Vì sao huy động vốn chậm?

Huy động vốn VNĐ thấp hơn cho vay khoảng 2 triệu tỉ đồng

Theo Ngân hàng Nhà nước, tính đến cuối tháng 4, tốc độ huy động vốn của ngân hàng tăng khoảng 0,6%, trong khi dư nợ tín dụng tăng 4,4%. Tốc độ tăng trưởng huy động vốn luôn thấp hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng, kéo theo quy mô huy động vốn bằng VNĐ đang thấp hơn quy mô tín dụng khoảng 2 triệu tỉ đồng. Điều này cho thấy tăng trưởng tín dụng đang vượt khả năng huy động vốn của các ngân hàng. Đây cũng là nguyên nhân khiến các ngân hàng gặp khó khăn trong việc tạo lập nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.

Đáng nói, huy động vốn chậm diễn ra ngay trong bối cảnh lãi suất tiết kiệm duy trì ở mức cao. Cụ thể, đối với các kỳ hạn dưới 6 tháng, lãi suất tiết kiệm tại hầu hết các nhà băng đụng trần 4,75%/năm, từ 6 tháng trở lên xuất hiện các mức 7 - 8 và 9%/năm. Dù vậy, dữ liệu mới công bố từ Ngân hàng Nhà nước, lượng tiền gửi dân cư tại các tổ chức tín dụng tháng 1 tăng chậm, trong khi tiền gửi của các tổ chức kinh tế giảm sâu. Khu vực dân cư đã gửi tiền vào ngân hàng hơn 10,381 triệu tỉ đồng, tăng 46.000 tỉ đồng trong tháng 1 (tương đương 0,45%). Tuy nhiên mức tăng này không bù đắp được sự sụt giảm mạnh lượng tiền gửi của tổ chức kinh tế khi giảm 100.000 tỉ đồng (tương đương 1,62%), xuống còn 6,08 triệu tỉ đồng. Tổng phương tiện thanh toán (loại trừ các khoản phát hành giấy tờ có giá của tổ chức tín dụng) tăng 0,69%, lên 19,578 triệu tỉ đồng. Đây là tháng thứ 4 liên tiếp tổng phương tiện thanh toán tăng nhưng vẫn chưa quay lại được mức cao đạt được của tháng 9.2025 ở mức 19,98 triệu tỉ đồng.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Việc sụt giảm lượng tiền gửi xuất hiện ở nhiều ngân hàng chứ không rải rác như những năm trước đây. Là nhà băng có lượng tiền gửi đứng đầu ngành nhưng trong 3 tháng đầu năm, lượng tiền gửi vào ngân hàng BIDV đã giảm hơn 82.000 tỉ đồng, xuống còn 2,141 triệu tỉ đồng. Để có nguồn vốn cho vay tăng (đạt gần 2,43 triệu tỉ đồng, tăng gần 57.000 tỉ đồng so với cuối năm 2025, tương ứng khoảng 2,4%), ngân hàng này đã thực hiện phát hành giấy tờ có giá tăng 78.000 tỉ đồng so với cuối năm, lên 303.000 tỉ đồng. Tương tự, MB có lượng tiền gửi giảm 15.000 tỉ đồng, xuống còn 905.918 tỉ đồng. Trong khi đó, dư nợ cho vay khách hàng tiếp tục mở rộng, đạt hơn 1,12 triệu tỉ đồng. Do vậy, MB đã phát hành giấy tờ có giá tăng 21.580 tỉ đồng trong 3 tháng đầu năm, lên 208.816 tỉ đồng.

Ngoài ra, các ngân hàng khác cũng có lượng tiền gửi khách hàng sụt giảm như ACB giảm 17.607 tỉ đồng, xuống 570.267 tỉ đồng; Techcombank giảm từ 665.550 tỉ đồng cuối năm 2025 xuống 650.921 tỉ đồng, giảm 2,2%; VietBank có lượng tiền gửi khách hàng giảm từ 101.645 tỉ đồng xuống 96.713 tỉ đồng, giảm khoảng 4,3%; Sacombank giảm 2,8% xuống còn 600.789 tỉ đồng; TPBank giảm 4,3% xuống 267.038 tỉ đồng; SeABank giảm 3,1% xuống 185.876 tỉ đồng…

Huy động chậm do đâu?

Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc khối ngân hàng đầu tư Công ty chứng khoán An Bình, phân tích lãi suất tiết kiệm tăng từ quý 4/2025 và kéo qua hết quý 1/2026. Thị trường lãi suất được khơi mào mạnh mẽ khi có sự tham gia của các ngân hàng lớn, đặc biệt là nhóm Big 4 (BIDV, VietinBank, Vietcombank, Agribank). Lý do là lượng tiền gửi của Kho bạc Nhà nước tại các nhà băng này không được tính vào tiền gửi, điều này làm hụt đi một lượng tiền đáng kể. Để bù đắp, các ngân hàng quốc doanh phải thực hiện hút lại vốn trên thị trường bằng cách tăng lãi suất, tác động đến lượng tiền gửi của các ngân hàng khác.

"Vừa qua, Ngân hàng Nhà nước đã sửa đổi quy định này, cho phép 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước được tính trở lại vào mẫu số tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR), thay vì bị loại 100% như quy định từ đầu năm 2026. Với tổng tiền gửi kho bạc tại 3 ngân hàng quốc doanh (Vietcombank, VietinBank, BIDV) đạt 563.036 tỉ đồng tính đến quý 1/2026 thì 20% tiền gửi có kỳ hạn được đưa vào mẫu số LDR tạo ra phần bổ sung khoảng 37.000 tỉ đồng cho mỗi ngân hàng Vietcombank và BIDV, tương đương dư địa tín dụng lý thuyết khoảng 31.500 tỉ đồng cho mỗi ngân hàng nếu áp trần LDR 85%", ông Nguyễn Thế Minh lý giải.

Thế nhưng lượng tiền gửi vào ngân hàng tăng chậm, theo ông Nguyến Thế Minh là do trước đó tiền đã chảy vào kênh vàng, bất động sản và đang kẹt ở đây cho đến hiện nay. "Các dự án bất động sản khởi động trở lại khá nhiều, khách hàng thanh toán theo tiến độ nên lượng tiền gửi giảm đi. Còn vàng thì mua giá cao nên nay khi giá giảm thì lại không thoát ra được. Một yếu tố khác đó là lạm phát hiện nay đang cao hơn những năm khác khi giá dầu đứng trên mức 100 USD/thùng, do vậy lãi suất tăng lên chỉ bù một phần và việc hạ nhiệt như những năm trước là rất khó", ông Minh nói.

Dù tiền gửi sụt giảm nhưng ông Nguyến Thế Minh cho rằng các ngân hàng đã chuyển qua phát hành giấy tờ có giá với lãi suất cao hơn để có nguồn vốn. Do vậy, chi phí vốn ngân hàng còn cao và duy trì một thời gian nữa. Bức tranh huy động vốn của ngân hàng kỳ vọng sẽ sáng hơn khi giá vàng không còn nóng, lạm phát được kiểm soát và tăng chậm lại, ngân hàng phát hành các giấy tờ có giá tăng bộ đệm vốn, cũng như vay USD… để thanh khoản được cải thiện.

Tương tự, Trung tâm phân tích đầu tư SSI cho rằng nguồn vốn ngân hàng là điểm nóng trong quý 1/2026. Tính đến cuối quý 4/2025, LDR của các ngân hàng tiệm cận 100%, trong khi thanh khoản ngày càng phụ thuộc vào tiền gửi Kho bạc Nhà nước, kênh thị trường mở (OMO) và một số nguồn vốn nước ngoài, thay vì tăng trưởng tiền gửi cốt lõi. Điều này đã dẫn tới cạnh tranh huy động ngày càng gay gắt kéo theo sự phân hóa lượng tiền gửi dịch chuyển từ ngân hàng có lãi suất thấp sang ngân hàng có lãi suất cao.

Trong thời gian tới, tăng trưởng tiền gửi có thể phục hồi nhờ lãi suất huy động vẫn đang neo ở mặt bằng tương đối cao, yếu tố mùa vụ liên quan đến tiền gửi khách hàng doanh nghiệp quay trở lại bình thường, và những điều chỉnh gần đây về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh. Bên cạnh đó, nhu cầu tín dụng có thể chậm lại trong bối cảnh lãi suất cho vay ở mức hai chữ số.

"Tuy nhiên, điều kiện nguồn vốn vẫn đang rất nhạy cảm với các thay đổi quy định sắp tới. Đặc biệt, việc áp dụng thước đo thanh khoản mới (như CDR) - nếu được triển khai ngay lập tức và không có giai đoạn chuyển tiếp hoặc lộ trình áp dụng theo từng bước - có thể khiến áp lực huy động gia tăng trở lại", Trung tâm phân tích đầu tư SSI đưa ra nhận định.