Xe tăng T-54 - Kỳ 3: Chủ lực ở chiến trường miền Nam

"Quả đấm thép" trong tiến công

Đầu năm 1971, lần đầu tiên 33 xe tăng T-54 (thuộc Tiểu đoàn xe tăng 297) tham gia chiến dịch Đường 9 - Nam Lào (trong số 88 xe tăng thiết giáp tham gia).

ẢNH: MAI THANH HẢI

Trong chiến dịch Nguyễn Huệ (Đông Nam bộ) 1972, các xe tăng T-54 trong biên chế Tiểu đoàn xe tăng 20 (Bộ Tư lệnh Miền) đã tham gia chiến đấu suốt 45 ngày của đợt 1 chiến dịch, tại khu vực An Lộc, Bình Long (nay thuộc Đồng Nai).

Chiến dịch Tây nguyên 1972, xe tăng T-54 của Tiểu đoàn 297 tham gia 2 đợt của chiến dịch (tháng 4 và 5.1972) và đã ghi dấu ấn trận đánh đầu tiên trên cao nguyên. Trong chiến dịch này, phải kể đến tấm gương chiến đấu của kíp xe tăng 377, một mình chống lại 10 xe tăng đối phương, diệt 7 chiếc trước khi bị bắn cháy.

ẢNH: BCTTG

Ngày 9.2.2009, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang cho toàn bộ kíp xe 377. Tiếp đó, ngày 30.1.2023, Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định công nhận xe tăng T-59 số hiệu 377 là bảo vật quốc gia.

ẢNH: TIẾN THÀNH

Trong chiến dịch Trị Thiên 1972, cả 2 trung đoàn 202 và 203 đưa 263 xe tăng thiết giáp tham gia 4 đợt chiến đấu (từ 30.3 - 26.6.1972). Trong chiến dịch này, đã có 138 xe tăng thiết giáp của ta bị thiệt hại, trong đó một nửa là xe T-54.

Ngày 9.4.1972, các xe tăng T-54 của Tiểu đoàn 512, Trung đoàn xe tăng 203 đồng loạt tiến công ở phía tây và tây nam Đông Hà. Tuy nhiên, do công tác chuẩn bị - hiệp đồng chưa tốt, đối phương áp dụng chiến thuật mới, nên bị tổn thất lớn.

ẢNH: BCTTG

Đại tá Nguyễn Văn Thái (nguyên Phó tư lệnh Binh chủng Tăng thiết giáp) nhớ lại thời điểm đầu tháng 4.1972 là Đại đội trưởng Đại đội 7, Tiểu đoàn xe tăng 512: "Các xe tăng T-54 của chúng tôi bị bắn cháy là do đối phương đưa xe tăng M-48 xuống công sự, chỉ nhô mỗi tháp pháo lên khai hỏa. Ngày 27.4.1972, ta quyết định tấn công Đông Hà lần 2. Ngay trong đêm 26.4.1972, bộ đội dùng bộc phá đào 1 số công sự bắn và cho xe tăng T-54 chiếm lĩnh trận địa tại chân điểm cao 32,37 (tây nam Đông Hà). Khi nổ súng, xe tăng T-54 bất ngờ khai hỏa diệt nhiều xe tăng M-48. Sau khi diệt thêm một số xe của lực lượng phản kích, xe tăng T-54 lao khỏi công sự truy kích đối phương, phá vỡ hệ thống phòng ngự Đông Hà".

ẢNH: BCTTG

Trong trận đánh này, xe tăng T-54 số hiệu 901 đã bắn cháy 5 xe tăng M-48.

Từ cuối tháng 12.1972, Bộ Quốc phòng tổ chức 1 trung đoàn tăng thiết giáp (phiên hiệu Trung đoàn 201B), hành quân vào chiến trường Đông Nam bộ, để bổ sung cho Đoàn M26. Đây là đoàn hành quân vào Nam có số lượng hùng hậu nhất với 84 xe (39 xe tăng T-59, 5 xe T-54, 27 xe BTR-60PB, 9 xe K-63…). 

Sau 70 ngày đêm hành quân trong điều kiện đường xấu, máy bay đối phương oanh tạc liên tục. Ngày 10.3.1973, Trung đoàn 201B đã đưa được 55/80 xe tăng, thiết giáp và 4 xe bảo đảm, tập kết tại Bù Đốp (Tây Ninh), bàn giao cho Đoàn M26.

ẢNH: BCTTG

Từ Tây nguyên đến Đà Nẵng

Chiến dịch Tây nguyên (từ 4.3 - 3.4.1975) là chiến dịch mở đẩu cuộc Tổng tấn công và nổi dậy mùa Xuân 1975. Lực lượng xe tăng thiết giáp tham gia chiến dịch là Trung đoàn xe tăng 273 (nay là Lữ đoàn tăng thiết giáp 273, Quân đoàn 34) gồm 3 tiểu đoàn, được trang bị 47 xe tăng T-54, T-59 và 16 xe thiết giáp K-63.

ẢNH: MAI THANH HẢI

Trong chiến dịch này, đại đội trưởng Đoàn Sinh Hưởng (sau là thiếu tướng, Tư lệnh Binh chủng Tăng thiết giáp và trung tướng, Tư lệnh Quân khu 4) đã tổ chức mũi tăng thiết giáp thọc sâu thành 4 thê đội (mỗi thê đội gồm 2 xe tăng T-54 và 2 xe thiết giáp K-63 chở bộ binh) tiến công các mục tiêu theo kiểu cuốn chiếu.

Sau 15 ngày chiến đấu (10.3 - 24.3), lực lượng tăng thiết giáp tham gia chiến dịch đã thiệt hại 33/47 xe tăng, thiết giáp. Trong đó 24 xe bị hỏng và 9 xe bị hủy.

ẢNH: BCTTG

Chiến dịch Huế - Đà Nẵng, số lượng xe tăng lên đến 168 chiếc (101 chiếc của Lữ đoàn 203, 67 chiếc của Trung đoàn 574). Do phải chiến đấu tiến công đối phương trong hành tiến, đội hình hành quân chiến đấu kéo dài, phân tách (đội hình lữ đoàn ở phạm vi 250 - 300 km, tiểu đoàn kéo dài 50 - 80 km, các đại đội có lúc cách xa nhau 8 - 10 km). 

Địa hình tác chiến phức tạp, lắm dốc nhiều đèo… Nhưng bộ đội tăng thiết giáp đã vượt khó, chiến đấu dũng cảm, phối hợp các lực lượng khác làm tan rã đối phương ở Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam - Đà Nẵng, Quảng Ngãi… Trong chiến đấu, ta chỉ thiệt hại 29 xe tăng thiết giáp (5 xe bị hủy).

ẢNH: BCTTG

Xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập

Trong chiến dịch Hồ Chí Minh, lực lượng tăng thiết giáp tham gia lên đến 438 xe, phối thuộc bộ binh tham gia tiến công ở 5 hướng, cụ thể: hướng bắc và đông bắc có Lữ đoàn bộ binh cơ giới 202, Quân đoàn 1 (nay là Lữ đoàn 202 thuộc Binh chủng Tăng thiết giáp) được tăng cường Tiểu đoàn xe tăng 3 (Trung đoàn 206, Quân khu 4) và 1 đại đội pháo cao xạ tự hành 57 mm của Đoàn M26. Trang bị của Lữ đoàn 202 là 67 xe (35 xe tăng, 29 thiết giáp, 3 xe pháo cao xạ tự hành).

Hướng đông nam, Lữ đoàn xe tăng 203, Quân đoàn 2 (nay là Lữ đoàn 203, Binh chủng Tăng thiết giáp) được tăng cường 1 tiểu đoàn pháo cao xạ, 1 tiểu đoàn pháo bắn thẳng, 1 tiểu đoàn công binh và 1 đại đội bộ binh. Tổng cộng có 100 xe pháo (75 tăng thiết giáp).

Hướng tây bắc, Trung đoàn xe tăng 273, Quân đoàn 3 (nay là Lữ đoàn 273, thuộc Quân đoàn 34) với 59 xe tăng và 24 xe thiết giáp.

Hướng đông, Quân đoàn 4 đảm nhiệm, gồm 3 tiểu đoàn của Đoàn M26 với 69 xe (61 xe tăng, 7 xe thiết giáp, 1 xe dắt.

Hướng tây và tây nam: 3 tiểu đoàn thuộc Đoàn M26 với 81 xe (47 xe tăng, 33 xe thiết giáp, 1 xe dắt)… ngoài ra còn một số xe tăng dự bị khác.

ẢNH: BCTTG

Căn cứ vào tình hình và quán triệt cách đánh của trên, các quân đoàn sử dụng lực lượng thích hợp để đột phá tuyến phòng thủ vòng ngoài. Đồng thời tổ chức mũi thọc sâu cơ giới, đánh chiếm các mục tiêu chủ yếu trong nội đô Sài Gòn.

Đặc biệt, Quân đoàn 2 (nay là Quân đoàn 12) đã thành lập binh đoàn thọc sâu gồm Lữ đoàn xe tăng 203 (thiếu Tiểu đoàn xe tăng 2), Trung đoàn bộ binh 66 và một số đơn vị binh chủng, do Bộ Tư lệnh Quân đoàn trực tiếp chỉ huy.

ẢNH: BCTTG

Với cách đánh thích hợp, chỉ sau gần 5 ngày chiến đấu, các hướng tiến công đã nhanh chóng đánh chiếm các mục tiêu chủ yếu. Đến 10 giờ 45 ngày 30.4.1975, các xe tăng T-54 số hiệu 843 và T-59 số hiệu 390 đã húc đổ cánh cổng Dinh Độc Lập. 11 giờ 30, lá cờ chiến thắng đã được trung úy Bùi Quang Thận cắm trên nóc dinh. 12 giờ 30 cùng ngày, trung tá Bùi Tùng, Chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203 thay mặt Quân giải phóng tiếp nhận sự đầu hàng của chính quyền Sài Gòn.

ẢNH: BCTTG

Tuy nhiên, chỉ vài giờ trước khi Sài Gòn giải phóng, lực lượng tăng thiết giáp của Trung đoàn xe tăng 273, Quân đoàn 3 (nay là Lữ đoàn 273 thuộc Quân đoàn 34) đã bị đối phương chặn đánh quyết liệt ở khu vực ngã tư Bảy Hiền (nay là ngã tư nút giao của 4 tuyến đường Trường Chinh - Cách Mạng Tháng 8 - Hoàng Văn Thụ - Lý Thường Kiệt, phường Bảy Hiền) và Lăng Cha Cả (phường Tân Sơn Nhất).

ẢNH: BCTTG

Trong trận đánh sáng 30.4.1975 này, 25 cán bộ, chiến sĩ xe tăng của Trung đoàn 273 đã anh dũng hy sinh. 8 xe tăng T-54 và 1 xe thiết giáp K-63 bị thiệt hại.

ẢNH: BCTTG

Theo thống kê của ngành kỹ thuật tăng thiết giáp, chỉ trong 5 ngày tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh (26 - 30.4.1975), đã có 112 xe tăng thiết giáp của ta bị thiệt hại, trong đó số bị hủy là 36 chiếc, chủ yếu là xe tăng T-54 và T-59. (còn tiếp)