Áp giá điện theo giờ, hộ gia đình lo chi phí tăng

Lo hóa đơn tiền điện tăng

Cụ thể, Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Điện lực vừa được Chính phủ trình Quốc hội đề xuất bổ sung lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện sinh hoạt theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Hiện giá điện theo thời gian sử dụng chủ yếu áp dụng với khách hàng sản xuất, kinh doanh, trong khi hộ gia đình vẫn áp dụng biểu giá bán lẻ điện sinh hoạt lũy tiến 6 bậc, với mức thấp nhất 1.984 đồng và cao nhất 3.460 đồng một kWh, chưa gồm thuế giá trị gia tăng. Theo Quyết định 963 của Bộ Công thương ngày 24.4 năm nay, khung giờ cao điểm được xác định từ 17 giờ 30 đến 22 giờ 30 các ngày trong tuần, tập trung chủ yếu vào buổi tối; giờ thấp điểm từ 0 đến 6 giờ hằng ngày.

Đề xuất nói trên nhận được sự quan tâm của rất nhiều người, trong đó nhiều ý kiến băn khoăn nếu áp dụng giá điện theo khung giờ, hóa đơn tiền điện của nhiều hộ gia đình có thể tăng do nhu cầu sử dụng điện thường tập trung vào buổi tối. Chị Nguyễn Thị Anh, giáo viên tại TP.Huế, chia sẻ đa số sinh hoạt của các gia đình như nấu cơm, học bài, thắp điện... đều tập trung buổi tối. Nếu áp giá điện sinh hoạt theo giờ thấp điểm, cao điểm… thì chắc chắn chi phí hóa đơn tiền điện sẽ tăng. "Giặt áo quần bằng máy giặt thì có thể chờ qua giờ cao điểm nhưng tắm rửa, nấu ăn buổi tối, học sinh học bài, giáo viên soạn giáo án, mở máy lạnh trước khi đi ngủ… thì không thể chờ hết giờ cao điểm được. Nếu áp giá theo khung giờ, áp lực hóa đơn tiền điện hằng tháng của gia đình sẽ tăng cao", cô giáo Nguyễn Thị Anh lo lắng.

Chị Nguyễn Thị Thanh Trang (ngụ P.Sài Gòn, TP.HCM) cũng nói có những chi phí không thể nói tiết kiệm là làm được. Chẳng hạn, tối về không thể không mở ti vi xem thời sự, đi làm cả ngày về mệt, tối nóng nực cũng không thể không bật quạt, máy lạnh... Theo chị, đề xuất áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ đối với sản xuất, kinh doanh còn hợp lý còn điện sinh hoạt hiện tại đã áp theo thang bậc lũy tiến, không nên tính toán lộ trình để áp giá theo khung giờ.

PGS-TS Đinh Xuân Thảo, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cũng khuyến nghị: Việc áp dụng giá điện sinh hoạt theo khung giờ cao điểm, thấp điểm cần được cân nhắc kỹ, ngay cả khi đã đáp ứng điều kiện kỹ thuật. Bởi giờ cao điểm hiện tập trung vào buổi tối, cũng là thời điểm các gia đình có nhu cầu sử dụng điện nhiều nhất. Khác với doanh nghiệp sản xuất có thể điều chỉnh ca làm việc, hộ gia đình khó dịch chuyển các hoạt động thiết yếu như nấu ăn, tắm giặt, học tập sang khung giờ khác. Thế nên, nếu thiết kế cơ chế giá không phù hợp, người dân có thể phải chịu chi phí điện cao hơn mà không có nhiều khả năng thay đổi nhu cầu sử dụng.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Hơn nữa, quy định sẽ áp dụng giá điện theo giờ khi đủ điều kiện kỹ thuật cũng khá mơ hồ. "Điều kiện kỹ thuật đó là gì, cơ quan soạn thảo nên nói rõ ra. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy giá điện theo thời gian sử dụng cần gắn với đặc điểm nguồn cung và nhu cầu phụ tải, thay vì chỉ tập trung hạn chế tiêu thụ điện của người dân vào giờ cao điểm. Chẳng hạn, nguồn điện mặt trời có thể tạo ra sản lượng lớn vào ban ngày, trong khi đặc điểm vận hành của thủy điện lại khác. Do đó, cơ chế giá cần phản ánh điều kiện cung ứng điện thực tế, khuyến khích sử dụng điện hiệu quả và bảo đảm lợi ích của người tiêu dùng", ông Thảo nói.

TS Nguyễn Huy Hoạch, chuyên gia năng lượng, thành viên Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam (Hiệp hội Năng lượng Việt Nam), lại có cách nhìn khác. Theo ông, cách tính giá điện theo khung giờ cao điểm, thấp điểm là công cụ kinh tế nhằm khuyến khích những khách hàng có khả năng dịch chuyển một phần nhu cầu sử dụng điện sang thời điểm khác. Dù không phải mọi hộ gia đình đều có thể thay đổi thói quen sinh hoạt nhưng chỉ cần một tỷ lệ nhất định điều chỉnh thời điểm sử dụng điện thì phụ tải cực đại của hệ thống cũng có thể giảm đáng kể, qua đó giảm chi phí vận hành và đầu tư cho toàn xã hội. "Điều quan trọng cần hiểu là mục tiêu của giá điện theo thời gian sử dụng không phải là tăng tiền điện của người dân mà là tạo tín hiệu để điều chỉnh nhu cầu sử dụng điện theo khả năng cung ứng của hệ thống", TS Nguyễn Huy Hoạch nhấn mạnh.

Từ đó, ông cho rằng giá điện theo giờ nên là một lựa chọn, khuyến khích những hộ có khả năng dịch chuyển một phần nhu cầu sang giờ thấp điểm, đồng thời tránh gây bất lợi cho các gia đình không thể thay đổi thời điểm sử dụng điện tập trung vào buổi tối.

Đề xuất áp dụng ngay giá điện sinh hoạt 5 bậc

Bên cạnh phương án tính giá điện theo khung giờ tại Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều luật Điện lực, Bộ Công thương cũng đang lấy ý kiến về cơ cấu biểu giá bán lẻ điện. Cơ quan này đề xuất áp dụng sớm biểu giá điện sinh hoạt theo 5 bậc thay cho biểu giá 6 bậc hiện nay.

Theo Bộ Công thương, biểu giá mới điều chỉnh mức giá đối với lượng điện tiêu thụ từ 401-700 kWh và trên 701 kWh cao hơn so với cơ cấu hiện hành. Tuy nhiên, do tiền điện được tính theo phương pháp lũy tiến từng bậc nên tác động đến tổng hóa đơn sẽ khác nhau tùy mức tiêu thụ của từng hộ gia đình. Theo tính toán sơ bộ, hộ sử dụng điện dưới 777 kWh/tháng, chiếm khoảng 94% tổng số khách hàng điện sinh hoạt, sẽ giảm được tiền điện so với biểu giá hiện hành. Nhóm này hiện chiếm khoảng 73% tổng sản lượng điện sinh hoạt. Trong đó, mức giảm lớn nhất được ghi nhận ở nhóm hộ sử dụng khoảng 400 kWh/tháng. Với hộ sử dụng 778 kWh/tháng, tiền điện theo biểu giá mới được tính toán tương đương mức hiện hành. Trong khi đó, các hộ tiêu thụ điện ở mức cao hơn sẽ phải trả thêm tiền. Chẳng hạn, hộ sử dụng 1.182 kWh/tháng, tương đương mức tiêu thụ bình quân của nhóm khách hàng sử dụng trên 700 kWh/tháng, dự kiến phải trả thêm gần 190.000 đồng mỗi tháng.

Như vậy, việc chuyển từ biểu giá 6 bậc sang 5 bậc sẽ tạo ra sự phân hóa rõ hơn giữa các nhóm khách hàng. Phần lớn hộ gia đình được hưởng lợi từ cơ cấu mới, trong khi nhóm sử dụng điện ở mức cao phải chịu chi phí lớn hơn. Hồ sơ dự thảo cũng ghi rõ giá bán lẻ điện bình quân vẫn được giữ ở mức 2.204,0655 đồng/kWh theo Quyết định 599 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) ngày 7.5.2025. Đáng lưu ý, việc áp dụng sớm cơ cấu giá mới không chỉ tác động đến hộ gia đình mà còn liên quan đến các cơ sở lưu trú du lịch, đơn vị kinh doanh trạm sạc xe điện và khách hàng sản xuất. Tại dự thảo tờ trình, Bộ Công thương ước tính tiền điện của khách hàng sản xuất sắt thép tăng bình quân dưới 9%, khách hàng trồng thanh long tăng dưới 6%, trong khi chi phí của cơ sở lưu trú du lịch sẽ giảm nếu được áp dụng giá điện theo nhóm sản xuất. Chi phí điện của trạm sạc xe điện được ước tính tăng gần 3%, nhưng nhóm này có thể thay đổi thời gian sạc để tránh giờ cao điểm. Đánh giá tác động của khung giờ mới được tính trên số liệu tiêu thụ điện năm 2025, giả định khách hàng giữ nguyên thói quen sử dụng điện. Bộ Công thương cũng lưu ý chi phí thực tế có thể khác khi doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

NGUỒN: B.C.T - ĐỒ HỌA: TẠ CHÍ HIẾU

Trong khi đó, TS Ngô Đức Lâm, chuyên gia năng lượng, nguyên Phó viện trưởng Viện Năng lượng, nhận định biểu giá bán lẻ điện được giảm 1 bậc, nhưng vẫn tập trung ưu tiên cho khu vực an sinh xã hội và tiếp tục tăng thu từ người dùng điện nhiều, chẳng hạn dùng trên 700 kWh/tháng phải trả cao hơn gần 200.000 đồng. Vì thế, theo ông, việc giảm từ 6 bậc xuống 5 bậc chưa giải quyết được vấn đề bù chéo giá điện. "Tôi đã nhiều lần đề xuất nên bỏ cách tính giá điện theo bậc lũy tiến, nghĩa là bù chéo giá điện bởi tư duy người dùng điện nhiều bù cho người dùng điện ít là khó có thể chấp nhận được trong bối cảnh nhu cầu dùng điện chỉ có tăng, không giảm. Chúng ta đang tiến đến nền kinh tế tăng trưởng 2 con số, điện thương phẩm tăng 2 con số qua từng năm, nhu cầu dùng điện của mỗi cá nhân, mỗi gia đình đều tăng. Trong khi đó, tăng giá điện đối tượng khách hàng dùng điện nhiều theo lũy tiến là khó chấp nhận được", ông Lâm nói thẳng.

Nhanh chóng xóa bù chéo, không bắt điện sinh hoạt "gánh" cho sản xuất

Theo chuyên gia Ngô Đức Lâm, việc Dự thảo ghi "lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng" là chưa ổn. Bởi Nghị quyết 55 của Bộ Chính trị đã nói rõ "giá điện không được dùng bù chéo". "Nghị quyết của Bộ Chính trị nêu rồi nhưng mà bây giờ vẫn đề xuất lộ trình là bất hợp lý và cũng không đúng chủ trương của Đảng. Lộ trình thì đến bao giờ mới thực hiện được trong khi nhu cầu điện tăng mỗi ngày, tăng trưởng của nền kinh tế cũng không thể chờ sự cải cách của chính sách về giá điện được. Việc áp dụng ngay biểu giá 5 bậc có thể giúp đơn giản hóa cơ cấu giá và tạo cơ sở cho điều hành giá điện linh hoạt hơn. Tuy nhiên, cần phân biệt mục tiêu cải cách biểu giá với mục tiêu hỗ trợ các hộ thu nhập thấp. Chính sách hỗ trợ nên được thiết kế theo đúng đối tượng, thay vì duy trì cơ chế bù chéo trong giá điện kéo dài", nguyên Phó viện trưởng Viện Năng lượng nhấn mạnh.

PGS-TS Đinh Xuân Thảo đồng quan điểm cần sớm thực hiện xóa bù chéo trong giá điện bởi việc này đã được đề cập từ Quốc hội khóa trước. Đa số đều nhận ra điểm vô lý khi người dùng điện sinh hoạt lại phải "gánh" tiền điện cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh; người dùng điện nhiều lại "gánh" cho người dùng ít... "Nên xóa bỏ cơ chế này càng sớm càng tốt, chứ không nên bàn tính lộ trình hoài nữa. Chúng ta đề cập lộ trình này lâu lắm rồi", PGS-TS Đinh Xuân Thảo sốt ruột.

TS Nguyễn Huy Hoạch cũng cho rằng cần đẩy nhanh lộ trình xóa bỏ bù chéo, tiến tới xây dựng biểu giá phản ánh đúng chi phí cung ứng điện của từng nhóm khách hàng. Không nên lấy giá điện sinh hoạt để bù cho giá điện sản xuất, dịch vụ và cũng không nên yêu cầu khách hàng sử dụng nhiều điện bù chéo cho khách hàng sử dụng ít điện hơn.

Chuyên gia này đề xuất trước mắt, cần đẩy nhanh nghiên cứu, thí điểm giá điện 2 thành phần, gồm giá công suất và giá điện năng, nhằm cải thiện cách phân bổ chi phí, khuyến khích sử dụng điện hiệu quả, đúng tinh thần Nghị quyết 55 của Bộ Chính trị. Về nguyên tắc, giá điện phải bảo đảm bù đắp các chi phí từ khâu sản xuất đến khi cung cấp cho người dùng. Phần hỗ trợ của Nhà nước cho các đối tượng yếu thế trong xã hội cần được tách riêng thành chính sách an sinh xã hội, thay vì hạch toán vào giá điện. Thế nên, khi không có cơ chế bù chéo thì cũng không có cơ chế bù chi phí. Vì vậy, cần xác lập nguyên tắc thị trường trong hạch toán, tính toán giá điện, bảo đảm tính đúng, tính đủ chi phí. Khi thị trường điện vận hành minh bạch, giá điện thành phần được triển khai và cơ chế bù chéo được xóa bỏ, việc sử dụng ngân sách Nhà nước để bù đắp chi phí do giá điện chưa kịp điều chỉnh cần được xem xét lại.