15 bộ trưởng đem tài năng cống hiến cho Tổ quốc

CHÍNH PHỦ CỦA TOÀN QUỐC

Ngày 28.8.1945, Chính phủ lâm thời được thành lập gồm 15 thành viên và ra Tuyên cáo công bố rộng rãi trên các cơ quan báo chí tại Hà Nội: "Chính phủ lâm thời không phải là Chính phủ riêng của Mặt trận Việt Nam độc lập Đồng minh (Việt Minh) như có người đã lầm tưởng. Cũng không phải là một Chính phủ chỉ bao gồm đại biểu của các chính đảng. Thật là một Chính phủ quốc gia thống nhất, giữ trọng trách là chỉ đạo cho toàn quốc, đợi ngày triệu tập được Quốc hội để cử ra một Chính phủ Dân chủ Cộng hòa chính thức".

Ảnh: Tư liệu của tác giả

Trong hồi tưởng của mình, Tổng Bí thư Trường Chinh kể lại: "Vừa về tới 48 Hàng Ngang, Bác triệu tập họp ngay Thường vụ. Đây là cuộc họp mở rộng đầu tiên do Bác chủ trì tại Hà Nội. Trong cuộc họp, Người nhất trí với chủ trương của Thường vụ về những vấn đề đối nội và đối ngoại trong tình hình mới, về việc phải mở rộng thành phần Chính phủ lâm thời và công bố sớm danh sách các thành viên Chính phủ. Bác nói: Các chú mở rộng Chính phủ là đúng, nhưng chưa đủ, vẫn còn hẹp hòi. Bác đề nghị: phải mở rộng hơn nữa thành phần Chính phủ, bao gồm những đại biểu các tầng lớp nhân dân, các đảng phái yêu nước và những nhân sĩ không đảng phái…" (Trường Chinh - Tuyển tập văn học, tập 2, NXB Văn học, 1997).

Thực hiện chủ trương, các ông Trường Chinh, Nguyễn Lương Bằng, Nguyễn Hữu Đang, Nguyễn Chí Thanh, Nguyễn Đình Thi - 5 cán bộ Việt Minh trong Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam (gồm 15 thành viên) - đã xin rút để nhường chỗ cho những người không phải Việt Minh, là các nhân sĩ, trí thức yêu nước thuộc các đảng phái khác hoặc trung lập, tham gia Chính phủ lâm thời. Đánh giá về hành động tự rút lui, nhường ghế Bộ trưởng cho các nhân sĩ, trí thức tham gia Chính phủ lâm thời của các đảng viên Đảng Cộng sản, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Đó là cử chỉ vô tư, tốt đẹp, không ham chuộng địa vị, đặt lợi ích của dân tộc, của đoàn kết toàn dân lên trên lợi ích cá nhân" (Trường Chinh - Tuyển tập văn học, tập 2, NXB Văn học, 1997).

Chính phủ lâm thời gồm đầy đủ các thành phần dân tộc, đại diện các tầng lớp nhân dân và đại diện cả ba miền Bắc - Trung - Nam. Thành viên Chính phủ đều là những nhà chuyên môn nổi tiếng, những nhân sĩ, học giả, chí sĩ được không chỉ nhân dân cả nước mà cả nhân dân Pháp cũng kính trọng như: học giả Nguyễn Văn Tố (Bộ trưởng Bộ Cứu tế Xã hội), luật sư Nguyễn Mạnh Hà (Bộ trưởng Bộ Kinh tế), kỹ sư Đào Trọng Kim (Bộ trưởng Bộ Giao thông công chính), bác sĩ Phạm Ngọc Thạch (Bộ trưởng Bộ Y tế), luật sư Vũ Trọng Khánh (Bộ trưởng Bộ Tư pháp), nhà báo Trần Huy Liệu (Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền), nhà báo - nhà giáo Vũ Đình Hòe (Bộ trưởng Bộ Giáo dục)…

Ảnh: Tư liệu của tác giả

Chiều 2.9.1945, sau khi Chính phủ tuyên thệ xong, ông Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Nội vụ, đứng lên đọc diễn văn trình bày về tình hình trong nước và những chính sách của Chính phủ lâm thời. Ông nhấn mạnh: "Một Chính phủ lâm thời có đại biểu của đủ các giới tham dự đã thay cho Ủy ban nhân dân cách mạng mà Quốc dân Đại hội do Tổng bộ Việt Minh triệu tập đã cử ra. Chính phủ lâm thời bây giờ là ý chí của toàn quốc chứ không phải là ý chí của một tổ chức chính trị nào".

BỘ TRƯỞNG VỪA LÀM VỪA HỌC

Tính từ ngày ra mắt 28.8.1945 đến ngày kết thúc 2.3.1946, Chính phủ lâm thời đã có 186 ngày hoạt động. Sinh thời, ông Phạm Văn Đồng (nhiều năm là Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ, Cố vấn Ban Chấp hành T.Ư Đảng) kể cho 2 người cháu ruột là Phạm Văn Nghiên và Phạm Văn Biển ghi lại một số hoạt động của bản thân. Một trong số đó là thời gian đảm nhận chức vụ Bộ trưởng Bộ Tài chính trong Chính phủ lâm thời. Lúc bấy giờ, ông Phạm Văn Đồng chưa có nhiều kiến thức chuyên môn về tài chính. Tuy nhiên, bằng ý chí của người chiến sĩ cách mạng, vừa làm vừa học, cùng sự trợ giúp hết lòng của các chuyên gia tài chính giỏi giang, ông đã hoàn thành trọng trách được giao phó.

Ảnh: Tư liệu của tác giả

Vào thời điểm ấy, vừa làm vừa học, Bộ trưởng Bộ Tài chính Phạm Văn Đồng được sự hỗ trợ của các chuyên gia như Trịnh Văn Bính (Tổng giám đốc Sở Thuế quan và Thuế gián thu), Nguyễn Văn Khoát (Giám đốc Nha Ngân khố T.Ư), Trịnh Hồ Thị (Giám đốc thuế quan), Vũ Ngọc Khuê (Giám đốc thuế trực thu), Đỗ Trọng Kim (Chánh văn phòng Bộ Tài chính), ông Phạm Quang Chúc ‒ phụ trách Nhà máy in giấy bạc tài chính và là anh vợ Bộ trưởng Phạm Văn Đồng…

Bộ trưởng Bộ Y tế Phạm Ngọc Thạch thì tuy được cử giữ chức vụ đúng chuyên môn nhưng vì hoàn cảnh miền Nam sớm có chiến sự (ngày Nam bộ kháng chiến 23.9.1945), ông có mặt tại Sài Gòn để tham gia chiến đấu nhiều hơn thực hiện công việc quản lý của một tư lệnh ngành y. Trong hồi ký Thời gian trong mắt tôi, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp có kể lại kỷ niệm lúc Bộ trưởng Phạm Ngọc Thạch ăn tết Bính Tuất (1946) tại nhà bác sĩ Nguyễn Văn Thủ ở Bến Tre cũ:

Ảnh: Tư liệu của tác giả

"Sáng hôm sau, Bộ trưởng tiễn tôi ra chợ Tân Hương dặn dò: "Mình chắc rằng mọi việc sẽ đổi thay, bởi chống Pháp lần này là trọn cả nước. Đây là quê hương của cậu, hãy tìm chỗ tránh né và theo dõi tình hình. Lúc cần anh em biết mà mò đến mình. Muốn tránh những trường hợp gây rắc rối cho cậu sau này khi muốn đi đâu, mình quyết định phong cho cậu làm Phó giám đốc Sở Y tế Nam bộ, tùy cơ sử dụng. Nhưng đi đâu dù có về thành đi nữa, cố gắng liên lạc với mình".

Bộ trưởng không có máy đánh chữ, cũng không có con dấu. Văn bản quyết định chỉ là một tấm danh thiếp, mặt sau giới thiệu tôi và chức tước mới phong, đề ngày tháng và ký tên dưới chữ "Bộ trưởng Bộ Y tế Chính phủ lâm thời". Mặt trước danh thiếp là chữ in nổi: Docteur. Phạm Ngọc Thạch ‒ chuyên trị bệnh phổi và lao ‒ Phòng khám đường Chasseloup Laubat, số…".

Có thể thấy, tất cả các thành viên Chính phủ lâm thời đều đem hết tài năng, tình yêu nước và lòng nhiệt huyết để cống hiến cho Tổ quốc như lời tự đánh giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước Quốc hội sáng 2.3.1946.