Vòng xoáy đường cùng sinh kế: Phải bảo vệ người bán vé số dạo

Vé số được phân phối qua nhiều cấp đại lý trước khi đến tay người bán vé số dạo. Trong quá trình mưu sinh, nhóm lao động này không chỉ phải tự bỏ công sức, thời gian và chi phí đi lại mà còn đối mặt với rủi ro khi vé không bán hết, bị mất hoặc hư hỏng.

Trong khi đó, các thỏa thuận về chiết khấu, giao nhận và thanh toán đôi khi chỉ được xác lập bằng lời nói, khiến việc bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp gặp khó khăn.

ẢNH: DƯƠNG TRANG

Cơ chế chiết khấu, giao dịch minh bạch

Trao đổi với PV Thanh Niên, luật sư Hạ Thị Thu Thảo, Đoàn luật sư TP.HCM cho rằng pháp luật hiện hành cần nghiên cứu bổ sung các quy định cụ thể hơn để bảo vệ quyền lợi kinh tế của người bán vé số dạo.

Dù mức chiết khấu có thể được thỏa thuận giữa các bên, nhưng nếu không có cơ chế bảo vệ phù hợp thì người bán vé số dạo thường ở vị thế yếu hơn trong quan hệ giao nhận và thanh toán với đại lý. Đặc biệt, các thỏa thuận thường chỉ được xác lập bằng lời nói, dẫn đến khó khăn trong việc chứng minh quyền lợi khi phát sinh tranh chấp.

Luật sư cho rằng cần nghiên cứu hoàn thiện pháp luật theo 3 hướng chính:

Thứ nhất, nghiên cứu quy định về mức chiết khấu tối thiểu hoặc cơ chế xác định mức chiết khấu phù hợp. Quy định này cần tính đến đặc điểm phân phối vé số qua nhiều cấp trung gian, bảo đảm người bán vé số dạo được hưởng khoản thu nhập tương xứng với công sức bỏ ra, và không tạo ra gánh nặng bất hợp lý cho các đại lý.

Trường hợp chưa thể ấn định một mức chiết khấu tối thiểu thống nhất, có thể nghiên cứu cơ chế công khai mức chiết khấu, bảo đảm các bên được biết rõ và tự nguyện thỏa thuận trước khi nhận vé.

Thứ hai, quy định rõ về giao nhận vé, thanh toán và đối soát công nợ. Cần xác định cụ thể thời hạn thanh toán, phương thức giao nhận, trách nhiệm xác nhận số lượng vé đã nhận và số vé đã bán.

Đối với các giao dịch thường xuyên, pháp luật nên khuyến khích hoặc quy định hình thức xác nhận đơn giản, thuận tiện như phiếu giao nhận, tin nhắn hoặc dữ liệu điện tử có thể lưu trữ. Đây sẽ là căn cứ quan trọng để hạn chế tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của người bán vé số dạo.

Thứ ba, làm rõ trách nhiệm đối với vé chưa bán hết, vé bị mất hoặc hư hỏng. Pháp luật cần định hướng rõ về thời hạn, thủ tục trả vé, trách nhiệm kiểm đếm và nguyên tắc xác định thiệt hại.

Đặc biệt, cần phân biệt trường hợp vé không bán hết được trả đúng hạn với trường hợp vé bị mất, hư hỏng hoặc trả vé không đúng quy định, tránh việc người bán vé số dạo phải gánh chịu trách nhiệm vượt quá lỗi và nghĩa vụ đã thỏa thuận.

Cũng theo luật sư Thu Thảo, pháp luật hiện hành đã có quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp kinh doanh xổ số trong việc tổ chức thu hồi vé trước khi quay số mở thưởng, kiểm đếm, lưu trữ, bảo quản và tiêu hủy vé xổ số theo quy định tại điều 20, điều 21 và điều 22 Thông tư số 75/2013/TT-BTC.

Tuy nhiên, các quy định này chủ yếu điều chỉnh quy trình quản lý vé xổ số của doanh nghiệp, chưa trực tiếp giải quyết đầy đủ quan hệ giao nhận, thanh toán và phân chia rủi ro giữa đại lý với người bán vé số dạo.

ẢNH: DƯƠNG TRANG

Trách nhiệm của doanh nghiệp và đại lý vé số

Đề cập trách nhiệm của các chủ thể trong hệ thống phân phối, luật sư Thu Thảo cho rằng cần xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp kinh doanh xổ số và hệ thống đại lý trong việc bảo đảm tính minh bạch của hoạt động phân phối vé số, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bán vé số dạo.

Mặc dù người bán vé số dạo thường không có quan hệ hợp đồng trực tiếp với doanh nghiệp, nhưng họ vẫn là một mắt xích trong hệ thống phân phối vé số đến người tiêu dùng.

Vì vậy, doanh nghiệp cần tăng cường quản lý, giám sát hoạt động của các đại lý, đặc biệt đối với việc giao nhận vé, thanh toán và thực hiện các thỏa thuận chiết khấu ở những khâu phân phối tiếp theo.

Doanh nghiệp cũng nên khuyến khích các đại lý áp dụng phương thức giao dịch minh bạch, có xác nhận và lưu trữ thông tin nhằm hạn chế tranh chấp.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp có trách nhiệm xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện quy trình thu hồi vé số không bán hết trước thời điểm quay số mở thưởng theo quy định pháp luật; tổ chức các điểm thu hồi, hướng dẫn các quy trình để bảo đảm việc thu hồi vé được tiến hành đúng thời hạn, thủ tục.

Tuy nhiên, luật sư nhấn mạnh trách nhiệm quản lý, giám sát của doanh nghiệp không đồng nghĩa với nghĩa vụ trực tiếp thanh toán hoặc bồi thường mọi thiệt hại cho người bán vé số dạo.

Trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp chỉ được đặt ra khi có căn cứ pháp luật tương ứng. Chẳng hạn doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ của mình hoặc thuộc trường hợp phải chịu trách nhiệm liên đới theo quy định pháp luật.

Đối với đại lý xổ số, đây là chủ thể trực tiếp giao vé và thỏa thuận các điều kiện bán vé với người bán vé số dạo.

Do đó, đại lý cần thông báo rõ ràng, minh bạch mức chiết khấu, số lượng vé giao nhận trong ngày, thời hạn và phương thức thanh toán, đồng thời ghi nhận giao dịch bằng phiếu giao nhận, tin nhắn hoặc bằng phương thức phù hợp để các bên có căn cứ đối chiếu khi cần.

ẢNH: NHÂN VẬT CUNG CẤP

Đặc biệt, đại lý cần hướng dẫn cụ thể cho người bán vé số dạo về thời hạn, địa điểm và thủ tục trả lại vé chưa bán hết trước giờ quay số.

Việc thu hồi vé phải được tổ chức theo đúng quy trình, tránh tình trạng người bán vé số dạo không nắm được thời hạn hoặc không biết nơi trả vé, dẫn đến nguy cơ phải chịu thiệt hại kinh tế.

Đối với trường hợp vé được trả đúng thời hạn và đáp ứng điều kiện thu hồi theo quy định, đại lý cần thực hiện việc tiếp nhận, kiểm đếm và hoàn trả vé theo quy trình đã được thông báo.

Trường hợp đại lý từ chối nhận vé trái với nghĩa vụ đã cam kết hoặc vi phạm quy định có liên quan, trách nhiệm pháp lý cần được xem xét trên cơ sở hành vi vi phạm, thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với thiệt hại, nếu có.

Ở chiều ngược lại, theo luật sư, người bán vé số dạo cũng phải có trách nhiệm bảo quản vé đã nhận, tuân thủ thời hạn và thủ tục trả vé, cũng như thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo thỏa thuận hợp pháp.