Theo The Guardian ngày 11.10, Ủy ban Lancet về các mối đe dọa toàn cầu đối với sức khỏe trong thế kỷ 21, gồm 35 chuyên gia, đã đưa ra kết luận trên. Ủy ban xác định 17 nguy cơ lớn đối với sức khỏe con người từ nay đến năm 2100, trải rộng từ biến đổi khí hậu, đại dịch đến suy dinh dưỡng trẻ em và suy giảm viện trợ quốc tế.
Các chuyên gia nhấn mạnh những mối đe dọa này có quan hệ với nhau và cần được xử lý đồng thời, song cho rằng vẫn có những biện pháp khả thi để giảm tác động của từng nguy cơ.
Cuộc thử nghiệm bom nguyên tử tại khu thử nghiệm Nevada (Mỹ) năm 1953
ẢNH: REUTERS
"Những quyết định mà các nhà lãnh đạo đưa ra hôm nay sẽ định hình sức khỏe và hạnh phúc của thế hệ tiếp theo", Giáo sư Christopher Murray, đồng Chủ tịch Ủy ban Lancet và Giám đốc Viện đo lường và đánh giá sức khỏe thuộc Đại học Washington (Mỹ), nhận định.
Để đánh giá mức độ nghiêm trọng, nhóm nghiên cứu mô phỏng số năm sống khỏe mạnh có thể bị mất do bệnh tật, khuyết tật hoặc tử vong sớm từ nay đến năm 2100. Chỉ số này được gọi là số năm sống điều chỉnh theo khuyết tật (DALY).
"Việc sử dụng AI một cách độc hại, trong đó có hỗ trợ phát triển vũ khí sinh học, và xung đột hạt nhân với nạn đói hạt nhân tiềm ẩn nguy cơ loài người tuyệt chủng trong 75 năm tới", theo báo cáo của Ủy ban Lancet. Các chuyên gia lưu ý xác suất xảy ra những kịch bản này vẫn thấp, nhưng nếu trở thành hiện thực, hậu quả có thể nghiêm trọng đến mức đe dọa sự tồn vong của loài người.
Trong một cuộc xung đột hạt nhân quy mô lớn, lượng bụi và các hạt bị đẩy lên tầng cao khí quyển có thể che khuất ánh sáng mặt trời, làm giảm nhiệt độ và sản lượng lương thực trên diện rộng, từ đó gây ra nạn đói. Đối với AI, mối lo tập trung vào khả năng công nghệ bị lợi dụng để hỗ trợ thiết kế hoặc phát triển vũ khí sinh học nguy hiểm.
Một bài nghiên cứu khác đăng trên tạp chí The Lancet cảnh báo mức độ thiệt hại nếu những kịch bản trên xảy ra sẽ là "thảm họa đối với nhân loại".
Ngoài 2 nguy cơ có khả năng dẫn tới tuyệt chủng trong kịch bản cực đoan, báo cáo xếp nhiều vấn đề khác vào nhóm "mối đe dọa thảm khốc lớn", tức có thể gây thiệt hại hơn 1 tỉ DALY tích lũy. Danh sách gồm ô nhiễm không khí, kháng thuốc kháng sinh, suy dinh dưỡng trẻ em, biến đổi khí hậu, xung đột, suy giảm viện trợ quốc tế, lạm dụng rượu bia, huyết áp cao, bất bình đẳng thu nhập, trình độ học vấn thấp, đại dịch tự nhiên, béo phì, các vấn đề sức khỏe tâm thần, hút thuốc và lão hóa không lành mạnh.
Giáo sư Ibrahim Abubakar thuộc Đại học College London (Anh), thành viên Ủy ban Lancet, nhấn mạnh mục tiêu của nghiên cứu không phải "làm mọi người sợ hãi", mà giúp các nhà hoạch định chính sách nhận diện những nguy cơ lớn và xác định mức độ mà hành động sớm có thể tạo ra khác biệt.
Biến đổi khí hậu là một trường hợp điển hình. Theo mô hình của nhóm nghiên cứu, nếu thế giới hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở khoảng 1,8 độ C thay vì để tăng tới 4,4 độ C, thì khoảng 1,89 tỉ năm sống khỏe mạnh có thể được bảo toàn.
Các nguy cơ cũng khác nhau tùy thuộc vào khu vực. Tại những nước có thu nhập cao, béo phì và các vấn đề sức khỏe tâm thần nổi lên như những thách thức đáng kể. Trong khi đó, tại các khu vực thu nhập thấp, suy dinh dưỡng trẻ em và trình độ học vấn thấp gây tác động lớn hơn.
Báo cáo cũng lưu ý việc nhiều nước tài trợ lớn, trong đó có Mỹ và Anh, cắt giảm ngân sách viện trợ trong năm qua. Theo mô hình của Ủy ban Lancet, sự sụp đổ hoặc suy giảm mạnh của viện trợ y tế quốc tế có thể khiến thế giới mất tới 1,5 tỉ DALY vào năm 2100, trong đó gần 70% tập trung tại châu Phi cận Sahara.
Các tác giả kêu gọi chính phủ hành động trước khi rủi ro leo thang thành khủng hoảng, từ đầu tư vào đổi mới công nghệ, củng cố hệ thống y tế đến tăng cường năng lực dự báo, phòng ngừa và ứng phó.
"Ba năm trước, khi bắt đầu quá trình này, chúng tôi nghĩ có ba mối đe dọa lớn: xung đột, biến đổi khí hậu và đại dịch. Hiện nay có nhiều nguy cơ hơn mà chúng ta phải quan tâm, và các chính phủ cần dành ngân sách cũng như nhân lực để dự báo, ngăn ngừa và chuẩn bị cho một loạt mối đe dọa rộng hơn", theo giáo sư Murray.
Bình luận (0)