6 năm với hơn 383 tỉ USD
Ngày 1.8 vừa qua đánh dấu cột mốc tròn 6 năm Hiệp định tự do thương mại VN - EU (EVFTA) có hiệu lực (từ ngày 1.8.2020 - 1.8.2026). Đây là chặng đường ngắn trong lịch sử 36 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai bên. Tuy vậy, kim ngạch thương mại từ EVFTA mang lại vô cùng ấn tượng.
Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu tận dụng hiệu quả các FTA
Ảnh: Đ.N.T
Theo số liệu thống kê từ Cục Hải quan và Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch thương mại song phương giữa VN và EU từ tháng 1.1995 - 6.2026 đã vượt mốc 900 tỉ USD. Đáng chú ý, trong đó có tới 383,8 tỉ USD (tương đương 42,6% tổng kim ngạch) được tạo ra chỉ trong 6 năm thực thi EVFTA. Trong đó, nửa đầu năm nay, kim ngạch song phương hai bên đạt 41,4 tỉ USD, với VN xuất khẩu sang EU đạt 31,8 tỉ USD và chiều ngược lại là 9,7 tỉ USD. Kết quả thặng dư thương mại chỉ trong 6 tháng đầu năm đạt kỷ lục lên tới 22 tỉ USD, vượt cả tổng mức thặng dư của cả năm 2019 là 21,7 tỉ USD - thời điểm trước khi EVFTA chính thức có hiệu lực.
Theo một khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp (DN) châu Âu tại VN (EuroCham) vừa công bố, 50% DN EU tại VN cho biết hưởng lợi trực tiếp từ ưu đãi thuế quan của EVFTA; 66% ghi nhận tiết kiệm chi phí với mức từ 5 - 30%. Đáng chú ý, có DN từ EU cho biết hơn 80% hoạt động thương mại VN - EU đã được hưởng ưu đãi thuế, giúp giảm giá thành sản phẩm từ 5 - 15% và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.
Không chỉ EVFTA, nhiều DN Việt cũng đang khai thác hiệu quả các FTA thế hệ mới như Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), Hiệp định thương mại tự do VN và Hàn Quốc (VKFTA)... để mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Phó tổng giám đốc Công ty chế biến xuất khẩu thủy sản Bà Rịa-Vũng Tàu (BASEAFOOD) Huỳnh Minh Tường cho biết trước đây một phần nguyên liệu thủy sản của VN được xuất sang Trung Quốc để chế biến, rồi tái xuất sang Nhật Bản. Khi FTA với Nhật Bản có hiệu lực, DN Việt được hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi, có thể chế biến và xuất khẩu trực tiếp sang Nhật, qua đó nâng cao sức cạnh tranh. Nhờ vậy, doanh số xuất khẩu của BASEAFOOD sang thị trường này đã tăng khoảng 30 - 40%.
Tương tự, Tập đoàn thủy sản Minh Phú tận dụng CPTPP để tăng xuất khẩu tôm sang Canada, Nhật Bản và Úc; Vĩnh Hoàn mở rộng thị phần cá tra tại Canada và các nước CPTPP. Năm 2025, nhiều mặt hàng thủy sản tăng mạnh nhờ ưu đãi thuế từ CPTPP và UKVFTA. Tập đoàn Lộc Trời thông qua CPTPP để mở rộng xuất khẩu gạo sang các thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và ASEAN, nhờ quy tắc xuất xứ linh hoạt và thủ tục thuận lợi hơn; Vinamilk khai thác VKFTA và các FTA ASEAN để mở rộng xuất khẩu sữa sang Hàn Quốc, Philippines, Singapore và nhiều thị trường trong khu vực; Tập đoàn Hòa Phát tăng xuất khẩu thép sang các nước châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời tận dụng nguồn nguyên liệu trong khu vực để đáp ứng quy tắc xuất xứ nhờ RCEP...
Với ngành dệt may cũng tận dụng tối đa lợi thế từ các hiệp định này. Vinatex đẩy mạnh đơn hàng từ Canada, Úc và New Zealand nhờ CPTPP, đồng thời đầu tư chuỗi sợi - dệt - nhuộm để đáp ứng quy tắc xuất xứ. Theo Chủ tịch Hiệp hội Dệt may VN (VITAS) Vũ Đức Giang, các FTA thế hệ mới đã và đang là động lực quan trọng thúc đẩy xuất khẩu dệt may và nhiều ngành xuất khẩu chủ lực khác.
Tăng khai thác lợi thế FTA giúp mở rộng không gian thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
Ảnh: Đ.N.T
Dư địa các FTA còn rất lớn
Đại diện Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản khẳng định dư địa khai thác FTA đối với ngành thủy hải sản xuất khẩu tại các thị trường vẫn còn rất lớn. Tuy vậy, do còn một rào cản phi thuế quan nên DN trong ngành chưa thực sự tận dụng hết như kỳ vọng.
Ông Huỳnh Minh Tường thừa nhận FTA chỉ mở ra cơ hội, còn việc tận dụng được đến đâu phụ thuộc vào năng lực của DN. Bên cạnh việc chủ động đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng quy tắc xuất xứ, ông kiến nghị nhà nước tiếp tục đàm phán để giảm các rào cản phi thuế quan, mở rộng hạn ngạch đối với những thị trường còn áp dụng hạn ngạch thuế quan (TRQ), đồng thời sớm tháo gỡ các vướng mắc như "thẻ vàng" IUU để DN có thể khai thác hiệu quả hơn các FTA.
Đánh giá về hiệu quả khai thác các FTA, Th.S Nguyễn Lý Trường An, chuyên gia thương mại - Trường ĐH Kinh tế Công nghiệp Long An, nhận xét DN Việt không chỉ tận dụng tốt EVFTA mà còn khai thác hiệu quả CPTPP, RCEP, VKFTA và các FTA ASEAN, đặc biệt trong các ngành thủy sản, dệt may, nông sản, sữa và thép. Việc thực thi FTA không chỉ giúp mở rộng thị trường, nâng cao vị thế hàng hóa VN mà còn thúc đẩy DN đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và phát triển bền vững. Tuy nhiên, mức độ tận dụng FTA vẫn chưa đồng đều giữa các DN. Nhóm DN lớn, có năng lực quản trị, công nghệ và chuỗi cung ứng bài bản thường khai thác tốt hơn, trong khi nhiều DN nhỏ và vừa còn gặp khó khăn về thông tin, nguồn lực và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Trong khi FTA không chỉ là công cụ cắt giảm thuế mà còn là động lực để DN tái cơ cấu sản xuất, đa dạng hóa thị trường và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế. Bởi có một thực tế rất rõ là sau CPTPP, rất nhiều DN đã mở rộng xuất khẩu sang các thị trường Canada, Mexico; hay EVFTA đã giúp gia tăng thị phần tại EU, còn RCEP thúc đẩy DN tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
Ông Nguyễn Lý Trường An lưu ý: "Hiệu quả tận dụng FTA phụ thuộc rất lớn vào nhận thức và chiến lược của lãnh đạo DN. Có DN bứt phá nhờ chủ động khai thác các hiệp định, song cũng có DN bỏ lỡ cơ hội dù sở hữu nguồn lực tương đương. FTA không chỉ là công cụ cắt giảm thuế quan mà còn là động lực thúc đẩy DN tái cơ cấu sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu".
Ở góc độ vĩ mô, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế - ĐH Kinh tế quốc dân, đánh giá các FTA không chỉ là công cụ thúc đẩy xuất khẩu mà còn là động lực quan trọng để tái cơ cấu nền kinh tế.
"Nếu tận dụng hiệu quả các cam kết trong FTA, VN sẽ mở rộng không gian phát triển, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, gia tăng sức hấp dẫn với dòng vốn đầu tư quốc tế. Đồng thời, nâng cao năng lực sản xuất và vị thế của hàng Việt trên thị trường thế giới. Đây là chìa khóa để tạo động lực mới cho phát triển kinh tế trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng cạnh tranh", PGS-TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh.
Theo Bộ Công thương, tính đến tháng 7 năm nay, tổng số bộ C/O được cấp theo các FTA đã đạt hơn 1,2 triệu bộ với kim ngạch đạt gần 100 tỉ USD và chiếm 28% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan từ các FTA ở mức rất cao, trong đó có một số FTA có tỷ lệ tận dụng cao như các hiệp định với EU, với ASEAN - Ấn Độ, ASEAN - Úc - New Zealand và trong bản thân hiệp định của ASEAN với tỷ lệ từ 30 - 50%.
Bình luận (0)