Bạo lực học đường: Bỏ đình chỉ học không có nghĩa là bỏ kỷ cương

Từ không làm bài tập đến trở thành bị can

Mấy ngày qua, dư luận không khỏi bức xúc trước đoạn clip ghi lại cảnh một nam sinh Trường THPT Mạc Đĩnh Chi hành hung cô giáo ngay trên bục giảng. Theo thông tin được công bố ngày 21.10, cô giáo bị tổn thương cơ thể 12%, còn nam sinh 17 tuổi đã bị khởi tố về tội cố ý gây thương tích theo khoản 2 điều 134 bộ luật Hình sự 2015.

Từ chuyện không hoàn thành bài tập về nhà và bị giáo viên nhắc nhở, nam sinh đã có hành vi bạo lực khiến cô giáo phải điều trị thương tích, còn bản thân em trở thành bị can.

Vụ việc gợi lại những tranh luận khi Bộ GD-ĐT ban hành Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT, loại bỏ hình thức đình chỉ học tập trong xử lý kỷ luật học sinh (HS). Thời điểm đó, không ít giáo viên (GV), phụ huynh lo ngại hình thức kỷ luật cao nhất chỉ còn là viết bản tự kiểm điểm sẽ khiến HS không còn sợ, thầy cô mất công cụ quản lý và bạo lực học đường có nguy cơ gia tăng.

ẢNH: CHỤP TỪ CLIP

Những lo ngại ấy hoàn toàn có thể hiểu được, nhất là khi nhiều GV đang phải đối diện áp lực quản lý lớp học và xử lý những HS có hành vi chống đối, thiếu chuẩn mực. Tuy nhiên từ vụ việc tại trường THPT Mạc Đĩnh Chi, có lẽ chúng ta cần nhìn nhận lại một vấn đề căn bản mà lâu nay nhiều người vẫn nhầm lẫn.

Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 31.10.2025, quy định 3 biện pháp kỷ luật đối với HS trung học gồm nhắc nhở, phê bình và yêu cầu viết bản tự kiểm điểm. Việc không còn hình thức đình chỉ học tập thể hiện sự thay đổi trong tư duy quản lý giáo dục, chuyển từ loại bỏ HS vi phạm sang hỗ trợ các em nhận thức sai lầm, điều chỉnh hành vi và tiếp tục học tập.

Cần hiểu rằng thông tư này chỉ điều chỉnh việc kỷ luật HS trong nhà trường. Nó không thể và cũng không có chức năng thay thế những quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Một HS không làm bài tập, vi phạm nội quy, thiếu lễ phép với GV có thể bị áp dụng các biện pháp kỷ luật học đường. Còn nếu HS có hành vi cố ý gây thương tích, xâm phạm nghiêm trọng sức khỏe người khác, thì khi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, trách nhiệm hình sự sẽ được xem xét theo quy định của bộ luật Hình sự.

Đặc biệt điều 134 bộ luật Hình sự 2015 còn quy định riêng tình tiết cố ý gây thương tích đối với chính thầy giáo, cô giáo của mình. Điều đó cho thấy pháp luật đã có cơ chế bảo vệ người dạy học trước những hành vi xâm phạm sức khỏe có tính chất nghiêm trọng.

Như vậy việc không được đình chỉ HS để kỷ luật không có nghĩa là HS có thể hành hung GV rồi chỉ cần viết bản kiểm điểm là xong. Khi hành vi vượt khỏi phạm vi vi phạm nội quy và có dấu hiệu tội phạm, cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền sẽ xem xét xử lý theo pháp luật. Đây chính là ranh giới cần được giải thích rõ cho cả HS, phụ huynh và GV.

Thay đổi cách nhìn về tính răn đe của kỷ luật

Từ vụ việc nói trên, chúng ta cũng cần thay đổi cách nhìn về tính răn đe của kỷ luật. Một biện pháp xử lý không nhất thiết phải thật nặng mới có sức răn đe. Điều quan trọng còn nằm ở sự rõ ràng, nhất quán và khả năng thực thi.

Nếu HS hiểu rằng mọi hành vi sai trái đều được xem xét và phải chịu trách nhiệm tương xứng, các em sẽ nhận thức được giới hạn trong cách ứng xử. Ngược lại, nếu nội quy chỉ tồn tại trên giấy, vi phạm được giải quyết qua loa, phụ huynh luôn tìm cách bao che, thì ngay cả hình thức đình chỉ học tập cũng khó phát huy hiệu quả.

Sự nghiêm minh không chỉ thể hiện ở mức độ nặng nhẹ của chế tài, mà trước hết phải ở việc không bỏ qua hành vi vi phạm và xử lý đúng bản chất, đúng thẩm quyền. Tuy nhiên cũng không nên từ việc nam sinh bị khởi tố mà vội kết luận chính sách bỏ đình chỉ học tập đã hoàn toàn đúng đắn hoặc không ảnh hưởng đến tình hình bạo lực học đường. Một vụ án không đủ để chứng minh hiệu quả của cả chính sách. Muốn đánh giá điều đó cần có số liệu theo dõi, so sánh và nghiên cứu thực tế trong quá trình thực hiện.

Hơn nữa pháp luật hình sự chỉ nên được sử dụng khi hành vi có đủ căn cứ xử lý hình sự, chứ không thể trở thành công cụ quản lý kỷ luật thường xuyên của nhà trường. Đây mới là vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Giữa một HS không làm bài tập và một HS hành hung GV gây thương tích còn rất nhiều hành vi khác. Ví dụ HS thường xuyên đe dọa bạn bè, xúc phạm GV, có biểu hiện hung hăng hoặc nhiều lần gây mất an toàn trong lớp học nhưng chưa đến mức cấu thành tội phạm. Nếu nhà trường chỉ nhắc nhở, yêu cầu kiểm điểm rồi chờ đến khi xảy ra hậu quả nghiêm trọng mới chuyển cơ quan chức năng thì rõ ràng chưa làm tròn trách nhiệm giáo dục và phòng ngừa.

Thực tế thì Thông tư 19/2025 không chỉ quy định các biện pháp kỷ luật mà còn yêu cầu thực hiện những hoạt động hỗ trợ khắc phục hành vi vi phạm, như tư vấn học đường, giáo dục kỹ năng, theo dõi quá trình điều chỉnh hành vi và phối hợp với gia đình. Vấn đề là những biện pháp này phải được triển khai thực chất. HS có hành vi bạo lực cần được đánh giá nguyên nhân, tư vấn tâm lý, hướng dẫn kiểm soát cảm xúc và có kế hoạch điều chỉnh hành vi cụ thể. Gia đình phải cùng tham gia, thay vì chỉ ký vào bản kiểm điểm cho đủ thủ tục.

Với những trường hợp có nguy cơ gây nguy hiểm, nhà trường cần xây dựng quy trình can thiệp kịp thời, bảo vệ GV và HS khác bằng các biện pháp phù hợp pháp luật. Không thể để thầy cô tiếp tục giảng dạy trong tâm trạng lo sợ, cũng không thể bắt những HS khác chấp nhận một môi trường thiếu an toàn.

Một nền giáo dục nhân văn không phải là không có kỷ luật, mà là biết áp dụng trách nhiệm tương xứng để giúp HS tiến bộ.

Vì vậy thay vì tiếp tục tranh luận có nên khôi phục hình thức đình chỉ học tập hay không, điều cần làm là bảo đảm các biện pháp giáo dục hiện hành được thực hiện hiệu quả, đồng thời giữ rõ ranh giới giữa vi phạm kỷ luật học đường và hành vi vi phạm pháp luật. Bỏ đình chỉ học không có nghĩa là bỏ kỷ cương và khoan dung với HS cũng không đồng nghĩa với dung túng cho bạo lực.