Xuất khẩu tận dụng lợi thế ở các thị trường gần

Lo sức mua giảm, cước tàu tăng ở các thị trường xa

Hằng năm vào giữa tháng 3, các nhà xuất khẩu thủy sản VN thường tham gia Hội chợ thủy sản Boston (Mỹ) để gặp gỡ khách hàng và nắm bắt xu hướng mới của thị trường. Với nhiều doanh nghiệp, hội chợ này giống như chiếc "nhiệt kế" phản ánh sức khỏe thị trường. Nhưng năm nay, dù hội chợ kết thúc song một số doanh nghiệp tham dự thừa nhận "chưa có gì để bình luận hay dự đoán được về thị trường năm nay".

ẢNH: CHÍ NHÂN

Ông Hồ Quốc Lực, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm Sao Ta (FIMEX VN), chuyên xuất khẩu vào các thị trường cao cấp như EU, Mỹ, giải thích thêm, tháng 3 là mùa thấp điểm nhất trong năm, nguồn tôm nguyên liệu trong nước cũng ít, giá cao nên hoạt động chưa sôi động. Hiện nay, các hãng tàu tăng phụ phí chiến tranh từ 15 - 20% là khó khăn chung của các nước xuất khẩu vào Mỹ chứ không riêng VN. Nhưng chi phí tăng sẽ kéo theo giá thành sản phẩm tăng và ảnh hưởng đến sức mua.

Lo lắng này cũng thể hiện khá rõ qua số liệu của Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP) về mặt hàng tôm tại thị trường Mỹ. Trong tháng 1.2026, giá bán tôm tươi đã tăng 17,3%, còn lượng tiêu thụ giảm 18,4%; giá tôm đông lạnh tăng 16% và lượng tiêu thụ cũng giảm 10,7%. Những con số này cho thấy khi giá bán lẻ tăng mạnh, người tiêu dùng Mỹ có xu hướng giảm mua tôm nhanh hơn so với nhiều loại thủy sản khác.

Dù vậy, thủy sản là mặt hàng thiết yếu nên nỗi lo của các doanh nghiệp vẫn không lớn bằng ngành chế biến gỗ. Đây là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của VN với kim ngạch đến 18,5 tỉ USD trong năm 2025, trong đó Mỹ là thị trường chính với kim ngạch chiếm khoảng 60%. Và hiện tại những ảnh hưởng từ chiến sự đang ngấm tới các doanh nghiệp. Ông Trần Quốc Mạnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP phát triển sản xuất - thương mại Saigon (Sadaco), cho biết: Hiện tại, chi phí đầu vào tăng vọt nên giá nguyên liệu đầu vào cũng đã tăng 10%; ngược lại đầu ra hết sức khó khăn, thậm chí nhiều khách tiếp tục trì hoãn nhận hàng, còn đơn mới vẫn chưa có. Trong khi cung - cầu gặp khó thì chi phí lãi vay lại rục rịch tăng theo lãi suất huy động, dẫn đến rất nhiều áp lực cho doanh nghiệp cả thực tế lẫn tâm lý.

"Quý 1 xem như đã xong, với ngành gỗ, quý 2 rất quan trọng là giai đoạn chuẩn bị hợp đồng, nguồn lực, nguyên liệu để sản xuất phục vụ mùa cao điểm bán hàng trong quý 3 - 4. Nếu xung đột ở Trung Đông kết thúc sớm, tình hình ổn định trở lại thì thị trường mới có cơ hội khởi sắc trở lại. Nếu căng thẳng kéo dài đến quý 2 sẽ tác động rất lớn đến ngành gỗ", ông Trần Quốc Mạnh lo lắng.

Cước tàu biển tăng, đơn hàng giảm và trì hoãn thời gian nhận hàng là nỗi lo của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hiện nay, đặc biệt là các thị trường quan trọng như Mỹ và EU. Theo khảo sát do Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics VN (VLA), có đến 42,9% doanh nghiệp lo lắng về việc cước vận tải tăng mạnh, bên cạnh đó 16,3% lo lắng về thời gian vận chuyển kéo dài, việc đặt chỗ trên tàu gặp khó khăn và 14,3% cho biết khách hàng trì hoãn hoặc hủy đơn hàng.

Tín hiệu tích cực từ các thị trường gần

Trái với bối cảnh đầy khó khăn thách thức ở thị trường Mỹ, EU và những thị trường xa, các nhà xuất khẩu thủy sản sang Trung Quốc vẫn đang trong giai đoạn "ăn nên làm ra". Ông Trần Anh Khoa, Tổng giám đốc Công ty TNHH Anh Khoa (Cà Mau), hồ hởi: "Công ty chúng tôi vẫn hoạt động hết công suất để kịp phục vụ thị trường. Đơn hàng của thị trường Trung Quốc từ cuối năm ngoái đến nay vẫn tăng đều. Không chỉ khách cũ mà cả khách mới cũng tìm đến nên làm không hết việc. Những mặt hàng được tiêu thụ mạnh là tôm sú và tôm sống vì phù hợp với thị hiếu thị trường, đặc biệt trong mùa lễ hội tháng giêng".

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Theo Hải quan VN, trong 2 tháng đầu năm, xuất khẩu tôm vào Mỹ chỉ đạt gần 60 triệu USD, giảm 22%. Ngược lại, thị trường Trung Quốc tăng mạnh đạt 309 triệu USD, tăng 58% và chiếm 45% tổng xuất khẩu tôm của cả nước. VASEP nhận định, trong tháng 3 có nhiều biến động, đặc biệt về chiến sự ở khu vực Trung Đông và việc duy trì tăng trưởng của ngành tôm sẽ phụ thuộc nhiều vào việc tận dụng tốt nhu cầu tại Trung Quốc. Bên cạnh đó là giữ ổn định thị phần tại EU, đồng thời phát huy lợi thế của nhóm sản phẩm giá trị gia tăng, nhóm sản phẩm giá trị cao như tôm hùm trong cơ cấu xuất khẩu.

Tương tự con tôm, ngành rau quả cũng được nhìn nhận có nhiều cơ hội để mở rộng thị phần ở các thị trường gần. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN (VINAFRUIT), phân tích: Căng thẳng Trung Đông cũng khiến sản phẩm rau quả từ Trung Đông, EU, Nam Mỹ tới các thị trường chính ở châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản... gặp nhiều trở ngại, và các thị trường này cần nguồn cung cũng như sản phẩm thay thế. Trong bối cảnh đó, rau quả VN là lựa chọn sáng giá nhờ sản phẩm có chất lượng tốt và vị trí địa lý thuận lợi. Vị trí của VN giúp giảm thời gian giao hàng khiến rau quả có độ tươi mới cao hơn và tăng khả năng cạnh tranh về giá thành.

"Thị trường Trung Quốc năm 2025 chi đến 25 tỉ USD để nhập khẩu rau quả, trong đó Thái Lan là nguồn cung lớn nhất với khoảng 8 tỉ USD, còn VN khoảng 6 tỉ USD. So với Thái Lan, chúng ta có lợi thế về vị trí địa lý và giao thông đường bộ nên cơ hội của VN là lớn hơn rất nhiều. Đây là dịp tốt để rau quả VN vượt mốc 10 tỉ USD", ông Đặng Phúc Nguyên nói và nhấn mạnh, không riêng Trung Quốc mà thị trường Đông Bắc Á nói chung bao gồm cả Hàn Quốc và Nhật Bản cũng đang mở ra cơ hội lớn. Vấn đề của VN là phải làm sao sản xuất ra những sản phẩm rau quả tốt nhất để chiếm lĩnh các thị trường quan trọng này trong giai đoạn hiện tại cũng như lâu dài.