Bộ GD-ĐT: Tinh gọn bộ máy nhưng không tinh giản cơ hội học tập

Không "cộng trừ cơ học" số lượng trường

Vụ trưởng Thái Văn Tài cho biết điểm xuyên suốt mà Bộ GD-ĐT quán triệt là sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục (CSGD) không phải là mục tiêu tự thân và càng không phải "cộng trừ cơ học" số lượng trường. Mạng lưới phải được tổ chức lại phù hợp với quy mô dân số, phân bố dân cư, điều kiện địa lý và nhu cầu học tập của học sinh (HS); qua đó sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực, nâng cao chất lượng giáo dục và năng lực quản trị nhà trường. Quan trọng nhất, quyền học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục của HS phải được bảo đảm. Vì vậy, có thể khái quát tinh thần của việc sắp xếp là: tinh gọn đầu mối nhưng không thu hẹp cơ hội học tập; tổ chức lại mạng lưới để dành nhiều nguồn lực hơn cho người học và hoạt động dạy học.

ẢNH: NGUYỄN MẠNH

Trong quá trình triển khai, Bộ GD-ĐT đã thực hiện như thế nào để vừa bảo đảm yêu cầu về tiến độ, vừa kịp thời xử lý những vấn đề thực tế phát sinh tại địa phương?

Tinh thần của Bộ GD-ĐT là bám sát, quyết liệt nhưng phải linh hoạt và kịp thời. Sau khi có Thông báo kết luận số 105-TB/VPTW, Bộ đã ban hành Kế hoạch số 1186/KH-BGDĐT ngày 26.6.2026; tiếp đó ban hành các văn bản hướng dẫn, điều chỉnh tiến độ để phù hợp với các chỉ đạo mới của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Trong quá trình thực hiện, chúng tôi không chỉ hướng dẫn trên văn bản mà đã tổ chức hội nghị với giám đốc sở GD-ĐT các tỉnh, TP; thành lập các đoàn công tác trực tiếp làm việc với UBND cấp tỉnh, sở GD-ĐT, UBND cấp xã và các CSGD; đồng thời tiếp nhận, tổng hợp các phản ánh, kiến nghị của địa phương. Qua đó, những vấn đề về cơ cấu tổ chức, vị trí việc làm, số lượng cấp phó, biên chế, bố trí cán bộ quản lý và nhân sự hỗ trợ giáo dục được nhận diện cụ thể để hướng dẫn hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý.

Một minh chứng rõ là ngày 5.8 vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 37/2026/NQ-CP về cơ cấu, số lượng và một số chính sách đối với đội ngũ lãnh đạo, quản lý và nhân sự hỗ trợ giáo dục khi thực hiện sắp xếp.

Như vậy, phương châm của Bộ GD-ĐT là: chủ trương phải thống nhất, mục tiêu và tiến độ phải quyết liệt, nhưng cách làm phải sát thực tiễn; vấn đề phát sinh ở đâu thì phải nắm được ở đó và xử lý kịp thời.

Đến thời điểm hiện nay, kết quả sắp xếp của các địa phương đạt được như thế nào so với mục tiêu và tiến độ Chính phủ đề ra?

Qua tổng hợp bước đầu, có thể thấy các địa phương đã vào cuộc nghiêm túc, trách nhiệm và chủ động xây dựng phương án phù hợp với điều kiện thực tế. Theo báo cáo của Bộ, đến thời điểm đánh giá, bình quân cả nước dự kiến giảm khoảng 46,73% đầu mối CSGD, tương đương khoảng 17.353 đầu mối so với thời điểm 1.7.2025. Một số địa phương đã chủ động xây dựng phương án với mức giảm cao ngay từ giai đoạn đầu.

Tuy nhiên, tôi cho rằng cần nhìn nhận kết quả một cách đầy đủ. Không nên lấy tỷ lệ giảm đầu mối làm thước đo duy nhất. Điều đáng ghi nhận là nhiều địa phương đã chuyển dần từ tư duy "sáp nhập trường" sang tổ chức lại mạng lưới và mô hình quản trị nhà trường.

Theo báo cáo của 28/34 tỉnh, TP, sau sắp xếp dự kiến hình thành khoảng 2.254 trường phổ thông có nhiều cấp học, cùng với mô hình trường chính gắn với phân hiệu, điểm trường phù hợp. Điều này cho thấy các địa phương không chỉ thực hiện yêu cầu tinh gọn tổ chức mà đã bước đầu quan tâm đến việc tổ chức lại nguồn lực và mô hình vận hành để đáp ứng tốt hơn yêu cầu dạy học.

Gần 33.000 cán bộ quản lý sẽ làm giáo viên

Việc giảm đầu mối là một kết quả quan trọng, nhưng người dân quan tâm nhất là sau sắp xếp HS có được hưởng lợi thực chất hay không. Ông có thể nói rõ hơn về vấn đề này?

Đây chính là tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả của việc sắp xếp. Một trường có quy mô lớn hơn nhưng nếu phương thức quản trị không thay đổi, nguồn lực không được điều phối tốt hơn hoặc hoạt động dạy học bị xáo trộn thì mục tiêu của việc sắp xếp chưa đạt được.

Theo mô hình đang được triển khai, trường chính, phân hiệu và điểm trường có thể tạo điều kiện sử dụng giáo viên (GV) linh hoạt hơn giữa các cơ sở, nhất là đối với những môn còn khó bố trí đủ GV như tiếng Anh, tin học, nghệ thuật, giáo dục thể chất.

Cùng với đó, các nguồn lực như phòng máy, phòng thí nghiệm, thư viện, sân bãi có điều kiện được chia sẻ và khai thác hiệu quả hơn. GV cũng có thể giảm bớt việc kiêm nhiệm các công việc hành chính, văn thư, thư viện, thiết bị để tập trung hơn cho chuyên môn.

Như vậy, điều chúng tôi hướng tới là giảm đầu mối quản lý nhưng tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực; giảm việc hành chính cho GV nhưng tăng thời gian dành cho HS; và quan trọng nhất là nâng cao chất lượng giáo dục, bảo đảm công bằng trong cơ hội tiếp cận giáo dục.

ảnh: Nhật Thịnh

Một trong những vấn đề được quan tâm là đội ngũ sau sắp xếp. Bộ đánh giá và xử lý vấn đề này như thế nào?

Đây là một trong những nội dung Bộ theo dõi rất sát. Thực tế sau sắp xếp đặt ra yêu cầu cơ cấu lại đội ngũ cán bộ quản lý, GV và nhân viên hỗ trợ giáo dục. Theo ước tính của Bộ GD-ĐT, sau sắp xếp có khoảng 32.652 cán bộ quản lý có thể được bố trí sang làm GV, góp phần giải quyết tình trạng thiếu GV; khoảng 11.041 nhân viên hành chính cần tiếp tục được sắp xếp.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng đây không phải bài toán giảm người, mà là bài toán tái cơ cấu và sử dụng nguồn nhân lực hiệu quả hơn. Đối với cán bộ quản lý, việc bố trí phải căn cứ vị trí việc làm, năng lực, trình độ và nhu cầu thực tế.

Đối với nhân sự hỗ trợ giáo dục, Nghị quyết 37 đã tạo hành lang để bố trí theo năng lực, chuyên môn và yêu cầu nhiệm vụ; trường hợp cần thiết có thể đào tạo, bồi dưỡng để đáp ứng vị trí việc làm mới.

Đối với vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc sắp xếp sẽ được thực hiện như thế nào để không ảnh hưởng đến quyền học tập của HS?

Đây là vấn đề chúng tôi đặc biệt quan tâm. Quan điểm của Bộ GD-ĐT là không thể áp dụng một mô hình sắp xếp giống nhau cho tất cả địa bàn. Ở vùng thuận lợi, bài toán có thể là tập trung nguồn lực để nâng cao hiệu quả. Nhưng ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vấn đề trước hết là khoảng cách, giao thông và điều kiện đi học của HS.

Vì vậy, phương án phải căn cứ vào dân cư, địa hình, giao thông, khoảng cách đi học và điều kiện thực tế. Ở những nơi đặc thù, không nhất thiết đưa toàn bộ HS về cơ sở duy nhất; có thể tổ chức trường chính gắn với phân hiệu, điểm trường hoặc mô hình phù hợp khác. Nguyên tắc chúng tôi đặt ra rất rõ: tinh gọn bộ máy nhưng không được tinh giản cơ hội học tập của trẻ em. Đặc biệt, nơi nào khó khăn hơn thì phải có giải pháp và mức độ hỗ trợ phù hợp hơn, để không có HS nào vì điều kiện kinh tế, địa lý mà mất cơ hội đến trường.