Xe tải, xe khách gây tai nạn nghiêm trọng: Đề xuất phạt nặng chủ doanh nghiệp

Ủy ban ATGT quốc gia vừa có văn bản gửi Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) và Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng) kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao bảo đảm an toàn giao thông trong hoạt động kinh doanh vận tải.

Thống kê cho thấy, từ tháng 9.2024 - 9.2025, cả nước xảy ra 7.670 vụ tai nạn giao thông liên quan đến loại hình vận tải này, làm hơn 4.600 người thiệt mạng. Đáng chú ý, phần lớn nguyên nhân xuất phát từ hành vi của lái xe như thiếu quan sát, chạy quá tốc độ, lấn làn, vượt xe sai quy định hoặc sử dụng rượu bia.

ẢNH MINH HỌA: TN

Nhiều vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến xe khách giường nằm và xe chạy đường dài đã gây hậu quả nặng nề, tạo bức xúc trong dư luận. Điều này cho thấy vẫn tồn tại "khoảng trống" trong quản lý, khi các biện pháp xử phạt hành chính đối với lái xe chưa đủ sức thay đổi bản chất vận hành của hoạt động vận tải. 

Trong thực tế, việc vi phạm có thể mang lại lợi ích tài chính trực tiếp cho cả lái xe và doanh nghiệp. Chẳng hạn, chở quá tải có thể giúp tăng doanh thu hàng chục triệu đồng mỗi chuyến, thậm chí cao hơn mức xử phạt nếu bị phát hiện. Tương tự, việc chạy quá tốc độ, vượt ẩu để rút ngắn thời gian di chuyển có thể giúp tăng số chuyến, đặc biệt với xe khách liên tỉnh, qua đó gia tăng thu nhập đáng kể mỗi tháng.

Khi lợi ích kinh tế lớn hơn rủi ro bị xử phạt, vi phạm không còn là hành vi vô ý mà trở thành một lựa chọn có tính toán. Một số doanh nghiệp, do áp lực cạnh tranh, đã gián tiếp hoặc trực tiếp dung túng cho vi phạm nhằm tối đa hóa lợi nhuận, đẩy rủi ro về phía lái xe và hành khách.

Do đó, theo Ủy ban ATGT quốc gia, việc chỉ xử phạt lái xe là chưa đủ, bởi phía sau là cả một cơ chế vận hành của doanh nghiệp vận tải - từ khâu tuyển dụng, phân công lịch trình đến chế độ lương thưởng. Doanh nghiệp phải là chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất và trực tiếp nhất đối với các hành vi vi phạm của phương tiện và lái xe.

Phạt lũy tiến hoặc thu hồi giấy phép kinh doanh

Ủy ban ATGT quốc gia kiến nghị chuyển hướng quản lý từ "phạt tài xế" sang siết chặt trách nhiệm doanh nghiệp vận tải. Theo đó, cần tăng cường kiểm soát và bổ sung các chế tài nghiêm khắc hơn như đình chỉ giấy phép kinh doanh có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với vi phạm nghiêm trọng; thu hồi phù hiệu xe nếu tái phạm nhiều lần.

Thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự với chủ doanh nghiệp nếu để xảy ra sai phạm có tính hệ thống hoặc gây tai nạn đặc biệt nghiêm trọng do lỗi quản lý.

Cụ thể, các vi phạm của lái xe như chạy quá tốc độ, vi phạm thời gian lái xe, sử dụng rượu bia… cần được tự động quy trách nhiệm về doanh nghiệp chủ quản, với mức xử phạt cao hơn nhiều lần so với cá nhân. Đồng thời, áp dụng cơ chế xử phạt lũy tiến: tái phạm nhiều lần có thể bị đình chỉ hoạt động, thu hồi phù hiệu hoặc giấy phép kinh doanh.

Đặc biệt, trong các vụ tai nạn nghiêm trọng, nếu doanh nghiệp không chứng minh được việc giám sát đầy đủ thông qua thiết bị hành trình, camera, có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm hoặc thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, một số trường hợp tài xế sau khi gây tai nạn vẫn tiếp tục điều khiển phương tiện, dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Nguyên nhân xuất phát từ sự chênh lệch giữa chi phí bồi thường và chế tài pháp lý, tạo ra động cơ trục lợi trong những tình huống cực đoan.

Để khắc phục, Ủy ban ATGT quốc gia kiến nghị sửa đổi quy định theo hướng: với hành vi có dấu hiệu cố tình gây hậu quả nghiêm trọng sau va chạm, cần xem xét xử lý theo các tội danh nghiêm khắc hơn, thay vì chỉ dừng ở lỗi vô ý. Đồng thời, nâng mức bồi thường và trách nhiệm bảo hiểm nhằm triệt tiêu động cơ trục lợi.