Xây dựng bộ sách giáo khoa mới theo hướng nào?

03/10/2026 05:45 GMT+7

Dù đưa ra mục tiêu hoàn thành bộ sách giáo khoa mới để thực hiện từ năm học 2028 - 2029 nhưng Bộ GD-ĐT lý giải sẽ không phải xây dựng lại từ đầu mà chỉ rà soát, chỉnh sửa, bổ sung.

"Không gây xáo trộn lớn"

Thứ trưởng thường trực Bộ GD-ĐT Phạm Ngọc Thưởng vừa ký ban hành Công văn số 6714/BGDĐT-GDPT về việc thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Trong đó giao Vụ Giáo dục phổ thông chủ trì xây dựng kế hoạch rà soát, hoàn thiện chương trình và sách giáo khoa (SGK) giáo dục phổ thông, nhằm hoàn thành bộ SGK mới để đưa vào sử dụng thống nhất trên toàn quốc từ năm học 2028 - 2029.

Thông tin này lập tức gây xôn xao dư luận. Nhiều ý kiến đồng tình nhưng cũng có những lo ngại về việc thay đổi SGK liên tục, gây tốn kém và lãng phí không cần thiết.

Giải thích về nội dung này, Bộ GD-ĐT cho biết đã tổ chức rà soát chương trình giáo dục phổ thông; thành lập các nhóm nghiên cứu, tổ chức lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ quản lý, giáo viên và các đối tượng có liên quan. Hiện Bộ GD-ĐT đang hoàn thiện các nội dung rà soát, cập nhật, bổ sung, điều chỉnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo quy định.

Trên cơ sở chương trình giáo dục phổ thông được rà soát, cập nhật, bổ sung, Bộ GD-ĐT sẽ tổ chức triển khai hoàn thiện SGK, bảo đảm tính kế thừa, ổn định, không gây xáo trộn lớn trong dạy và học; đồng thời cập nhật kịp thời những yêu cầu, định hướng mới của chương trình vào SGK.

Nói rõ hơn về việc sửa chương trình, Bộ GD-ĐT cho biết trong thời gian tới, Bộ tiếp tục hoàn thiện các quy định về hoạt động giáo dục tăng cường, giáo dục theo nhu cầu người học, phù hợp với điều kiện tổ chức dạy học 2 buổi/ngày; bảo đảm nội dung giáo dục trong nhà trường được tổ chức khoa học, thiết thực, phù hợp với điều kiện của học sinh (HS) và cơ sở giáo dục. "Việc hoàn thiện chương trình và SGK sẽ được thực hiện theo lộ trình, có bước đi phù hợp, bảo đảm đủ thời gian để tổ chức biên soạn, thẩm định, hoàn thiện, chuẩn bị các điều kiện triển khai và hướng dẫn đội ngũ giáo viên", Bộ GD-ĐT cho biết.

Cùng với đó, Bộ tiếp tục nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, thi và tuyển sinh trên cơ sở đánh giá đầy đủ các yếu tố tác động, có lộ trình phù hợp, bảo đảm đánh giá đúng thực chất chất lượng dạy và học, trình độ người học và công bằng trong thi cử. "Mục tiêu cuối cùng của quá trình này là tiếp tục củng cố giáo dục phổ thông là nền tảng; bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng; giúp HS phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và năng lực; đồng thời tạo điều kiện để nhà trường, giáo viên và HS thực hiện chương trình giáo dục phổ thông một cách thực chất, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước", Bộ GD-ĐT nhấn mạnh.

Giảm những nội dung không thiết thực, nặng lý thuyết

Bộ GD-ĐT khẳng định việc hoàn thiện SGK được thực hiện trên cơ sở bộ sách đã được quyết định sử dụng thống nhất trên toàn quốc, theo lộ trình để sử dụng từ năm học 2028 - 2029. "Đây không phải là xây dựng lại chương trình và SGK từ đầu, mà là quá trình kế thừa, rà soát, cập nhật, bổ sung và điều chỉnh trên cơ sở những nội dung đang thực hiện, phù hợp với những yêu cầu mới đặt ra trong Nghị quyết số 71-NQ/TW và các chỉ đạo của cấp có thẩm quyền", Bộ nhấn mạnh. Đồng thời, theo Bộ, cách tiếp cận này vừa bảo đảm yêu cầu đổi mới, cập nhật những nội dung cần thiết, vừa giữ được tính ổn định, liên tục của quá trình dạy học, hạn chế xáo trộn đối với nhà trường, giáo viên, HS và gia đình.

Cũng theo Bộ GD-ĐT, việc hoàn thiện SGK sẽ kế thừa và cập nhật, bổ sung những yêu cầu mới của chương trình giáo dục phổ thông như chú trọng các nội dung nhằm tăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm, khát vọng cống hiến; bổ sung, cập nhật các nội dung về lịch sử, văn hóa, truyền thống dân tộc và các nhân vật lịch sử, tiền bối cách mạng phù hợp với yêu cầu của chương trình và lứa tuổi HS. Tiếp tục rà soát nội dung SGK theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận, phù hợp với điều kiện dạy học thực tế ở các vùng, miền; giảm những nội dung trùng lặp, nặng về lý thuyết hoặc quá chuyên sâu, không cần thiết đối với giáo dục phổ thông.

Trong quá trình này cũng sẽ rà soát các vấn đề liên quan đến tác giả, chủ biên và bản quyền SGK. "Việc rà soát, hoàn thiện được thực hiện cầu thị, thực chất, lắng nghe ý kiến của đội ngũ giáo viên, HS, cha mẹ HS, các tầng lớp nhân dân, nhất là các chuyên gia, nhà khoa học và nhà giáo đang trực tiếp giảng dạy", Bộ GD-ĐT nhấn mạnh.

Ông Đặng Tự Ân, Giám đốc Quỹ Hỗ trợ đổi mới giáo dục phổ thông VN, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục tiểu học, cũng cho rằng SGK phải dựa trên một chương trình chuẩn. Qua 5 năm triển khai chương trình giáo dục phổ thông đã bộc lộ nhiều bất cập. Theo ông, cần thẳng thắn nhìn nhận gốc của SGK là chương trình nặng và bất cập nên trước khi biên soạn bộ SGK mới, cần rà soát và điều chỉnh chương trình.

Cụ thể, ông Đặng Tự Ân đề xuất xây dựng và ban hành các tiêu chí về chuẩn kiến thức, kỹ năng, năng lực trong chương trình tổng thể và từng môn học. Tổ chức tập huấn lại cho các đối tượng liên quan, đặc biệt về phương pháp giáo dục và đánh giá năng lực HS. Bổ sung các năng lực mới mang tính hiện đại như năng lực số, năng lực khởi nghiệp - đổi mới sáng tạo và năng lực đạo đức - giá trị.

Hoàn thiện trên cơ sở SGK hiện hành hay biên soạn mới?

Chia sẻ với PV Thanh Niên, một chuyên gia cũng là tác giả của chương trình, SGK hiện hành, nhìn nhận chủ trương của Bộ GD-ĐT về việc hoàn thiện bộ SGK trên cơ sở SGK hiện hành thay vì viết lại từ đầu là phù hợp. "Soạn một bộ SGK không đơn giản như nhiều người tưởng. Chê thì dễ, đem vài văn bản ra để chê thì ai cũng làm được. Đến cả Truyện Kiều cũng có thể bị "soi"… Nhưng để có một bộ SGK hoàn hảo, hơn 600 văn bản "không tì vết" trong con mắt của cộng đồng mạng thì không ai làm được!", vị này nói.

Chuyên gia này cho biết thêm bộ SGK hiện hành được viết trong gần 7 năm. Hai năm đầu viết lớp 1; năm thứ 3 viết các lớp 2, 6; năm thứ 4 viết các lớp 3, 7, 10; năm thứ 5 viết các lớp 4, 8, 11; năm thứ 6 viết các lớp 5, 9, 12, sang năm thứ 7 là xong.

Theo tiến độ thông thường, năm 2027 phải hoàn thành SGK mới. Đầu năm 2028 phải có sách đưa đi in để khoảng tháng 6 có thể phát hành, tháng 9 năm 2028 đưa vào nhà trường SGK mới. Do vậy, chuyên gia cho rằng nếu viết lại SGK thì tiến độ đó là "rất gấp".

Trong khi đó, ông Đặng Tự Ân khuyến nghị cần biên soạn bộ SGK mới. Theo ông, việc Bộ GD-ĐT chủ trì biên soạn một bộ SGK không phải là đề xuất mới, Nghị quyết 88 của Quốc hội đã đặt ra yêu cầu này và vào năm 2018 đã có cuộc thảo luận giữa Bộ GD-ĐT với Ngân hàng Thế giới tại VN và thống nhất Bộ GD-ĐT có bộ SGK riêng.

Theo ông Ân, để biên soạn bộ SGK của Bộ GD-ĐT, cần tổ chức đào tạo lại lý luận viết SGK, chọn lựa đội ngũ tác giả tinh hoa, có kinh nghiệm gắn bó với nhà trường; đồng thời thành lập hội đồng thẩm định đủ tầm để phản biện công khai, minh bạch. Một đội ngũ đông đảo, biên chế theo bộ môn, viết đồng loạt từ lớp 1 đến lớp 12, sẽ rút ngắn tiến độ. Dù vậy, quan trọng hơn cả là phải trân trọng và kế thừa những điểm tích cực từ các bộ SGK đã ban hành.

Ông Đặng Tự Ân cũng nêu thực tế ở các nước phát triển chỉ có chương trình quốc gia, còn chọn bài học và soạn giảng do hiệu trưởng và giáo viên tự quyết. Tuy nhiên, với điều kiện về cách quản trị trường học và chất lượng đội ngũ hiện nay ở nước ta thì vẫn cần có bộ SGK đảm bảo chuẩn tối thiểu.

SGK theo hướng thiết thực, hiệu quả, phù hợp với tình hình thực tiễn

Ngày 22.9.2026, Văn phòng Chính phủ ban hành thông báo kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại cuộc họp về cung ứng SGK; rà soát chương trình, SGK giáo dục phổ thông; một số vấn đề trọng tâm trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo và chuẩn bị phục vụ Đoàn giám sát chuyên đề về thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo (Thông báo số 494/TB-VPCP).

Theo đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ GD-ĐT tập trung rà soát, hoàn thiện chương trình giáo dục phổ thông theo hướng giảm tải, lấy giáo dục phổ thông làm nền tảng; bảo đảm mọi HS được học tập, được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và năng lực cần thiết; đồng thời chú trọng giáo dục đạo đức, nhân cách, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến.

Thủ tướng Chính phủ đồng thời yêu cầu rà soát, bổ sung các nội dung về nhân vật lịch sử, tiền bối cách mạng, giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống dân tộc; rà soát các vấn đề liên quan đến tác giả, chủ biên, bản quyền; trên cơ sở đó hoàn thiện SGK theo hướng thiết thực, hiệu quả, phù hợp với tình hình và yêu cầu thực tiễn, kịp thời điều chỉnh những bất cập theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.