Xe tăng T-54 - Kỳ 4: Bảo vệ biên giới Tây Nam, làm nghĩa vụ quốc tế

Xe tăng T-54 không phù hợp đồng lầy

Trong năm 1977 - 1978, lực lượng tăng thiết giáp tham gia chiến đấu ở biên giới Tây Nam gồm: Lữ đoàn 273, Quân đoàn 3 (nay là Quân đoàn 34); Lữ đoàn 22, Quân đoàn 4 (nay thuộc Binh chủng Tăng thiết giáp); Trung đoàn 26, Quân khu 7 (nay là Lữ đoàn 26); Trung đoàn 24, Quân khu 9 (nay là Lữ đoàn 416).

ẢNH: LÊ TIẾN

Thời gian đầu, tăng thiết giáp tham gia đánh địch lấn chiếm và phản kích phòng ngự. Trận đầu tiên bảo vệ biên giới Tây Nam là 8 xe tăng bơi nước K63-85 và 25 xe thiết giáp M-113 của Trung đoàn 24 (nay là Lữ đoàn tăng thiết giáp 416, Quân khu 9) phối thuộc với bộ binh Sư đoàn 330 tấn công quân diệt chủng Pol Pot, giành lại khu vực Đầm Chít - Giang Thành (nay tỉnh An Giang), ngày 13.7.1977.

ẢNH: TCCT

"Ta không sử dụng xe tăng T-54 vì địa hình sông nước kênh rạch không phù hợp. Vả lại sau ngày 30.4.1975, chúng ta thu được nhiều xe thiết giáp của chế độ cũ, đưa vào chiến đấu ở Tây Nam rất hợp lý", đại tá Lưu Thụ, nguyên Phó cục trưởng Cục Kỹ thuật Quân binh chủng, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật nói.

ẢNH: TCCT

Theo thống kê, trong năm 1977, có 230 xe tăng thiết giáp tham gia chiến đấu. Năm 1978, sử dụng 288 xe tăng thiết giáp của các quân khu, quân đoàn.

ẢNH: LÊ TIẾN

Cuối 1978 - đầu 1979, Bộ Quốc phòng tăng cường lực lượng tăng thiết giáp cho biên giới Tây Nam, gồm: Lữ đoàn 203, Quân đoàn 2 (nay thuộc Quân đoàn 12); Lữ đoàn 215 của Binh chủng Tăng thiết giáp; Trung đoàn 574, Quân khu 5 (nay là Lữ đoàn 574) và Tiểu đoàn tăng thiết giáp 867, Lữ đoàn hải quân đánh bộ 126.

ẢNH: TCCT

Đánh thẳng vào Phnom Penh

Bước vào chiến dịch tổng tiến công, đầu tháng 1.1979, Bộ Tư lệnh tiền phương tăng cường cho Quân khu 9 nguyên 1 đại đội gồm 8 chiếc xe tăng T-54 của Lữ đoàn xe tăng 203. 

Đội hình 8 xe tăng T-54 cùng với 10 xe M-113 (Đại đội 1, Tiểu đoàn thiết giáp 8, Lữ đoàn 416) đã phối thuộc với Trung đoàn bộ binh 1 (Sư đoàn 330, Quân khu 9) thọc thẳng vào Phnom Penh (Campuchia) đánh chiếm căn cứ thiết giáp, khu vực hành chính của chính quyền trung ương Pol Pot và một số mục tiêu khác.

ẢNH: TCCT

Đêm 9.1.1979, để tăng cường sức đột kích tiêu diệt tàn quân diệt chủng trên trục lộ 5, Bộ Tư lệnh tiền phương tăng cường 9 xe tăng T-54 của Lữ đoàn xe tăng 215, phối thuộc Sư đoàn bộ binh 330. 

Sau đó, các xe tăng T-54 chuyển sang phối thuộc với Sư đoàn bộ binh 4, 339 tác chiến trên 3 khu vực Bát Đang - Ô Đông - Thơ Phong. Trong quá trình chiến đấu, địch tập trung hỏa lực, xung lực xuất kích đánh vào bên sườn phía sau đội hình chiến đấu nhằm chia cắt bộ binh với xe tăng của ta, gây cho ta một số tổn thất tại ngã ba đường sắt (3 xe tăng T-54 tăng cường từ Lữ đoàn 215 bị bắn cháy).

ẢNH: TCCT

Cuối tháng 1.1979, Quân khu 9 sử dụng 17 xe tăng thiết giáp (5 xe T-54, 3 xe K63-85, 9 xe M-113) của Trung đoàn tăng thiết giáp 26 và Lữ đoàn 215 phối thuộc cùng Trung đoàn bộ binh 8 (Sư đoàn 339) đánh địch, làm chủ khu vực cầu Phraytraydeng và tuyến quốc lộ 5 từ Oudong đi Kampong Chhnang (Campuchia).

ẢNH: LÊ TIẾN

Trong trận này, lực lượng tăng thiết giáp đã cùng các đơn vị bạn đánh thiệt hại 1 trung đoàn bộ binh địch, bắn cháy 3 xe tăng Type-62, thu 1 chiếc Type-62.

Tuy nhiên, trận đánh cũng là bài học cho ta. Một cựu binh kể: do đánh giá tình hình địch chưa chính xác, tổ chức hiệp đồng giữa bộ binh, xe tăng và giữa các xe tăng thiết giáp chưa chặt chẽ, thông tin liên lạc không thường xuyên được giữ vững... nên khi tình huống xảy ra, các đơn vị chiến đấu gặp khó khăn, đánh giằng co suốt 3 ngày (24 - 26.1.1979) mới làm chủ được tình hình. Việc này đã gây tổn thất lớn về người và trang bị vũ khí cho các đơn vị tham gia chiến đấu.

Riêng lực lượng tăng thiết giáp đã hy sinh 16 cán bộ, chiến sĩ (có cả đại đội trưởng và chính trị viên đại đội), bị thương 17 người. Ta thiệt hại 4 xe tăng T-54, 3 xe K63-85, 1 xe M-113. Lính Pol Pot lấy đi của ta 1 xe T-54 và 2 xe M-113.

Xe tăng T-54 húc Type-62

Trong biên chế quân Khmer Đỏ có trang bị khá nhiều xe tăng Type-62 (bộ đội xe tăng Việt Nam quen gọi là T-58). Đây là loại xe tăng hạng nhẹ do Trung Quốc sản xuất, phát triển từ năm 1960.

ẢNH: QK7

Type-62 là phiên bản thu nhỏ của xe tăng T-59 (Trung Quốc sản xuất theo mẫu T-54 của Liên Xô) nên hình dạng giống nhau. Cái khác là giáp mỏng nhẹ, pháo nhỏ hơn và dùng các thiết bị điện tử để giảm trọng lượng. 

Type-62 được trang bị pháo 85 mm, súng máy K53, súng 12,7 mm gắn tháp pháo… Với trọng lượng 21 tấn, xe tăng Type-62 cơ động khá linh hoạt ở địa hình đồi núi và đồng bằng.

ẢNH: LÊ TIẾN

Tháng 1.1979, mũi tiến công của Quân đoàn 3 chọc thủng tuyến phòng thủ đường 7 của Khmer Đỏ ở thị xã Suong (nay là tỉnh Tboung Khmum). Trong lúc hỗn loạn, 1 chiếc tăng Type-62 chạy bừa về hướng quân ta. Do hình dáng khá giống với T-54 nên bộ binh ta không bắn, để chiếc xe Type-62 gây ra một số tổn thất.

Thấy chiếc Type-62 tiến sát đội hình xe tăng của Đại đội 9 (Tiểu đoàn 3, Lữ đoàn xe tăng 273), chiến sĩ Nguyễn Thanh Tùng lái xe tăng T-54 số 999 đã nhanh trí kéo cần lái cho T-54 xoay ngang nằm chắn ngang đường. Chiếc Type-62 đâm sầm vào T-54. 

Bộ đội ta bắt tù binh và đưa xe Type-62 vào đội hình chiến đấu. Rất may, cơ cấu điều khiển của Type-62 giống với T-59 và pháo 85 mm bắn chung đạn với xe tăng bơi nước K63-85, nên việc sử dụng xe tăng Type-62 chiến lợi phẩm, cũng rất hiệu quả.

ẢNH: QK9