Ả Rập Xê Út trước tương lai bất định

Hôm qua 9.10, Reuters dẫn lời giới chức Ả Rập Xê Út cho biết sân bay ở thủ đô Riyadh của nước này trước đó 1 ngày đã bị tấn công bởi lực lượng Houthi ở Yemen, khiến 3 người thiệt mạng. Theo đó, Houthi đang tăng cường tập kích nhằm tìm cách đóng cửa không phận Ả Rập Xê Út để gây thiệt hại về kinh tế.

Chiến lược kinh tế ảnh hưởng nghiêm trọng

Những năm qua, Ả Rập Xê Út đẩy mạnh giảm dần sự lệ thuộc vào lĩnh vực năng lượng, mở rộng nền kinh tế sang nhiều lĩnh vực khác như thu hút đầu tư về công nghệ, phát triển du lịch… Thế nhưng, xung đột lan rộng khắp Trung Đông suốt 3 năm qua, kể từ khi lực lượng Hamas tập kích Israel vào đầu tháng 10.2023, đã khiến những chiến lược phát triển kinh tế của Ả Rập Xê Út đối mặt tương lai bất định.

ẢNH: REUTERS

Ông Michael Ratney, cựu Đại sứ Mỹ tại Ả Rập Xê Út - hiện là chuyên gia của chương trình Trung Đông thuộc Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), chỉ ra 3 vấn đề đang làm ảnh hưởng nghiêm trọng chiến lược phát triển của Riyadh.

Thứ nhất, xung đột lan rộng một cách khó kiểm soát có thể làm cho nền kinh tế và xã hội Ả Rập Xê Út bị áp đảo. Khi cuộc chiến giữa Ả Rập Xê Út với Iran và lực lượng Houthi vốn thân Tehran gây ra sự tàn phá quy mô lớn đối với cơ sở hạ tầng năng lượng chiến lược, cơ sở khử muối nước, đô thị… có thể gây tổn hại thế hệ cho nền kinh tế của Riyadh. Tình trạng này cũng làm ảnh hưởng nghiêm trọng hình ảnh mà Ả Rập Xê Út ra sức xây dựng như một điểm đến an toàn cho đầu tư nước ngoài. Cuộc chiến với Houthi có thể dẫn đến một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn. Nguy cơ chiến sự leo thang có thể còn tiếp diễn đến hết thời gian còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Thứ hai, chính quyền Riyadh đối mặt sức ép về hiệu quả lãnh đạo trước kỳ vọng của người dân. Hơn 60% dân số nước này dưới 35 tuổi giúp đa dạng hóa nền kinh tế, đem đến sự lạc quan chung trong giới trẻ. Nhưng những hệ quả từ xung đột có thể gây khó cho công ăn việc làm của người dân trẻ tuổi, chi phí sinh hoạt tăng lên, và hứng khởi trong giới trẻ suy giảm. Điều này ẩn chứa nguy cơ hình thành bất đồng, thậm chí nảy sinh tư tưởng cực đoan.

Thứ ba, Ả Rập Xê Út vẫn đang phụ thuộc vào dầu khí để thúc đẩy quá trình chuyển đổi nền kinh tế. Cụ thể, việc chuyển đổi toàn cầu sang năng lượng tái tạo sẽ mất hàng thập kỷ. Thời gian qua, giá dầu thường xuyên ở mức cao, Ả Rập Xê Út cũng thông qua Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu (OPEC) và cả Nga để hạn chế sản lượng khai thác nhằm duy trì giá dầu cao. Bằng cách này, Riyadh muốn tăng nguồn thu từ dầu khí nhằm đẩy mạnh đầu tư cho các lĩnh vực khác để tiến hành chuyển đổi nền kinh tế. Nhưng xung đột thời gian qua gây thiệt hại không nhỏ cho hạ tầng khai thác và xuất khẩu dầu khí, đồng thời các tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz và biển Đỏ phục vụ xuất khẩu bị đình trệ, khiến Ả Rập Xê Út bị ảnh hưởng nghiêm trọng nguồn thu từ lĩnh vực này. Tình trạng như vậy cản trở sâu sắc đến chiến lược chuyển đổi kinh tế của Riyadh.

Giải quyết thách thức

Giữa thực tế trên, cựu Đại sứ Ratney cho rằng Ả Rập Xê Út cần tiếp tục tập trung vào việc giảm leo thang xung đột. Đây là điều mà Riyadh nỗ lực trong chính sách đối với Sudan, Yemen, Syria… và cần tiếp tục có những biện pháp hiệu quả.

Về kinh tế, Ả Rập Xê Út cần mở rộng các giải pháp khác trong việc xuất khẩu dầu để đa dạng hóa phương thức, nhằm hạn chế rủi ro như thời gian qua khi lĩnh vực này bị ảnh hưởng nghiêm trọng vì các vụ tấn công. Song song, nước này cần đẩy nhanh các dự án chuyển đổi kinh tế, phát triển cả năng lượng tái tạo.

Bên cạnh đó, tuy Riyadh sở hữu hệ thống phòng không hiện đại bao gồm cả tên lửa Patriot, nhưng thực tế chứng minh chi phí vận hành hệ thống này khá đắt đỏ, còn các loại vũ khí như máy bay không người lái và tên lửa dùng để tấn công Ả Rập Xê Út thì vừa rẻ vừa hiệu quả. Vì thế, ông Ratney cho rằng Riyadh cần phát triển các giải pháp phòng không khác.

Một giải pháp khác mà cựu Đại sứ Ratney chỉ ra là Riyadh cần đa dạng hóa các quan hệ chiến lược và tập trung nhiều hơn vào việc phát triển, chuyên nghiệp hóa khả năng phòng thủ bản địa. Bởi thực tế những gì từng diễn ra vào năm 2019 cũng như đang xảy ra hiện tại, Ả Rập Xê Út không thể hoàn toàn dựa vào cam kết đảm bảo an ninh từ Mỹ. Việc không ngừng hợp tác quân sự với Mỹ đã không đủ để bảo vệ Ả Rập Xê Út trong thời gian qua.