Cấp cứu ngoại viện liên thông cả nước

Bộ Y tế vừa trình Chính phủ phê duyệt Đề án "Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026 - 2030". Mục tiêu nhằm xây dựng mạng lưới cấp cứu ngoại viện đồng bộ, hiện đại, liên thông trên phạm vi cả nước, giúp người dân tiếp cận dịch vụ cấp cứu nhanh hơn, đồng thời giảm tỷ lệ tử vong và tàn tật do tai nạn, chấn thương và các tình trạng khẩn cấp.

Xây dựng mạng lưới thống nhất toàn quốc

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của đề án là hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động cấp cứu ngoại viện. Bộ Y tế sẽ nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định tại Nghị định 96 năm 2023 hướng dẫn luật Khám bệnh, chữa bệnh; đồng thời ban hành quy định về tổ chức hệ thống, tiêu chuẩn nhân lực, phương tiện, xe cứu thương, trang thiết bị, quy trình chuyên môn và tiêu chí đánh giá chất lượng cấp cứu ngoại viện.

Về tài chính, bộ sẽ nghiên cứu cơ chế để quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) từng bước thanh toán dịch vụ cấp cứu ngoại viện theo lộ trình phù hợp, đồng thời đề xuất chính sách hỗ trợ chi phí vận chuyển cấp cứu cho một số nhóm đối tượng chính sách.

Theo dự thảo đề án, đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố triển khai mạng lưới cấp cứu ngoại viện phù hợp với điều kiện thực tế. Các địa phương phải ban hành quy chế phối hợp giữa ngành y tế, công an, quân đội, lực lượng PCCC, cứu nạn cứu hộ và chính quyền trong tiếp nhận thông tin, tiếp cận hiện trường, sơ cứu, cấp cứu, vận chuyển và bàn giao người bệnh.

Điểm mới của đề án là tổ chức điều phối cấp cứu theo một đầu mối thống nhất tại Trung tâm thông tin chỉ huy công an cấp tỉnh, với nhân viên y tế trực tổng đài để phân loại và điều phối lực lượng cấp cứu. Bộ Y tế cũng sẽ xây dựng nền tảng quản lý cấp cứu ngoại viện toàn quốc, hoàn thành năm 2026, vận hành từ 2027, kết nối với hệ thống các số khẩn cấp 113, 114 và 115, đồng thời ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong quản lý, điều hành.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Đề án xác định nhân lực là khâu đột phá khi xây dựng chương trình đào tạo chính quy cho cấp cứu viên ngoại viện và tổng đài viên cấp cứu, hoàn thiện tiêu chuẩn năng lực, vị trí việc làm và cấp phép hành nghề. Đồng thời, tiếp tục tập huấn cho lực lượng y tế, công an, quân đội, PCCC, cứu nạn cứu hộ, lái xe cứu thương, giáo viên, tình nguyện viên và nghiên cứu lồng ghép kỹ năng sơ cấp cứu vào chương trình trung học cơ sở.

Về đầu tư, đề án đặt mục tiêu tối thiểu 1 xe cứu thương đạt chuẩn/100.000 dân, chuẩn hóa trang thiết bị và thuốc cấp cứu trên toàn quốc. Phát triển mạng lưới máy khử rung tim tự động (AED), trang bị túi sơ cứu tại trạm y tế xã và lực lượng thường xuyên tiếp cận hiện trường; phát triển các mô hình cấp cứu đường sông, ven biển, trên biển, vùng núi, biên giới, hải đảo và cấp cứu đường không; đầu tư 34 đơn vị đào tạo mô phỏng cấp cứu ngoại viện và 3 trung tâm đào tạo tổng đài viên cấp cứu cấp tỉnh.

Đến năm 2030, đề án đặt mục tiêu thời gian xuất xe cứu thương đối với ca nguy kịch không quá 5 phút; 100% cuộc gọi cấp cứu được tiếp nhận, điều phối kịp thời; 95% ca vận chuyển được kết nối trước với cơ sở điều trị và 95% hoạt động cấp cứu ngoại viện được thực hiện an toàn, đúng quy trình chuyên môn.

Kinh nghiệm từ thực tiễn TP.HCM

Nếu đề án được thông qua, Bộ Y tế sẽ phải hoàn thiện các quy định pháp luật để triển khai cấp cứu ngoại viện trên toàn quốc. Trong bối cảnh đó, Bộ Y tế vừa có cuộc làm việc tại TP.HCM để lấy ý kiến hoàn thiện các quy định, đưa vào thực hiện cấp cứu ngoại viện.

Theo bác sĩ (BS) Nguyễn Duy Long, Giám đốc Trung tâm cấp cứu 115 TP.HCM, trước năm 2013, cấp cứu ngoại viện của TP chủ yếu do một bệnh viện (BV) đảm trách toàn địa bàn, điển hình là BV đa khoa Sài Gòn (nay là cơ sở 2 BV Nhân dân Gia Định) và sau đó là BV Trưng Vương. Với mô hình này, việc tiếp cận người bệnh ở các khu vực xa trung tâm gần như không khả thi, đặc biệt trong các tình huống cần can thiệp trong "thời gian vàng".

ẢNH: NHẬT THỊNH

Cuối năm 2013, UBND TP.HCM thành lập Trung tâm cấp cứu 115 trực thuộc Sở Y tế, đồng thời xây dựng mạng lưới cấp cứu ngoại viện trên phạm vi toàn TP. Đây là bước ngoặt quan trọng, chuyển từ mô hình tập trung sang mô hình mạng lưới, huy động nguồn lực của cả hệ thống y tế công lập và tư nhân. Các BV đủ điều kiện về nhân lực, phương tiện và chuyên môn đều được vận động tham gia mạng lưới cấp cứu 115 vệ tinh nhằm rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường.

Năm 2024, UBND TP.HCM thông qua Đề án phát triển cấp cứu ngoại viện theo hướng chuyên nghiệp. Đề án tập trung vào 5 nhóm giải pháp trọng tâm: hình thành các trung tâm cấp cứu 115 tại các cửa ngõ và khu vực trọng điểm; nâng cao năng lực tiếp nhận, điều phối cấp cứu bằng công nghệ hiện đại; phát triển chương trình đào tạo chuyên sâu về cấp cứu ngoại viện; đa dạng hóa các loại hình cấp cứu đặc thù như đường thủy, đường không; tăng cường sự tham gia của cộng đồng nhằm rút ngắn thời gian tiếp cận người bệnh.

Sau khi hợp nhất địa giới hành chính với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, mạng lưới cấp cứu ngoại viện của TP.HCM tiếp tục được mở rộng, hiện có 73 trạm vệ tinh, bao phủ toàn địa bàn. Mô hình tổ chức hiện nay gồm 3 hình thức: Trung tâm cấp cứu 115 đảm trách toàn bộ nhân lực, phương tiện và xe cứu thương; trung tâm và trạm vệ tinh cùng phối hợp, chia sẻ nguồn lực; trung tâm bố trí lực lượng đến đóng chốt trực tiếp tại các trạm vệ tinh.

Việc mở rộng mạng lưới đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Số lượng cuộc gọi cấp cứu tăng đều qua từng năm, phản ánh sự tin tưởng ngày càng cao của người dân. Riêng năm 2025, tổng đài 115 đã tiếp nhận hơn 400.000 cuộc gọi.

Đa trung tâm, đa tầng cấp cứu ngoại viện

Đối với phương tiện vận chuyển, TP đang triển khai nhiều mô hình phù hợp với đặc thù địa lý như xe cứu thương 4 bánh, 2 bánh. Thời gian tới, dự kiến sẽ đưa vào hoạt động tàu cấp cứu chuyên dụng phục vụ xã đảo Thạnh An, đồng thời tiếp tục phát triển mô hình cấp cứu đường không phối hợp với BV Quân y 175 nhằm đáp ứng nhu cầu vận chuyển người bệnh từ các vùng biển, đảo về đất liền.

Bên cạnh phát triển mạng lưới, công tác đào tạo cũng được quan tâm, đặc biệt là ban hành bộ tiêu chí đánh giá chất lượng dành riêng cho Trung tâm cấp cứu 115 và các trạm vệ tinh. Các chỉ số như thời gian tiếp nhận cuộc gọi, xuất xe, tiếp cận hiện trường đều được theo dõi định kỳ để phục vụ cải tiến chất lượng liên tục.

ẢNH: NHẬT THỊNH

BS Nguyễn Duy Long thông tin thêm, trong giai đoạn tới, hệ thống cấp cứu ngoại viện TP.HCM sẽ phát triển theo mô hình đa tầng, đa trung tâm. Theo đó, TP.HCM xây dựng thêm các trung tâm cấp cứu tại khu vực Tân Kiên, Thủ Đức, Cần Giờ cũ, mở rộng ra khu vực Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu trước đây; phối hợp BV Quân y 175 trong phát triển cấp cứu đường không phục vụ biển đảo.

Về phân tầng cấp cứu ngoại viện, tầng thứ nhất là lực lượng chuyên trách của Trung tâm cấp cứu 115. Tầng thứ hai là mạng lưới các trạm vệ tinh tại BV. Tầng thứ ba là hệ thống y tế cơ sở, đặc biệt các trạm y tế có đủ điều kiện về phương tiện và nhân lực. Tầng thứ tư là mạng lưới cộng đồng, bao gồm Hội Chữ thập đỏ, cộng tác viên sức khỏe và người dân đã được đào tạo sơ cấp cứu. Các mục tiêu chiến lược của TP cũng thống nhất với định hướng của Bộ Y tế.

Những kiến nghị quan trọng của TP.HCM

Để hệ thống cấp cứu ngoại viện phát triển bền vững, BS Duy Long kiến nghị 4 nhóm giải pháp. Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế tài chính, đặc biệt là cơ chế thanh toán BHYT đối với dịch vụ cấp cứu ngoại viện và xây dựng các gói dịch vụ phù hợp. Thứ hai, ban hành quy định thống nhất về phân loại mức độ cấp cứu nhằm hỗ trợ điều phối, bảo vệ nhân viên y tế và tạo cơ sở pháp lý trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Thứ ba, xây dựng tiêu chuẩn phân hạng xe cứu thương, quy định cụ thể về trang thiết bị, nhân lực và phạm vi hoạt động của từng loại phương tiện. Thứ tư, hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ người dân tham gia sơ cấp cứu, đồng thời cho phép và khuyến khích cộng đồng được đào tạo, sử dụng máy khử rung tim tự động tại các địa điểm công cộng.

PGS-TS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cũng kiến nghị Bộ Y tế sớm ban hành hoặc cập nhật thông tư hướng dẫn về hoạt động cấp cứu ngoại viện, bởi nhiều nội dung trong thực tiễn đã thay đổi nhưng chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý để triển khai.

Theo ông Thượng, trước hết cần cập nhật quy định về tiêu chuẩn phương tiện cấp cứu. Hệ thống cấp cứu hiện không chỉ gồm xe cứu thương truyền thống mà cần tính đến nhiều loại hình phương tiện khác như xe cấp cứu 2 bánh, xe chuyên chở chuyên gia cấp cứu, xe vận chuyển người bệnh thông thường và xe cấp cứu chuyên sâu. Mỗi loại phương tiện cần có quy định riêng về trang thiết bị, nhân lực và phạm vi hoạt động.

Bên cạnh đó, cần phân biệt rõ giữa xe vận chuyển người bệnh và xe cấp cứu khẩn cấp. Không phải trường hợp vận chuyển người bệnh nào cũng cần sử dụng tín hiệu ưu tiên. Việc quy định rõ tiêu chuẩn, chức năng và phạm vi hoạt động sẽ giúp sử dụng hiệu quả nguồn lực, đồng thời bảo đảm an toàn giao thông.

PGS-TS Tăng Chí Thượng cũng đề nghị chuyển từ cơ chế vận động, khuyến khích sang quy định bắt buộc đối với mạng lưới cấp cứu ngoại viện. Theo đó, các BV có khoa cấp cứu cần có trách nhiệm tham gia mạng lưới, đồng thời bảo đảm các tiêu chuẩn về nhân lực, phương tiện và trang thiết bị. Mặt khác cần quy định lái xe cứu thương phải được đào tạo kỹ năng cấp cứu cơ bản, là một cấp cứu viên, có khả năng hỗ trợ ê kíp y tế trong quá trình cấp cứu và vận chuyển người bệnh.