Bao giờ TP.HCM siết xe xăng dầu vào nội đô?

Lùi kế hoạch tới 2027?

UBND TP.HCM vừa chính thức phê duyệt kế hoạch kiểm soát ô nhiễm không khí giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn 2045 với những hành động quyết liệt nhằm sạch hóa bầu không khí. Cụ thể, trong giai đoạn 2026 - 2030, TP.HCM đặt mục tiêu giảm nồng độ bụi PM2.5 hằng năm, duy trì tỷ lệ ngày có chất lượng không khí đạt mức trung bình trở lên từ 75 - 80%. Đồng thời, 95% người dân được tiếp cận thông tin về môi trường thông qua nền tảng số. Đến năm 2030, phấn đấu đạt cột mốc 100% xe buýt và phương tiện công cộng sử dụng năng lượng sạch. Chính quyền TP cũng sẽ ban hành các cơ chế hỗ trợ để khuyến khích đội ngũ xe công nghệ (chở khách và giao hàng) chuyển đổi sang phương tiện thân thiện với môi trường.

Đáng chú ý, để thực hiện mục tiêu trọng tâm là kiểm soát 100% khí thải xe máy, ô tô và thiết lập các vùng phát thải thấp, UBND TP giao Sở Xây dựng chủ trì thiết lập các "vùng phát thải thấp" (LEZ). Đây là bước đi chiến lược nhằm hạn chế, tiến tới cấm các phương tiện không đạt chuẩn khí thải tại các khu vực trọng điểm. Song song, TP sẽ quy hoạch lại lộ trình xe tải trọng lớn và điều tiết giao thông linh hoạt tại cấp phường để giảm nồng độ khí thải cục bộ.

Thực chất, việc thiết lập LEZ đã được TP.HCM xây dựng kế hoạch từ 2023, trước cả TP.Hà Nội. Thời điểm đó, TP.HCM chọn H.Cần Giờ (trước sáp nhập) là khu vực đặt dấu chân cho hành trình loại xe xăng, phủ xe điện. Sau khi TP.HCM chính thức sáp nhập, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đã đề nghị Tập đoàn Vingroup hỗ trợ nghiên cứu phương án tổng thể về giao thông xanh cho khu vực Cần Giờ và Côn Đảo đi cùng gợi ý có thể triển khai mô hình giao thông xanh, phủ sóng 100% xe điện tại 2 địa phương này.

ẢNH: T.N

Sau đó, Sở Xây dựng tiếp tục nghiên cứu Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông, đề xuất thí điểm thiết lập LEZ tại khu vực trung tâm vào năm 2026. Đến giai đoạn 2027 - 2032, đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng cũng như các loại xe bị hạn chế. Từ năm 2032 trở đi, TP.HCM sẽ nâng tiêu chuẩn khí thải đối với ô tô, xe gắn máy lưu thông vào vùng phát thải thấp; đồng thời triển khai mở rộng LEZ.

Tuy nhiên, cuối năm 2025, đơn vị xây dựng đề án đề xuất lùi thời điểm thiết lập vành đai hạn chế xe xăng dầu vào trung tâm đến năm 2027, thay vì áp dụng ngay trong 2026.

Theo dự thảo đề án, từ 1.1.2027, TP.HCM sẽ thiết lập và triển khai LEZ tại một số khu vực trung tâm. Vùng LEZ được giới hạn bởi 15 cây cầu và 20 tuyến đường chính, nhằm kiểm soát phương tiện có mức phát thải cao. Cũng từ thời điểm này, TP sẽ thu phí ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 khi lưu thông vào vùng LEZ. Từ 1.9.2027, xe gắn máy dưới tiêu chuẩn khí thải mức 2 sẽ bị cấm lưu thông vào vùng LEZ trong 2 khung giờ cao điểm 6 - 9 giờ và 16 - 19 giờ.

Đến 1.1.2028, TP sẽ siết chặt khí thải bằng các biện pháp như: cấm xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch vào vùng LEZ; cấm ô tô dưới tiêu chuẩn khí thải mức 4 lưu thông vào vùng này trong giờ cao điểm. Song song, áp dụng lộ trình nâng chuẩn khí thải đối với ô tô.

Giai đoạn sau, TP sẽ mở rộng LEZ từ năm 2030, rồi đến sau 2031, phương án cấm hoàn toàn xe phát thải cao sẽ được tiếp tục nghiên cứu triển khai.

Ngoài khu vực trung tâm, đề án cũng đề xuất triển khai sớm các giải pháp chuyển đổi giao thông xanh tại Côn Đảo và Cần Giờ. Mục tiêu đến cuối năm nay cơ bản hoàn thành việc chuyển đổi phương tiện chạy xăng, dầu sang xe điện và năng lượng xanh tại Côn Đảo. Đối với Cần Giờ, từ 1.7.2026, hạn chế ô tô dưới tiêu chuẩn khí thải mức 4 lưu thông trên tuyến đường Rừng Sác từ phà Bình Khánh đến Cần Thạnh. Đến 1.1.2029, 100% phương tiện đường bộ lưu thông tại các xã Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ và Thạnh An phải sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện với môi trường.

Sở Xây dựng cho biết đã hoàn tất lấy ý kiến của các sở, ngành để hoàn thiện đề án, dự kiến trình HĐND thông qua vào quý 2 năm nay. TP sẽ lấy ý kiến rộng rãi người dân trước khi chính thức triển khai các chính sách hỗ trợ và hạn chế này.

Yếu tố then chốt là hệ thống giao thông công cộng đủ mạnh

Bà Zifei Yang, Giám đốc các thị trường mới nổi của Hội đồng Quốc tế về giao thông sạch (ICCT) phân tích: Hà Nội và TP.HCM đã có bước đi quan trọng ban đầu khi xác định khung thời gian và phạm vi áp dụng LEZ dựa theo Chỉ thị 20 do Chính phủ ban hành từ tháng 7.2025. Một lộ trình minh bạch, triển khai theo từng giai đoạn sẽ tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp có đủ thời gian nắm bắt các quy định sắp tới, chủ động xây dựng kế hoạch thay thế phương tiện và từng bước chuyển đổi sang các phương thức di chuyển sạch hơn. Cùng với đó, các biện pháp tài chính như trợ cấp mua xe điện, chương trình thu hồi và loại bỏ phương tiện cũ góp phần làm giảm chi phí tiếp cận phương tiện sạch, giúp đẩy nhanh quá trình chuyển đổi khỏi các phương tiện sử dụng động cơ đốt trong…

Tuy vậy, để Hà Nội và TP.HCM triển khai mô hình LEZ thật sự hiệu quả, tránh xáo động mạnh tới sinh hoạt của người dân, bà Zifei Yang cho rằng chính quyền cần kết hợp các biện pháp hạn chế với hệ thống ưu đãi tài chính và phi tài chính nhằm hỗ trợ chuyển đổi.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Trên thế giới, các thành phố triển khai LEZ thành công thường bổ trợ các biện pháp hạn chế bằng các chính sách hỗ trợ chuyển đổi sang phương tiện sạch. Đơn cử, London (Anh) tăng cường các chương trình hỗ trợ loại bỏ phương tiện cũ cho taxi và các nhóm thu nhập thấp; Brussels (Bỉ) hỗ trợ chuyển đổi phương thức đi lại thông qua các khoản thưởng di chuyển cho hộ gia đình khi từ bỏ xe cũ; Amsterdam (Hà Lan) ưu tiên tiếp cận trạm sạc nhanh cho taxi và phát triển mạng lưới trạm sạc công cộng rộng khắp... Những chính sách này giúp LEZ không chỉ mang tính hạn chế mà còn mang tính hỗ trợ, từ đó làm cho quá trình chuyển đổi trở nên khả thi hơn đối với người dân và doanh nghiệp.

Theo vị giám đốc của ICCT, Hà Nội và TP.HCM có thể vận dụng những bài học nói trên bằng cách thiết kế các gói hỗ trợ có mục tiêu cho người thu nhập thấp và doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt trong bối cảnh loại bỏ dần xe máy sử dụng động cơ đốt trong ở giai đoạn đầu. Đồng thời, các chính sách thúc đẩy phát triển hạ tầng sạc công cộng và trạm đổi pin cũng đóng vai trò quan trọng để bảo đảm triển khai LEZ thành công, thông qua việc thu hút đầu tư tư nhân, mở rộng khả năng tiếp cận và bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ, công bằng.

Đặc biệt, cần quyết liệt phát triển giao thông công cộng và giao thông phi cơ giới. Đây là yếu tố then chốt để bảo đảm sự chấp nhận và hiệu quả của LEZ.