4 trụ cột pháp lý lĩnh vực Khoa học - Công nghệ có hiệu lực từ 1.7

Luật An ninh mạng

Luật An ninh mạng năm 2025 thiết lập khung pháp lý toàn diện để bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội trên không gian mạng. Điểm cập nhật lớn nhất là việc thay thế cụm từ "an toàn thông tin mạng" bằng "an ninh mạng" ở hàng loạt các đạo luật liên quan, thể hiện sự thống nhất và nâng tầm quản lý nhà nước về lĩnh vực này. Luật đã phân loại chi tiết hệ thống thông tin thành 5 cấp độ để có biện pháp bảo vệ tương xứng, đồng thời quy định chặt chẽ việc phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi gián điệp mạng, khủng bố mạng và tấn công mạng.

Về trách nhiệm, luật bổ sung các quy định khắt khe đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông và internet, yêu cầu doanh nghiệp phải xác thực thông tin người dùng, lưu trữ dữ liệu (như địa chỉ IP, thời gian sử dụng) và phải gỡ bỏ thông tin vi phạm trong thời gian ngắn (chậm nhất 24 giờ). Bên cạnh đó, luật cũng đưa ra các điểm mới nhằm bảo vệ trẻ em trên không gian mạng và nghiêm cấm việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để giả mạo video, hình ảnh, giọng nói (deepfake) nhằm tạo thông tin sai sự thật.

Ảnh: VJST

Luật Thương mại điện tử

Luật Thương mại điện tử mới đã cập nhật và pháp điển hóa các mô hình kinh doanh kỹ thuật số hiện đại, trong đó đưa hoạt động livestream bán hàng và dịch vụ tiếp thị liên kết (affiliate marketing) vào diện quản lý chính thức. Luật phân loại rõ nền tảng thương mại điện tử thành các mô hình: trực tiếp, trung gian và tích hợp.

Chủ quản nền tảng trung gian bị ràng buộc trách nhiệm cao hơn trong việc công khai quy chế hoạt động, kiểm tra thông tin người bán, cung cấp công cụ phản ánh khiếu nại và phải chịu trách nhiệm liên đới nếu thuật toán của họ che giấu vi phạm hoặc gây thiệt hại cho người mua.

Một điểm đột phá khác là việc siết chặt quản lý thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài. Các nền tảng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam bắt buộc phải chỉ định người đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam, thực hiện nghĩa vụ thuế và tuân thủ quy định bảo vệ người tiêu dùng.

Đối với cá nhân livestream và tiếp thị liên kết, luật bắt buộc phải xác thực danh tính, lưu trữ nội dung livestream tối thiểu 1 năm và phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin hàng hóa mà mình quảng cáo hoặc giới thiệu, nhằm dẹp bỏ tình trạng bán hàng giả, hàng kém chất lượng tràn lan.

Luật Chuyển đổi số

Luật Chuyển đổi số là luật mới, tạo hành lang pháp lý cho công cuộc số hóa toàn diện quốc gia. Luật đưa ra các định nghĩa chuẩn mực về hạ tầng số, dữ liệu số, kinh tế số và xã hội số. Điểm nhấn là việc quy định Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số nhằm đảm bảo sự kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu xuyên suốt giữa các cơ quan Đảng, Nhà nước và doanh nghiệp. Đồng thời, Nhà nước cho phép áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh công nghệ số mới để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Luật định hình rõ ba trụ cột phát triển gồm: Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số. Về khía cạnh xã hội, luật đặc biệt chú trọng đến thu hẹp khoảng cách số, quy định biện pháp hỗ trợ tài chính, cung cấp dịch vụ viễn thông công ích và thiết bị thông minh cho người dân vùng sâu vùng xa, dân tộc thiểu số, người cao tuổi và người khuyết tật, đảm bảo "không ai bị bỏ lại phía sau" trong môi trường số.

Luật Công nghệ cao

Điểm mới là việc bổ sung và ưu tiên phát triển khái niệm "Công nghệ chiến lược", bên cạnh công nghệ cao thông thường. Đây là những công nghệ có khả năng tạo ra sự đột phá, chi phối thị trường hoặc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quốc phòng, an ninh quốc gia.

Luật quy định chi tiết các tiêu chí để xác định sản phẩm công nghệ chiến lược và doanh nghiệp công nghệ chiến lược. Nhằm bảo vệ tối đa lợi ích quốc gia, pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi tiết lộ, mua bán hoặc chuyển giao trái phép bí mật công nghệ và dữ liệu liên quan đến công nghệ chiến lược.

Để thúc đẩy lĩnh vực này, luật tập trung xây dựng một hệ sinh thái công nghệ cao toàn diện, bao gồm các khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo, và mô hình "Đô thị công nghệ cao". Nhà nước ban hành hàng loạt chính sách ưu đãi thông qua việc sửa đổi trực tiếp các luật liên quan. Theo đó, doanh nghiệp và trung tâm nghiên cứu công nghệ chiến lược được hưởng mức ưu đãi cao nhất về miễn giảm thuế thu nhập, thuế nhập khẩu vật tư nghiên cứu, cũng như hỗ trợ tài chính đặc biệt để thu hút nhân tài và đầu tư trực tiếp nước ngoài.