Toàn - Dân - Tiến: Thiên nhiên và con người giới thiệu tác phẩm của ba họa sĩ Phạm Thanh Toàn, Nguyễn Ngọc Dân và Đặng Quang Tiến tại không gian mỹ thuật Cảng Sài Gòn, số 5 Nguyễn Tất Thành, phường Xóm Chiếu, TP.HCM. Triển lãm kéo dài từ 14.11.2026 - 24.1.2027.
Triển lãm Toàn Dân Tiến diễn ra ở kho F của Cảng Sài Gòn. Từ cửa vào, khách phải đi qua một khe hẹp phủ kín dây điện, rộng chừng hơn mét. Qua khỏi quãng hẹp ấy, lòng kho mở ra. Chiếc xe hơi màu xanh thấp thoáng sau màn dây buông, những khung sắt chạy dọc gian nhà, các bức tranh khổ lớn hiện lên dưới từng vệt sáng. Ô cửa bước vào triển lãm, gợi một góc Hà Nội (Ô Quan Chưởng) mà họa sĩ Nguyễn Ngọc Dân đã đi qua nhiều lần và dựng lại ký ức đó bên bờ sông Sài Gòn.
Gần 8 tấn dây điện trong kho F của Cảng Sài Gòn, tạo nên lối vào không gian triển lãm đầy… trọng lượng
ẢNH: LAM PHONG
Đây là lần thứ hai, Toàn - Dân - Tiến hội ngộ. Ba họa sĩ, ba miền, ba phong cách, cùng hội ở một điểm: "Chơi"! Cái chơi này, không nhỏ, không kiểu ve vãn, vu vơ, mà chơi lớn thật sự.
Nhóm tác giả của sắp đặt nghệ thuật Toàn Dân Tiến trong không gian trưng bày
ẢNH: LAM PHONG
So với cái chơi của bộ ba này ở cách đây một năm về trước, có lẽ chưa đủ "phê". Nên ở lần 2 này, Toàn - Dân - Tiến thực sự khiến thị giác vỡ òa ở đủ mọi góc độ.
Ba họa sĩ, ba phong cách thể hiện, gặp nhau ở điểm chung: "Chơi"!
ẢNH: LAM PHONG
Cách bộ ba này ráp tác phẩm vào nhau thật tự nhiên. Dân và Toàn gần nhau ở cách dùng chất liệu. Tranh của Tiến giữ một nhịp riêng, vẫn có vịt, vẫn với những cánh cò trắng bật lên trên nền cây rực màu. Từ một góc nhìn, khung sắt đỏ của cột điện chạy ngang qua tiền cảnh, phía sau là những bức tranh sáng màu.
Mỗi nghệ sĩ giữ cách làm của mình, còn cuộc chơi chung hiện ra qua những gì người xem tiếp cận khi đứng trước từng tác phẩm trải rộng liên hoàn trong không gian lên đến 2.000 mét vuông.
Tranh khổ lớn và các cấu trúc sắt của cột điện biến thể tàng hiện trong lòng kho F hướng ra sông Sài Gòn
ẢNH: LAM PHONG
Riêng với Nguyễn Ngọc Dân, câu chuyện dây điện, từ bao năm qua đã là đề tài xuyên suốt mạch sáng tác nghệ thuật. Anh có lối mê say, quậy phá với nhì nhằng dây điện cách ngược đời. Nghĩa là trong những mớ dây điện của phố càng rắc rối, tít mù vòng quanh, anh lại thấy nó đẹp mỹ mãn để rồi đưa vẻ đẹp ấy vào tác phẩm. Hội họa với anh chưa đủ, nói như người họa sĩ là: "Phải làm sắp đặt mới sướng!".
Không gian trưng bày rộng đến 2.000 mét vuông, đủ khiến Toàn - Dân - Tiến thực sự thăng hoa trong nghệ thuật
ẢNH: LAM PHONG
Bước qua cửa ô vào không gian triển lãm, ngay góc trái là chiếc xe hơi xanh với dây nhợ chằng chịt. Dân lý giải: "Tôi đưa xe hơi vào đây, vì đó là phương tiện đi lại, là một phần sinh hoạt của phố. Dây điện là những mối nối mà đời sống đô thị dựa vào, từ điện, internet, truyền hình cáp… cũng giống với quan hệ giữa người với người. Cả thế giới đang sống trong chằng chịt văn hóa, sắc tộc, màu da, và sự phức tạp, lùng bùng, rắc rối đan xen, để tồn tại, phải biết chung sống và chấp nhận những trở ngại cuộc sống mang lại tùy năng lực mỗi người. Hơn hết, khi sống trong môi trường dẫu thế nào, để được là chính mình, cần những tư duy lạc quan, vui sống yêu đời".
Vẻ bức bí, tù túng của sự ràng buộc hay nét đẹp lạc quan của nhịp sống phố thị, đều do con người tự chọn
ẢNH: LAM PHONG
Trong triển lãm, ngoài những sắp đặt các cột điện cũ được Dân chọn lựa từ cơ duyên, có một bộ tác phẩm các cây cột điện làm từ sắt, giống với dòng cột điện đầu tiên xuất hiện ở Việt Nam dưới thời Pháp. Nhưng khi nhìn vào đó, lại thấy trong cột điện những cảm nghiệm mà Dân gọi là: "Ký ức Long Biên".
Nguyên cớ là khi làm việc với những thanh thép cột điện, Dân nhận ra chúng gợi đến kết cấu của cây cầu. Nên khi thể hiện thành tác phẩm cột điện, dây điện đeo bám, nhìn riêng từng đoạn, người xem nhận ra hình dáng cột điện nằm trườn trên mặt sàn. Nhưng khi kết nối cả ba nhịp, những nét quen của cầu Long Biên đâu đó lại ẩn hiện.
Nhìn dọc khung thép, các nhịp nối gợi dáng cầu. Hiệu ứng ánh sáng cũng gợi về một ký ức Long Biên của Nguyễn Ngọc Dân
ẢNH: LAM PHONG
Dân chia sẻ: "Những ký ức Hà Nội về Ô Quan Chưởng hay Long Biên, như được ngấm sẵn trong người, bởi thời gian dài sinh sống và gắn bó với Hà Nội, khi mình thực hiện sắp đặt lần này, nó tự động phát ra".
Công đoạn tái hiện Ô Quan Chưởng bằng dây điện ở Toàn Dân Tiến
ẢNH: LAM PHONG
Từ dây điện, chuyển qua hệ loa phường, Dân kể một cơ duyên: "Tôi tuyển được cái loa bằng nhôm của Liên Xô cũ, bé như mũ phớt mà nặng 7 kg. Ngày xưa cả Hà Nội tôi biết chỉ có 1 cái gần ga Hàng Cỏ, đường Khâm Thiên, mà không mua được. Vào Sài Gòn sống, khi tìm và mua được 8 cột điện người ta bỏ đi, trên cột điện có cái loa này, tôi được tặng không. Đúng thật là như vớ được vàng. Từ đó tôi làm một tác phẩm loa và dây điện có tên: Hải Phòng - Hà Nội - Sài Gòn, vì sinh ra từ Hải Phòng, sống ở Hà Nội, vào Sài Gòn mới ra tác phẩm và cũng là chuyện đời của Nguyễn Ngọc Dân".
Chiếc loa trên nền đen - Tác phẩm Hải Phòng - Hà Nội - Sài Gòn gắn với ba thành phố trong đời Nguyễn Ngọc Dân
ẢNH: LAM PHONG
Chuyện đi sưu tầm đồ cũ của Nguyễn Ngọc Dân cũng có lúc rẽ sang một hướng lãng mạn hơn. Đó là khi anh mua được hai khung cửa kính cũ ở xóm mộc bên kênh Tàu Hũ. Dân làm thành tác phẩm Nhà anh, nhà em. Một ô cửa có bút vẽ, gợi căn nhà của họa sĩ. Ô bên kia, có thể là nhà người mẫu, cũng có thể là nhà người tình.
Thế nên hai ô cửa, Dân để mở, giống với Hương Thầm của nhà thơ Thanh Nhàn khi: "Chẳng hiểu vì sao, không khép bao giờ". Giữa một gian kho đầy cột, dây và những vật liệu nặng, hai ô cửa nhỏ đưa người xem về gần với chuyện lứa đôi.
Hai ô cửa mở trong tác phẩm Nhà anh, nhà em
ẢNH: LAM PHONG
Cái "chơi lớn" của Dân trong sắp đặt ở Toàn Dân Tiến bắt đầu từ việc tìm mua lại dây cũ sau những đợt tháo dỡ trên đường Trường Chinh, Cách Mạng Tháng 8, từ các vựa ve chai, từ những mối quen tình cờ trên đường. Có dây rồi, phải lo bãi chứa và phương tiện chuyên chở.
Dân nhớ lại: "Có đợt gom được lượng dây điện lớn, phải huy động hai xe cẩu, hai xe tải lớn. Riêng chuyện chuyển cột điện, phải chờ đêm để đường vắng mới đi được. Đưa từng ấy vật liệu vào chỗ trưng bày còn phụ thuộc chiều cao của kho và khoảng sàn đủ rộng để xe cẩu xoay trở, sắp đặt".
Kể lại chuyện gom dây và dựng tác phẩm, Dân vẫn không khỏi ngạc nhiên vì không ngờ rằng với khối lượng công việc lớn như vậy, mọi trình tự diễn ra thật tự nhiên, cứ như có sự sắp đặt hoàn hảo từ trước.
Cột cũ, sứ cách điện, dây cuộn và loa phường là những vật liệu trong sắp đặt của Nguyễn Ngọc Dân
ẢNH: LAM PHONG
Với Dân, kiến trúc chiếm "50%" hiệu quả của cuộc trưng bày. Mái nhà kho cho dây một quãng rơi dài. Chiều sâu của không gian cho phép đặt những khung sắt nối nhịp, đủ xa để người xem nhìn ra hình dáng tổng thể. Đèn chiếu kéo bóng các thanh giằng và miệng loa xuống nền bê tông. Âm thanh cũng được tính vào phần trình bày, với những âm sắc gợi cảm giác nguyên sơ và liên tưởng đến vũ trụ.
Kiến trúc làm nền hoàn hảo cho những tác phẩm ngoại cỡ của bộ ba nghệ sĩ Toàn - Dân - Tiến
ẢNH: LAM PHONG
Kho hàng cũ bên sông, qua cách đặt vật thể, chiếu sáng và bố trí lối đi, trở thành một phần trọng yếu của các tác phẩm đương đại Toàn Dân Tiến.
Không gian trưng bày đậm chất đương đại, là một biến thể từ nhà kho cũ, hợp với chất chơi của Toàn Dân Tiến
ẢNH: LAM PHONG
Hỏi về những kỳ vọng khi "chơi lớn" với Toàn Dân Tiến lần này, hoạ sĩ Nguyễn Ngọc Dân chia sẻ: "Tinh thần chung của nhóm là làm một cuộc triển lãm lớn. Riêng bản thân, tôi muốn kể chuyện của mình qua ngôn ngữ Phố Dây, không thể thiếu cột điện, loa, dây điện, đèn giao thông. Lần sắp đặt này cần dây nhiều nhất có thể. Tôi muốn ngôn ngữ dây tự phát ra những cảm xúc, năng lượng. Dây điện tạo sự lan tỏa về mặt cảm giác, gây được suy tư, và thậm chí phải có 'rùng rợn' nữa".
Một lối kể chuyện đời sống, Phố Dây, đầy sức nặng của Nguyễn Ngọc Dân
ẢNH: LAM PHONG
Bình luận (0)