Buồn vui nghề sách: Kỳ nhân và bảo vật làng sách

Nở có kho tư liệu phong phú, lại sở hữu khả năng biên khảo.

Tôi từng về Bắc Ninh chơi, Nở mang mấy tập bản thảo mới soạn về thời Đông Dương ra giới thiệu. Tôi cũng thích lắm, nhưng dày quá, đành hẹn khi nào dư dả rồi tính.

Ảnh: TGCC

Vị trí thứ ba là Tây độc Âu Dương Tuệ. Vũ Hà Tuệ là kiến trúc sư, người thiết kế đường sách Thủ Đức. Tuệ ở ngay TP.HCM, nên tôi gặp khá thường xuyên. Tay này ăn nói nhẹ nhàng, dáng thư thả, kiến thức đăng lên thì luôn được tra cứu chéo, cẩn trọng truy nguồn.

Tuệ chuyên sưu tập sách phương Tây, đặc biệt là mảng sách có thủ bút và chữ ký của các tác giả danh tiếng khắp thế giới. Trong số 122 tác giả được trao giải Nobel từ năm 1901 đến nay, Tuệ đã sưu tầm được 113 chữ ký gốc. Với các tác giả viết bằng tiếng Anh, Pháp, Tây Ban Nha, việc săn tìm thủ bút tuy không dễ nhưng vẫn khả thi, còn với những ngôn ngữ hiếm, mỗi chữ ký gần như là một cuộc truy lùng dài hơi và đầy may rủi. Mỗi khi Đông A thực hiện những dự án về sách Đông Dương hoặc tác phẩm độc lạ nước ngoài, đều nói Tuệ cho mượn tư liệu quý để tham khảo.

Thứ tư là Nam đế Đoàn Trí Nam, tức Nguyễn Ngọc Hoài Nam. Nam nhà khu Gò Vấp, làm thầu xây dựng, có điều kiện, lại chịu chơi, mà cái chính là có con mắt tinh tường. Nam chính thức hành tẩu giang hồ sách xưa từ năm 2002, với cái tên Cheoreo. Trong giới lái sách có một luật ngầm, hễ ai săn được hàng ngon, món quý, thì người đầu tiên được chào bao giờ cũng là đế. Không chỉ vì việc sẵn sàng bỏ tiền ra mua, mà còn bởi ai cũng biết, sách vào tay đế là được giữ gìn chu đáo, đóng bìa tử tế, tuyệt không sang tay.

Đế còn là cao thủ trong giới đấu giá sách. Mỗi lần có phiên đấu, chỉ cần thấy tên Nguyễn Ngọc Hoài Nam trong danh sách là coi như biết kết quả. Điều thú vị là đế ra giá rất chuẩn, luôn chỉ cao hơn đối thủ một chút, vừa đủ để gõ búa. Năm 2020, khi Đông A mở đấu giá slot S100, đế độc chiếm vị trí số một.

Tôi nhớ có mấy lần mượn sách của Nam đế:

- Có cuốn này không?

Đế cười khoái chí:

- Anh hỏi thế xúc phạm em quá. Phải hỏi là em có mấy cuốn này.

Thứ năm là Bắc cái Hồng Thất Bách. Nhà Bách nằm ngay trên đê Nghi Tàm, có một quán cà phê nhỏ, phía sau là sông Hồng. Quán ấy chẳng khác gì tổng đàn của dân chơi ven hồ, sáng có người đến bàn chuyện bonsai, trưa thì vài tay sưu tầm, buôn sách ghé làm chén nước tìm hàng, chiều lại rộn tiếng mấy thanh niên mê gà chọi.

Bách là người đa hệ, mỗi thứ một tí, vừa chơi cây, vừa đá gà, vừa săn sách. Bách lọ mọ từ trên eBay xuống tận các hàng sách cũ đường Láng. Tôi nghe kể, khách của Bách toàn những người tầm cỡ. Trong số đó có một tay bên ngân hàng hay dầu khí gì đấy, biệt danh Chiêu Lỳ. Giang hồ đồn đoán rằng hắn sưu tầm trọn bộ cổ bản, giá mỗi cuốn đều được tính bằng chục nghìn euro. Từ điển Taberd in năm 1838, Chiêu có mấy bộ, vẫn còn nguyên An Nam đại quốc họa đồ. Bách tự tin tuyên bố: "Ở miền Bắc mà Chiêu đứng thứ hai thì không ai dám nhận là chủ nhật". Chiêu còn giữ hai cực phẩm là Từ điển Việt - Bồ - La và Phép giảng tám ngày, in năm 1651, bằng tiếng Bồ Đào Nha, Latin và tiếng Việt thế kỷ XVII, của giáo sĩ Dòng Tên Alexandre de Rhodes soạn. Hai cuốn ấy, trên thị trường sách xưa hầu như không xuất hiện, đúng nghĩa là đồ trấn môn chi bảo.

Trong làng sách, còn có một tay khá dị, gọi là Bảo Thư. Thư kỹ tính, sách nào muốn lọt vào tủ của hắn đều phải qua một cuộc thẩm định gắt gao. Giới sách nể hắn không chỉ vì sự khắt khe ấy, mà còn bởi tài biến cổ thư thành truyện. Từ kho tàng sưu tập của mình, Thư đã cho ra đời ba cuốn: Hà Nội một thân là biên soạn, còn Tiếng thét Yên Bái và Hà Nội chuyện xưa phố cũ là khảo cứu và du khảo.

Hai trên ba bìa sách của Bảo Thư là do Từ Xuân Minh thiết kế. Bản thân Minh cũng là một tay chơi sách có tiếng. Có thời gian, Minh đã sưu tập mấy cuốn S100 đời đầu của Đông A. Thế rồi đến cuốn Khát vọng sống, khi chúng tôi đổi sang phát hành theo hình thức quay số, Minh ghét, mang toàn bộ sách Đông A ra bán. Tôi cứ ngỡ Minh đã "quay lưng" với Đông A. Mãi về sau mới biết không phải vậy, thỉnh thoảng Minh vẫn mua sách S khi thấy cuốn đó phù hợp với mình. (còn tiếp) 

(Trích từ sách Tôi kể - Tất cả đều từ sách của họa sĩ Trần Đại Thắng do Đông A và NXB Dân Trí ấn hành)