Ở đó ranh giới giữa bảo vệ nạn nhân và tiếp tay cho cái ác chỉ mong manh như sợi tóc. Và mọi biện pháp hành chính sẽ trở thành vô nghĩa nếu chúng ta không đối diện với căn nguyên thực sự của bạo lực học đường.
Hãy bắt đầu từ câu hỏi tưởng như mang tính kỹ thuật nhưng lại là mấu chốt của toàn bộ chỉ đạo: cùng một đoạn video ghi lại cảnh một đứa trẻ bị đánh hội đồng, khi nào là bằng chứng tố cáo hợp pháp, và khi nào trở thành tang vật của một hành vi vi phạm pháp luật khác?
Câu trả lời nằm ở 2 từ: mục đích và phạm vi. Nếu một học sinh (HS) chứng kiến cảnh bạo lực, lén ghi lại và gửi trực tiếp, riêng tư cho giáo viên chủ nhiệm hoặc phòng tư vấn tâm lý học đường, thì đó là hành vi thu thập chứng cứ, được pháp luật khuyến khích để bảo vệ người yếu thế. Tuy nhiên, chỉ cần một cú click chuột đăng lên nhóm lớp, một lần "share" lên mạng xã hội thì ngay lập tức, người quay không còn đứng về phía nạn nhân nữa. Họ đã biến nỗi đau của một con người thành món hàng câu view. Đó là hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền nhân thân, quyền được bảo vệ hình ảnh cá nhân, và nếu nạn nhân là trẻ em, thì còn là hành vi vi phạm các quy định về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.
Cùng một đoạn clip, trong tay người tố cáo là tấm khiên, còn trong tay kẻ phát tán lại trở thành lưỡi dao.
Vấn đề nằm ở chỗ những đứa trẻ mà chúng ta đang muốn bảo vệ lại rất khó phân biệt được ranh giới ấy. Với các em, việc đưa clip lên mạng thường được ngụy biện bằng những lý do tưởng như chính nghĩa nhưng lại không hiểu rằng khi biến một vụ bạo lực thành một sự kiện trên mạng xã hội thì không chỉ nạn nhân mà chính người đăng cũng sẽ hứng chịu tổn thương thứ cấp: sự chỉ trích của dư luận, ánh mắt tò mò của hàng nghìn người xa lạ, những bình luận ác ý và một vết sẹo tinh thần không bao giờ lành vì nó đã bị số hóa vĩnh viễn.
Vì vậy, có thể hiểu quy định mới của Bộ GD-ĐT là nhằm bảo vệ cả nạn nhân bạo lực học đường lẫn các em khác. Tuy nhiên, nếu thiếu hướng dẫn chi tiết, quy định này có thể vô tình trở thành lá chắn cho kẻ gây bạo lực vì như đã phân tích, một đoạn clip được sử dụng đúng cách, với mục đích tốt sẽ là bằng chứng xử lý vụ bạo lực.
Vậy nên điều được chờ đợi từ Bộ GD-ĐT không chỉ là một mệnh lệnh cấm đoán mà là một văn bản hướng dẫn đủ sắc nét để vẽ ra ranh giới ấy: HS có quyền ghi lại bằng chứng khi bản thân hoặc người khác bị bạo lực. Bằng chứng đó chỉ được gửi đến đầu mối duy nhất, tin cậy và bảo mật. Mọi hình thức chia sẻ ra bên ngoài đầu mối ấy, dù với bất kỳ động cơ nào, đều bị coi là phát tán và xử lý nghiêm. Chỉ khi đó quy định mới thực sự đứng về phía nạn nhân, chứ không phải là một nỗi sợ mới đè lên vai các em.
Chặn clip phát tán chỉ là chặn phần ngọn và gốc rễ của vấn đề vẫn âm ỉ. Động cơ của bạo lực nằm ở những tầng sâu hơn nhiều: sự thiếu hụt kỹ năng kiểm soát cảm xúc, những tổn thương tâm lý từ gia đình không được chữa lành, áp lực đồng trang lứa, và một môi trường mà ở đó, quyền lực cơ bắp vẫn được ngầm tôn vinh.
Vậy nên quy trình xử lý mâu thuẫn học đường không chỉ xoay quanh việc trừng phạt, mà được xây dựng trên mô hình công lý phục hồi.
Một tấm biển "Cấm phát tán clip bạo lực" cũng giống như "Cấm hút thuốc" treo giữa căn phòng đầy khói. Điều chúng ta cần không chỉ là tấm biển mà là cả một hệ thống thông khí để khói không còn sinh ra. Chỉ đạo của Bộ là một mảnh ghép đúng đắn và kịp thời nhưng nếu đứng một mình, nó sẽ nhanh chóng trở thành một khẩu hiệu vô hại, thậm chí phản tác dụng nếu đẩy nạn nhân vào thế bị cô lập.
Một môi trường học đường thực sự an toàn không phải là nơi không có bạo lực được quay lại mà là nơi không còn lý do gì để bạo lực xảy ra. Trên hành trình ấy, luật pháp không chỉ là công cụ trừng phạt mà phải là ánh sáng đủ mạnh để soi đường cho những đứa trẻ lạc lối quay về và đủ ấm để những đứa trẻ đang run sợ dám cất tiếng kêu cứu.
Bình luận (0)