53 năm sâm Ngọc Linh: Cuộc đua khoa học - thị trường để giữ ‘quốc bảo’ Việt

Ngày 27.3, hội thảo "53 năm phát hiện sâm Ngọc Linh - Nâng cao chất lượng, phát triển và nâng tầm thương hiệu sản phẩm quốc gia" do Trường đại học Tôn Đức Thắng phối hợp UBND tỉnh Quảng Ngãi, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi và Viện Kiểm nghiệm thuốc TP.HCM tổ chức. Hội thảo quy tụ hơn 150 đại biểu là nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp.

Chuẩn hóa khoa học - "lá chắn" bảo vệ sâm Ngọc Linh

Hội thảo không chỉ nhìn lại hành trình phát triển, mà còn mổ xẻ những thách thức cấp bách về chất lượng, thị trường và chiến lược thương hiệu… đối với Sâm Ngọc Linh trong bối cảnh sâm "đội lốt" sâm chính hiệu của Việt Nam, sâm nhập lậu đang làm xói mòn niềm tin.

ẢNH: QUANG VIÊN

Điểm nhấn xuyên suốt các tham luận là yêu cầu cấp thiết phải chuẩn hóa chất lượng sâm Ngọc Linh - yếu tố then chốt để bảo vệ giá trị sâm "quốc bảo". Nhiều nghiên cứu mới được công bố đã tập trung vào định danh nguồn gen, phân biệt sâm Ngọc Linh với các loài sâm khác và xây dựng tiêu chuẩn kiểm nghiệm hiện đại.

Các phương pháp khoa học tiên tiến như giải trình tự gene, DNA siêu mã vạch hay metabolomics được đưa vào ứng dụng nhằm xác định chính xác nguồn gốc, thành phần hoạt chất và giá trị dược lý sâm Việt Nam. Đây được xem là "lá chắn" quan trọng để chống lại tình trạng nhầm lẫn và giả mạo sâm Việt Nam đang ngày càng phức tạp trên thị trường.

ẢNH QUANG VIÊN

Ông Nguyễn Tấn Liêm, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi, nhấn mạnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu DNA barcode cho sâm Ngọc Linh là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Song song đó là hoàn thiện quy trình canh tác phù hợp thổ nhưỡng của các vùng trồng sâm trọng điểm như Đắk Glei, Tu Mơ Rông hay Kon Plông.

Theo ông Liêm, chỉ khi có nền tảng khoa học vững chắc, việc kiểm soát chất lượng và phát triển thương hiệu mới có thể đi xa. Và việc chuẩn hóa không chỉ dừng ở phòng thí nghiệm mà phải xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị từ trồng trọt, thu hoạch đến chế biến.

ẢNH: QUANG VIÊN

Không dừng lại ở lý thuyết, hội thảo còn ghi nhận bước tiến cụ thể khi Trường đại học Tôn Đức Thắng ký kết hợp tác với doanh nghiệp để triển khai các đề tài nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Đây là nền tảng hình thành hệ sinh thái "nghiên cứu - sản xuất - thương mại hóa" cho sâm Ngọc Linh trong kỷ nguyên chuyển đổi số.

ẢNH: QUANG VIÊN

Thị trường biến động và bài toán xây dựng thương hiệu sâm quốc gia

Nếu khoa học là nền tảng, thì thị trường lại là "mặt trận nóng" của sâm Ngọc Linh. Một trong những vấn đề đặt ra tại hội thảo là thông tin giá sâm Ngọc Linh có dấu hiệu giảm. Tuy nhiên, nhiều người trồng sâm cho rằng giá trị thực không giảm, mà nguyên nhân chính nằm ở tình trạng sâm nhập lậu "đội lốt" sâm Ngọc Linh, làm nhiễu loạn thị trường.

Thực trạng này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín thương hiệu. Khi người tiêu dùng không thể phân biệt thật - giả, niềm tin bị bào mòn, kéo theo nguy cơ mất vị thế của một dược liệu vốn được xem là biểu tượng quốc gia.

ẢNH: QUANG VIÊN

Để giải bài toán này, các chuyên gia nhấn mạnh cần kiểm soát chặt chuỗi giá trị, từ nguồn giống, vùng trồng đến lưu thông sản phẩm. Công nghệ truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn hóa kiểm nghiệm và cơ chế quản lý thị trường phải được triển khai đồng bộ.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn An, Giám đốc thương mại Công ty cổ phần Vingin - đơn vị đồng hành với hội thảo, cho biết việc phát triển sâm không thể tách rời cộng đồng địa phương. Trong nhiều năm qua, doanh nghiệp đã hỗ trợ hàng chục nghìn cây giống cho người dân, đặc biệt là đồng bào Xơ Đăng, nhằm chuyển đổi sinh kế từ phá rừng sang trồng và giữ rừng.

Theo ông An, mục tiêu không chỉ là kinh doanh mà còn là bảo tồn nguồn gen và tạo sinh kế bền vững. "Muốn đi xa không thể đi một mình", ông nói, nhấn mạnh vai trò liên kết giữa doanh nghiệp, nhà khoa học và chính quyền.

Mô hình "ba nhà" (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp) được xem là chìa khóa để xây dựng hệ sinh thái dược liệu bền vững. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu chiến lược đến năm 2030, khi tỉnh Quảng Ngãi đặt kế hoạch mở rộng vùng trồng sâm Ngọc Linh lên khoảng 10.000 ha.

Đáng chú ý, định hướng phát triển không chỉ dừng ở việc trồng sâm mà còn mở rộng sang chế biến sâu các bộ phận khác như thân, lá, hoa để tạo ra các sản phẩm giá trị gia tăng đạt chuẩn quốc tế. Điều này giúp nâng cao giá trị kinh tế và giảm áp lực khai thác tài nguyên tự nhiên.

ẢNH: QUANG VIÊN

Có thể thấy, hội thảo không chỉ là diễn đàn học thuật mà còn là bước đi chiến lược trong việc định vị sâm Ngọc Linh là sản phẩm quốc gia. Từ câu chuyện khoa học đến bài toán thị trường, tất cả đều cho thấy một điểm chung: muốn nâng tầm, phải đồng bộ từ gốc đến ngọn.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu và thị trường sâm Việt Nam đang nhiễu loạn, việc xây dựng thương hiệu sâm Ngọc Linh không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu sống còn. Và để làm được điều đó, cần một hệ sinh thái đủ mạnh, nơi tri thức khoa học, chính sách quản lý và sức mạnh doanh nghiệp cùng hội tụ.

ẢNH: BTC CUNG CẤP