việc tự thưởng cho bản thân bằng mua sắm không hẳn là xấu nếu biết kiểm soát và giữ ở mức hợp lý, bởi đôi khi đó cũng có thể xem như một cách tạo động lực, thú vui cho bản thân.

ẢNH: MAI CÁT

Khi gặp áp lực, Trần Lâm An Thư, cựu học sinh Trường THPT Dương Văn Thì (P.Tăng Nhơn Phú, TP.HCM), thường chọn cách suy nghĩ tích cực hoặc không bận tâm quá nhiều đến vấn đề khiến mình căng thẳng hơn là mua sắm khi stress. Tuy nhiên, theo An Thư, việc mua đồ "tự thưởng" cho bản thân đôi khi là điều cần thiết, nó cũng là một hình thức nhằm trút bỏ áp lực công việc hay học tập nhưng nếu vui cũng mua, buồn cũng mua hay stress cũng mua thì sẽ không còn là cách giải tỏa hiệu quả, thậm chí có thể khiến bản thân thêm áp lực.

Mua sắm theo cảm xúc rất dễ rơi vào giao dịch thiếu lành mạnh

Theo thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Đào Lưu, giảng viên Trường ĐH Văn Lang (TP.HCM), xu hướng mua sắm để tự thưởng là một trong những cách thức giải tỏa tâm lý mỗi khi áp lực căng thẳng dễ thấy ở các bạn trẻ. Vì khi mua sắm thành công một món hàng nào đó, con người dễ dàng cảm thấy thỏa mãn, hài lòng một cách nhanh chóng. Đồng thời, não bộ cũng tăng cường tiết ra dopamine khiến cảm giác hưng phấn tăng cao. Khi đứng trước lựa chọn giải pháp tức thời và giải pháp lâu dài (giải quyết các áp lực căng thẳng nghiêm trọng) thì người ta dễ theo xu hướng lựa chọn biện pháp nhanh chóng và đơn giản. Đây cũng là một phản ứng giúp cơ thể nhanh chóng lấy lại trạng thái cân bằng.

Thạc sĩ Đào Lưu cho rằng về cơ bản, mua sắm, dạo phố hay ăn uống, gặp gỡ chia sẻ với bạn bè trước các áp lực căng thẳng đều là những giải pháp lành mạnh và hữu hiệu. Tuy nhiên, trong lúc áp lực căng thẳng, người ta rất dễ mất kiểm soát hành vi, nhận thức và cảm xúc. Điều này dễ dẫn đến việc mua sắm quá mức và lâu dần dẫn đến những hệ lụy như vấn đề tài chính cá nhân, chất lượng sản phẩm không đáp ứng hoặc thậm chí những món đồ mua về và không sử dụng.

"Cá nhân dễ bị cuốn theo vòng lặp: Stress phải mua sắm, mua sắm nhiều dẫn đến vấn đề tài chính rồi kéo theo stress tăng dần. Bên cạnh đó, đôi khi cá nhân mất kiểm soát hành vi dễ rơi vào những lời chào mời, mua bán và giao dịch những sản phẩm, dịch vụ thiếu lành mạnh", bà Lưu nói.

ẢNH: MAI CÁT

Tiến sĩ Hồ Văn Tuyên, chuyên gia tài chính, Công ty cổ phần đầu tư RIM (P.Tân Định, TP.HCM), cho rằng xu hướng chi tiêu của người trẻ hiện nay chịu ảnh hưởng lớn từ tâm lý so sánh và áp lực thể hiện bản thân trên mạng xã hội. Ngoài việc lấy mua sắm như một hình thức để tự thưởng, xả stress thì người trẻ hiện nay có xu hướng sống nhanh, sống vội và chịu tác động mạnh từ các trào lưu tiêu dùng. Nhiều người muốn thể hiện bản thân dù thu nhập chưa cao, trong khi nguồn tiền đôi khi lại đến từ gia đình hoặc từ các khoản vay, tín dụng.

"Thu nhập thì ít nhưng chi tiêu theo cảm xúc vui, buồn, stress, "bắt trend" dễ rơi vào bất ổn tài chính", ông Tuyên nói.

Theo ông Tuyên, mua đồ theo cảm xúc có thể thỏa mãn một trạng thái nhất thời nhưng sau đó rất dễ rơi vào tình trạng mất kiểm soát, chi tiêu lố dẫn đến thâm hụt tài chính, nợ nần. Bên cạnh đó, việc dễ dàng tiếp cận các hình thức vay tiêu dùng, trả góp hay tín dụng cũng khiến nhiều người mạnh tay chi tiêu, đầu tư mạo hiểm dù dòng tiền cá nhân chưa ổn định.