Việt Nam - tâm điểm trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Điểm đến đầu tư hấp dẫn hàng đầu

Theo các chuyên gia quốc tế, bên cạnh các yếu tố cơ bản về kinh tế vĩ mô vững chắc, VN tiếp tục hưởng lợi từ các xu hướng cơ cấu dài hạn và đang ngày càng khẳng định vị thế là trung tâm sản xuất và công nghệ chiến lược trong các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nổi bật nhất là thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vẫn ở mức kỷ lục. Dòng vốn FDI mạnh mẽ từ khắp châu Á, kết hợp với chiến lược phát triển cơ sở hạ tầng nhất quán, tiếp tục hỗ trợ quá trình trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu của VN.

Trang Money Week (Anh) ngày 5.8 nêu nhận định, VN đang nổi lên như một điểm đến đầu tư hấp dẫn và mang tính đa dạng hóa cao nhờ sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, định giá thị trường hợp lý và làn sóng cải cách của Chính phủ sâu rộng. Sự kiện thị trường chứng khoán VN được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi sắp tới được kỳ vọng sẽ mở ra cánh cửa đón dòng vốn ngoại khổng lồ, tạo động lực bứt phá bền vững cho thị trường chứng khoán.

ẢNH: THÙY LINH

Đáng chú ý, trong bối cảnh sự dịch chuyển sản xuất toàn cầu khỏi Trung Quốc theo chiến lược "Trung Quốc + 1" diễn ra mạnh mẽ, trang web của công ty quản lý đầu tư toàn cầu VanEck (Mỹ) đánh giá VN đang trở thành trung tâm chế tạo hàng đầu nhờ lợi thế về địa lý, nhân lực và chính sách. Các doanh nghiệp (DN) chọn VN thay vì các quốc gia khác nhờ 5 yếu tố cốt lõi: địa lý (biên giới chung dài 1.300 km với Trung Quốc giúp kết nối trực tiếp chuỗi cung ứng và hạ tầng logistics sẵn có); chi phí lao động (mức lương thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc, tạo động lực tài chính mạnh mẽ); lực lượng lao động trẻ (quy mô dân số hơn 100 triệu người, độ tuổi trung bình 33,4, tỷ lệ biết chữ cao và nguồn nhân lực ngày càng có tay nghề); sở hữu các hiệp định thương mại tự do (với Liên minh châu Âu, Mỹ và phần lớn châu Á, giúp giảm chi phí xuất khẩu); cùng chính sách của Chính phủ (tích cực thu hút vốn FDI thông qua ưu đãi thuế, chính sách đất đai thuận lợi và quy trình phê duyệt nhanh chóng).

TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị khu vực II, cho rằng nhận định của truyền thông quốc tế là xác đáng, dựa trên quá trình quan sát lâu dài và những chuyển biến cốt lõi trong nội tại nền kinh tế VN. Theo TS Nguyễn Văn Điển, sau 40 năm đổi mới phát triển, VN đã thể hiện là một quốc gia luôn có sự ổn định vĩ mô. Chính sự ổn định này đã tạo tiền đề cho một môi trường kinh doanh thuận lợi, từ đó đất nước phát triển một cách bền vững. Bên cạnh đó, 17 hiệp định thương mại thế hệ mới tạo cho VN cơ hội tham gia vào 17 "chợ" thế giới, thâm nhập thị trường quốc tế tốt hơn, hiệu quả hơn. Đây là yếu tố giúp độ mở kinh tế của VN rất mạnh, đạt tỷ lệ gần 200%. Năm 2025, tổng giá trị GDP của cả nước là 514 tỉ USD, còn tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt tới 930 tỉ USD. Giá trị giao thương dòng tiền ra/vào từ quốc tế lớn gần gấp đôi tổng quy mô nền kinh tế nội địa chứng tỏ VN là một nền kinh tế cực kỳ hội nhập, liên kết chặt chẽ với dòng chảy thương mại toàn cầu.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Về quản lý nhà nước, VN hiện đã chuyển từ quản lý hành chính "xin - cho" sang tư duy quản trị quốc gia hiệu quả và kiến tạo phát triển. Đặc biệt thời gian qua, hàng loạt "chiến dịch" cắt giảm thủ tục hành chính, thực hiện thủ tục hành chính công trực tuyến toàn trình cấp độ 4, tất cả đang được triển khai rất hiệu quả và kiên trì thực hiện. Về kinh doanh, với nền tảng là cộng đồng DN nhỏ và vừa, cùng hộ kinh doanh chiếm chủ yếu nên ứng phó rất nhanh với các cú sốc cung - cầu quốc tế. Đơn cử như giữa xung đột Nga - Ukraine, hay cơn bão giá dầu ảnh hưởng do chiến sự Trung Đông là minh chứng rõ nhất những bước chuyển đổi linh hoạt, ứng phó. Nhờ thế, nền kinh tế VN có hiệu quả kinh doanh tốt hơn trong những biến động địa chính trị thế giới.

"Mới nhất, VN lần đầu tiên xếp thứ hạng 27/70 về năng lực cạnh tranh thế giới. Điều này càng củng cố thêm lợi thế rất lớn để thu hút đầu tư nước ngoài. Đây là bảo chứng cho việc các tập đoàn lớn, các "cá mập", "đại bàng" đang đầu tư vào VN vẫn đang tăng. Mặt khác, với một nền tảng mạng lưới "chợ" quốc tế lớn, các ngành sản xuất trong nước cũng sẽ có động lực để sản xuất nhiều hàng hóa hơn", TS Nguyễn Văn Điển nhận định.

Nhóm dẫn đầu xu hướng chuyển dịch hàm lượng công nghệ cao

Không chỉ nổi lên như một điểm đến đầu tư hấp dẫn hàng đầu, VN còn gây dấu ấn rất mạnh khi đang đứng trong nhóm dẫn đầu xu hướng chuyển dịch sang sản xuất sản phẩm công nghệ tiên tiến. Trang Economics Perspective (Ấn Độ) nhận định, xuất khẩu các sản phẩm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tại khu vực Đông Á - Thái Bình Dương (EAP) tăng mạnh năm 2025, trở thành động lực quan trọng giúp nền kinh tế tăng khả năng chống chịu trước các biến động.

VN cùng với Malaysia, Thái Lan là ba nước ghi nhận mức tăng trưởng xuất khẩu mạnh nhất nhờ nhu cầu ngày càng cao đối với các sản phẩm sản xuất và dịch vụ điện tử liên quan đến AI. Xu hướng này phản ánh sự chuyển dịch từ mô hình dựa chủ yếu vào các mặt hàng xuất khẩu truyền thống sang các ngành sản xuất có hàm lượng công nghệ cao; đồng thời AI còn được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động, gia tăng giá trị sản phẩm và củng cố vai trò của khu vực trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thực tế, từ một nước bị "cộp mác" xuất khẩu giá rẻ, chỉ gia công và lắp ráp, hiện tại hơn 1/3 kim ngạch xuất khẩu đến từ các sản phẩm công nghệ cao như điện tử, viễn thông, máy tính, linh kiện...; VN đang từng bước củng cố vị thế ở cả mảng sản xuất phần cứng bán dẫn, hạ tầng tính toán lẫn xuất khẩu giải pháp phần mềm công nghệ cao.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Động lực tăng trưởng kim ngạch của nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện - vốn được Cục Thống kê và Bộ Công thương ghi nhận luôn dẫn đầu tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước - xuất phát từ chính sự thay đổi bản chất của các dòng sản phẩm. VN đang dần trở thành mắt xích sản xuất quan trọng cho các linh kiện phụ trợ máy chủ AI, thiết bị lưu trữ dữ liệu tốc độ cao và các mô-đun truyền tải.

Điểm tựa phần cứng này thể hiện rõ qua dự án sản xuất lưới bóng chip bán dẫn FC-BGA quy mô 1,23 tỉ USD của Samsung Electro-Mechanics tại Thái Nguyên, cùng làn sóng mở rộng nhà máy sản xuất bo mạch máy chủ của Foxconn tại Quảng Ninh và Pegatron tại Hải Phòng. Song song, ở mảng hạ tầng tính toán, cú bắt tay chiến lược giữa NVIDIA và các tập đoàn nội địa như FPT - với dự án Nhà máy AI (AI Factory) trị giá 200 triệu USD trang bị dòng chip GPU H100 - cùng các chương trình hợp tác phát triển hạ tầng tính toán hiệu năng cao (HPC) của Viettel đang tạo nền móng cho một hệ sinh thái AI chủ quyền.

Không chỉ trông chờ vào dòng vốn FDI, các DN công nghệ Việt cũng khẳng định năng lực tự chủ và thương mại hóa sản phẩm AI ra thị trường quốc tế. Báo cáo tài chính của FPT cho thấy mảng dịch vụ công nghệ thông tin thị trường nước ngoài đã vượt mốc 1 tỉ USD, trong đó nhóm công nghệ mũi nhọn như AI và Cloud luôn duy trì tốc độ tăng trưởng trên 30%/năm. Cùng với đó, các giải pháp AI bản địa như mô hình ngôn ngữ lớn PhởGPT của VinAI hay nền tảng Viettel AI Open Platform cũng bắt đầu được thương mại hóa, cung cấp giải pháp xử lý dữ liệu cho các đối tác trong khu vực Đông Nam Á.

Ở chiều ngược lại, AI cũng đang quay trở lại "thông minh hóa" trực tiếp các công đoạn sản xuất nội địa. Theo ghi nhận từ Bộ Công thương, các nhà máy điện tử tại Bắc Ninh, Thái Nguyên, Bình Dương (TP.HCM) đang đưa camera AI vào kiểm tra lỗi tự động (AOI) và ứng dụng cảm biến IoT để bảo trì dự báo. Việc tích hợp sâu giữa hạ tầng phần cứng bán dẫn FDI, năng lực phần mềm nội địa và làn sóng tự động hóa nhà máy chính là bệ phóng vững chắc, đưa VN tiến sâu hơn vào phân khúc giá trị cao của nền kinh tế số toàn cầu.

Việc bứt phá trở thành một trung tâm sản xuất toàn cầu và vai trò ngày càng tăng trong chuỗi cung ứng công nghệ cao đã trực tiếp đưa VN trở thành một điểm đến đầu tư đầy hấp dẫn trong mắt các quỹ tài chính quốc tế.

Chuyển chiến lược thu hút FDI chất lượng cao

Đứng trước làn sóng cơ hội lớn cùng dòng vốn ngoại đầy tiềm năng, VN không thu hút đầu tư bằng mọi giá mà đang chủ động chuyển sang một chiến lược thu hút FDI chất lượng cao để đảm bảo bứt phá bền vững. Trang Global Sources (Hồng Kông) nhận định VN đang bước vào một giai đoạn mới trong chiến lược đầu tư nước ngoài, với trọng tâm lớn hơn là chất lượng và hiệu quả của đầu tư nước ngoài, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo, liên kết với DN trong nước và tham gia các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong đó, sức hấp dẫn của VN đối với các tập đoàn đa quốc gia không chỉ đến từ tăng trưởng kinh tế và nhu cầu tiêu dùng, mà còn ở môi trường chính sách ổn định, vị trí chiến lược, lực lượng lao động, hội nhập quốc tế, định hướng phát triển bền vững và vai trò trong các mạng lưới sản xuất khu vực, toàn cầu. Nguồn nhân lực là một trọng tâm khác của chiến lược, với việc VN tăng cường liên kết giữa nhà đầu tư nước ngoài, DN trong nước và các trường đại học nhằm phát triển lực lượng lao động, tiếp nhận công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực nhà cung ứng. Sự gắn kết giữa giáo dục và DN cũng giúp đào tạo nhân lực phù hợp với yêu cầu của các ngành sản xuất, công nghệ cao, tạo bệ phóng vững chắc giúp VN khẳng định vị thế dài hạn trên bản đồ kinh tế thế giới.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Hoàn toàn đồng ý với nhận định này, chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng từng nhiều lần lưu ý VN cần chuyển từ cạnh tranh bằng chi phí sang cạnh tranh bằng năng suất. Trọng tâm không còn là thu hút nhiều vốn hơn mà là nâng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển DN công nghiệp hỗ trợ, đào tạo nhân lực bán dẫn và AI, đồng thời xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu - phát triển (R&D) để giữ lại giá trị gia tăng cao.

Cụ thể, chúng ta cần phát triển ít nhất 3.000 - 5.000 DN công nghiệp hỗ trợ đủ tiêu chuẩn tham gia chuỗi cung ứng của Samsung, Apple, NVIDIA, Intel hay Amkor; đồng thời đào tạo khoảng 300.000 - 500.000 kỹ sư và chuyên gia trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, tự động hóa và dữ liệu trong 10 năm tới. Quan trọng hơn, cần nâng chi tiêu cho R&D từ khoảng 0,5% GDP hiện nay lên tối thiểu 2% GDP, tương đương nhóm các nền kinh tế công nghiệp mới ở châu Á.

"Khi tỷ lệ nội địa hóa cao hơn, năng lực công nghệ mạnh hơn và DN Việt tham gia sâu hơn vào khâu thiết kế, nghiên cứu và phát triển, VN sẽ không còn chỉ là nơi đặt nhà máy để lắp ráp, mà sẽ trở thành trung tâm tạo ra công nghệ, sáng tạo sản phẩm và dẫn dắt chuỗi cung ứng khu vực", ông Trần Anh Tùng nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Văn Điển thẳng thắn nhìn nhận tuy con số tuyệt đối rất ấn tượng nhưng khả năng hấp thụ dòng vốn FDI của VN vẫn còn hạn chế. Mặt khác, các chỉ số về năng suất và đổi mới của VN chưa đạt tiềm năng, nguyên nhân do cơ cấu DN Việt đa số là nhỏ, vừa và siêu nhỏ. Họ sẽ thiếu quy mô về nguồn lực tài chính, vốn để đầu tư cho nghiên cứu - phát triển. Do vậy, năng suất lao động không được đẩy lên cao khi không có đào tạo lại, hay không có vốn để chuyển giao công nghệ.

Từ những phân tích trên, TS Nguyễn Văn Điển đề xuất cần phải tạo điều kiện cho những dòng vốn FDI thế hệ mới là những nhà đầu tư nước ngoài lớn và họ sẵn sàng chia sẻ công nghệ với DN trong nước, chuyển giao công nghệ cho VN. Chúng ta cũng sẽ xây dựng những trung tâm nghiên cứu - phát triển để thu hút và hấp thụ nguồn vốn cùng công nghệ tốt hơn từ nước ngoài. Đồng thời, bắt buộc phải đầu tư nhiều hơn về nghiên cứu - phát triển theo Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; cũng như cải thiện chính sách, thủ tục tháo gỡ cho DN nhỏ và vừa có đủ không gian đổi mới sáng tạo.