Gạo Việt bứt phá
Hiện tại, khi giá gạo trên thị trường thế giới lên cơn sốt mới theo diễn biến của siêu El Nino thì Thái Lan, từng là cường quốc xuất khẩu gạo thứ 2 thế giới, lại đang đối mặt với nỗi lo kép khi lượng xuất khẩu giảm và giá quá cao không thể cạnh tranh.
Tờ The Nation dẫn lời ông Chookiat Ophaswongse, Chủ tịch danh dự Hiệp hội Các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan, cho biết giá gạo nước này đang cao hơn các nguồn cung khác gần 100 USD/tấn, khiến các khách hàng quan trọng như Trung Quốc cắt giảm mạnh lượng nhập khẩu và chuyển sang tiêu thụ gạo thơm từ Campuchia và VN. "Chất lượng gạo của các nước này đã được cải thiện lên mức tương đương gạo Thái Lan, trong khi vẫn duy trì được mức giá thấp hơn nhiều", ông nói.
Đáng nói, giá gạo Thái Lan quá cao không phải vì chất lượng vượt trội mà chủ yếu do năng suất quá thấp, chỉ bằng một nửa so với VN, bằng 1/3 so với Trung Quốc, khoảng 70% so với Ấn Độ và thấp hơn cả Campuchia. Cục diện này để ngỏ nguy cơ gạo Thái Lan không chỉ mất vị trí thứ 2 vào tay VN mà còn có khả năng tiếp tục trượt xuống hạng 4 trong danh sách các nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Ông Chookiat nhấn mạnh: Nếu Chính phủ không giải quyết nghiêm túc các vấn đề mang tính cấu trúc cả trong khâu sản xuất và xuất khẩu thì chỉ trong vài năm tới, Thái Lan có thể sẽ hoàn toàn mất đi khả năng xuất khẩu, chỉ còn trồng lúa để phục vụ tiêu dùng trong nước. Việc dần đánh mất các thị trường xuất khẩu sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế và người nông dân.

Gạo VN chiếm vị trí thứ 2 thế giới, bỏ xa Thái Lan
Ảnh: Đào Ngọc Thạch
Trong năm 2025 và 3 quý đầu năm 2026, thị trường gạo thế giới rơi vào trạng thái thừa cung, giá giảm mạnh. Đây là giai đoạn đo lường sức mạnh của ngành lúa gạo các nước. Trong bối cảnh đó, VN vẫn duy trì số lượng xuất khẩu 8,1 triệu tấn, vượt qua Thái Lan (7,9 triệu tấn) để chiếm vị trí thứ 2 thế giới. Tính đến 9 tháng năm 2026, con số tương ứng của VN là 6,4 triệu tấn trong khi Thái Lan là hơn 4,9 triệu tấn. Nước này dự báo lượng xuất khẩu cả năm chỉ đạt 7 triệu tấn, giảm 500.000 tấn so với mục tiêu. Còn VN tính đến hết tháng 10.2026 đã xuất tới 6,9 triệu tấn và dự báo cả năm sẽ vượt 8 triệu tấn. Điều này cho thấy, ngành lúa gạo VN tiếp tục duy trì rất tốt yếu tố "sức mạnh mềm" trong câu chuyện an ninh lương thực thế giới trong bối cảnh siêu El Nino diễn ra gay gắt.
Theo các chuyên gia, việc Thái Lan suy yếu và VN vươn lên cho thấy năng lực sản xuất, trình độ khoa học kỹ thuật, sự chủ động linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp… trong ngành lúa gạo. Khi chúng ta càng lớn mạnh thì khả năng cạnh tranh càng tốt và càng có nhiều thuận lợi hơn.
Cơ hội hay bài học?
Trao đổi với Thanh Niên, đại diện một số doanh nghiệp phân tích: Hạt gạo VN đang hội tụ đủ "thiên thời, địa lợi, nhân hòa". Đầu tiên, chúng ta có những giống gạo thơm chất lượng tốt, năng suất cao, giúp sản phẩm cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Các nhà nhập khẩu lớn trên thế giới đều là khách hàng truyền thống của VN bao gồm Philippines (nhập khẩu nhiều nhất), Trung Quốc (dự trữ nhiều nhất) và thứ 3 là các nước châu Phi (sức tiêu thụ thứ 2 thế giới). Thời gian qua, khi Philippines giảm mua thì châu Phi và Trung Quốc tăng nhập, giúp hạt gạo VN giảm áp lực đầu ra. Đó là lý do trong 2 năm nay, thị trường thế giới dư cung nhưng lượng xuất khẩu của VN chỉ giảm nhẹ. Ngược lại, giá gạo Thái Lan quá cao nên lượng xuất khẩu giảm mạnh và Chính phủ nước này phải xúc tiến các biện pháp "giải cứu, trợ cấp".
Đơn cử năm nay, Philippines ra sức đa dạng hóa thị trường; giảm nhập từ VN và tăng nhập từ các nguồn cung khác. Tuy nhiên, theo thống kê của các cơ quan chức năng Philippines, trong 9 tháng qua, nước này vẫn nhập khẩu tới 2,8 triệu tấn gạo từ VN, Thái Lan đứng thứ 2 với 624.841 tấn (tăng 3 lần so với năm trước) và Myanmar với 472.762 tấn.
Chuyên gia thị trường Phan Mai Hương từ SS Rice News lý giải: Vài năm gần đây Philippines cố gắng đa dạng hóa nguồn cung, song kết quả không như mong đợi. Họ tăng nhập khẩu gạo từ Pakistan để được giá tốt nhưng người tiêu dùng nội địa không chấp nhận vì chất lượng không phù hợp dù gạo đã được đánh bóng đến 2 lần. Vì thế, gạo nhập về không thể bán trực tiếp mà phải phối trộn với gạo VN rồi mới đưa ra thị trường. Trong khi đó, gạo Thái Lan giá rất cao và nguồn cung hạn chế, Myanmar và Campuchia thì chưa thể cung cấp các đơn hàng lớn. Vì vậy, gạo VN vẫn là lựa chọn tốt nhất và là lý do nhiều năm qua VN vẫn đứng đầu bảng nguồn cung cho nước này. "Việc chuyển hướng thị trường có thể phải mất thêm nhiều thời gian. Nhưng câu chuyện thương mại là điều mà đôi bên cùng có lợi dựa trên nguyên tắc công bằng. Họ phụ thuộc chúng ta nhưng VN cũng cần giữ chặt thị trường quan trọng này", bà Phan Mai Hương khuyến nghị.
Ở góc độ chiến lược, GS-TS Bùi Chí Bửu, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học nông nghiệp VN, nhận định chúng ta nên xem câu chuyện của người Thái là bài học kinh nghiệm nhiều hơn là cơ hội thị trường. "Cần biết rằng diện tích sản xuất của chúng ta ít hơn Thái Lan và Ấn Độ từ 2 - 4 lần. Nếu họ đầu tư mạnh vào hạ tầng sản xuất và khoa học kỹ thuật thì năng suất và sản lượng sẽ tăng, cạnh tranh càng trở nên gay gắt hơn vì dung lượng thị trường rất nhỏ. Trong khi đó, vấn đề của VN hiện tại chính là diện tích ngày càng thu hẹp, năng suất đã tới hạn, chi phí sản xuất ngày càng cao nên lợi nhuận của người nông dân ngày càng thấp. Bên cạnh đó, sản xuất chưa gắn được với tiêu thụ nên giá cả và thu nhập vẫn còn bấp bênh", ông nói. Theo chuyên gia này, một yếu tố quan trọng khác là giá gạo nội địa phục vụ người VN vẫn cao hơn nhiều so với giá xuất khẩu. Đây là vấn đề cần phải giải quyết để đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng trong nước.
Cần có chính sách và giải pháp để giảm kéo giảm chênh lệch giá lúa ở ruộng với chợ và siêu thị. Bên cạnh đó, phải tổ chức lại sản xuất, gắn kết giữa nông dân và doanh nghiệp để cắt giảm các khâu trung gian trong khâu phân phối và tiêu thụ. Điều quan trọng của một nền nông nghiệp mạnh là đảm bảo lợi ích của người trồng lúa và người tiêu dùng nội địa trước khi tính đến lợi ích kinh tế từ việc xuất khẩu.
GS-TS Bùi Chí Bửu, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học nông nghiệp VN










Bình luận (0)