Châu Âu đang bốc hỏa

Báo động đỏ khắp châu lục

Nắng nóng cực đoan đang trải khắp nhiều khu vực tại châu Âu, dần vượt xa các kỷ lục nhiệt độ từng được ghi nhận. Các nhà khoa học, trong đó có giáo sư Hugh Montgomery tại Đại học College London (Anh), cho rằng: “Đây hoàn toàn không phải là trạng thái bình thường mới, đây là khởi đầu của một thảm họa tuyệt đối”.

Ngày 23.6, cảnh báo nắng nóng đã được ban hành tại 23 quốc gia châu Âu, trong đó có 5 nước báo động đỏ gồm Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ và Luxembourg. Đến ngày 25.6, lần đầu tiên trong lịch sử Hà Lan ban hành cảnh báo thời tiết nghiêm trọng nhất về tình trạng nắng nóng gay gắt với mã đỏ.

Theo cơ quan khí tượng AEMET của Tây Ban Nha, nhiệt độ vượt ngưỡng 45 độ C ở đô thị Andujar thuộc miền nam, và gần như toàn bộ nước này phải đặt trong tình trạng cảnh báo. Từ hôm 21-25.6, Tây Ban Nha đã sử dụng hệ thống giám sát tỷ lệ tử vong và ghi nhận 212 người chết do hệ quả của đợt nắng nóng. Nhiệt độ nơi đây cũng không giảm xuống dưới 30 độ C vào ban đêm, theo The Guardian.

Ảnh: AP

Theo số liệu sơ bộ của Meteo-France tính đến ngày 24.6, Pháp trải qua đợt cực nhiệt khi nhiệt độ trung bình toàn quốc khoảng 35 độ C, vượt kỷ lục được thiết lập năm 2019. Một thị trấn tại Pháp thậm chí còn ghi nhận nhiệt độ cao trên 44 độ C.

Cái nóng tại Pháp đã hóa "tử thần" khi Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu cho biết kể từ ngày 18.6 đã có 40 người chết đuối, hiện tượng mà ông cho rằng có liên quan đến thời tiết cực đoan và mô tả là một “tai họa khủng khiếp”. Ngoài ra, cũng có một số người tử vong vì nắng nóng khác.

Phát biểu tại Tuần lễ Khí hậu London hôm 23.6, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres nói: “London đang bốc hỏa”. Cơ quan Khí tượng Anh đã phát đi cảnh báo đỏ về nắng nóng cực độ đe dọa tính mạng. Hàng trăm trường học phải đóng cửa hoặc chuyển sang học nửa ngày. Người dân được khuyến cáo hạn chế di chuyển bằng tàu hỏa. Nhà chức trách cũng cảnh báo nắng nóng có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng lượng và nguồn cung nước. Ngày 25.6, cả Anh và Thụy Sĩ đều ghi nhận mức nhiệt độ cao nhất từ trước đến nay trong tháng 6. 

Do đâu mà châu Âu bốc hỏa?

Theo các nhà khoa học, tác nhân trực tiếp gây ra đợt nắng nóng hiện nay là hiện tượng “vòm nhiệt”. Cơ chế này hoạt động giống như chiếc nắp đậy trên một nồi nước đang sôi, giữ khối không khí nóng bị mắc kẹt bên dưới và khiến nhiệt độ liên tục tích tụ trong nhiều ngày.

Tuy nhiên, giáo sư khoa học khí hậu Richard Allan thuộc Đại học Reading (Anh) nhận định điều bất thường không nằm ở vòm nhiệt, bởi đây vốn là hiện tượng thường xuất hiện vào mùa hè tại châu Âu. Theo ông , biến đổi khí hậu do con người đốt nhiên liệu hóa thạch đã làm nhiệt độ nền của trái đất tăng lên, từ đó khiến yếu tố đáng lo ngại nhất chính là là mức nhiệt

Nguyên nhân trên cũng được giáo sư khoa khí hậu Friederike Otto tại Đại học Imperial London (Anh) đồng thuận khi cho rằng: "Đúng là do biến đổi khí hậu, đúng là do chúng ta, nhưng không phải do El Nino”.

Ảnh: Reuters

Hiện nay, các nhà khí tượng cũng theo dõi sự hình thành của một đợt El Nino mới tại khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương. Tuy nhiên, theo Giám đốc điều hành Hiệp hội Khí tượng Hoàng gia (RMetS) Liz Bentley, El Nino hiện mới ở giai đoạn đầu nên hầu như không có tác động đến đợt nắng nóng đang diễn ra tại châu Âu. Ngay cả khi không có El Nino, biến đổi khí hậu vẫn là nguyên nhân cốt lõi đứng sau những đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện ngày càng thường xuyên trên toàn cầu. 

Theo Reuters, đợt nắng nóng tại châu Âu còn bắt nguồn từ hiện tượng "khối Omega", vùng áp cao có hình chữ Ω giữ không khí nóng mắc kẹt trong nhiều ngày. Ngoài việc đẩy nhiệt độ cao hơn bình thường tới 18 độ C, khối Ω này còn tăng mạnh cường độ bão.

Một nguyên nhân khác khiến châu Âu nóng lên nhanh hơn các khu vực khác là vì một phần lãnh thổ của lục địa này nằm trong khu vực Bắc Cực. Quá trình này được thúc đẩy bởi vòng phản hồi khí hậu: nhiệt độ tăng làm băng tuyết tan chảy, để lộ ra bề mặt tối màu bên dưới. Những bề mặt này sẽ hấp thụ nhiều bức xạ mặt trời hơn, tiếp tục đẩy nhanh quá trình nóng lên.

Theo Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu ICARUS Peter Thorne thuộc Đại học Maynooth (Ireland), cũng có những thay đổi về lưu thông thời tiết ảnh hưởng đến lục địa này. Ông nói với CNN rằng những thay đổi này dường như đang làm cho các sự kiện chắn gió với các vòm nhiệt trở nên thường xuyên hơn và kéo dài hơn.

Bài toán làm sao để thích nghi?

Mức nhiệt mà châu Âu đang ghi nhận hiện nay có thể chưa phải là điều quá bất thường đối với một số khu vực trên thế giới. Tuy nhiên, tác động của các đợt nắng nóng tại lục địa này lại nghiêm trọng hơn do phần lớn người dân không có sự chuẩn bị. Hiện nay, chỉ khoảng 20% hộ gia đình ở châu Âu trang bị điều hòa không khí.

Trong lịch sử, lục địa này ít cần đến hệ thống làm mát nhân tạo hơn, vì vậy nhu cầu sử dụng điều hòa không lớn. Thay vào đó, tại các quốc gia Bắc Âu, nhiều ngôi nhà được thiết kế với mục tiêu giữ nhiệt để chống chọi mùa đông lạnh giá. Chính đặc điểm này khiến nhiệt lượng tích tụ bên trong nhà ở khó thoát ra ngoài khi xảy ra nắng nóng.

Theo phó giáo sư kiến trúc Timur Dogan tại Đại học Cornell (Mỹ) cho rằng: “Khi đêm vẫn nóng, nhiệt lượng tích tụ trong nhà ngày càng tăng, điều kiện trong nhà ngày càng xấu đi, và cơ thể không bao giờ hồi phục được”.

Các chuyên gia cảnh báo rằng khi nền nhiệt tăng cao, đặc biệt trong điều kiện độ ẩm lớn, cơ thể sẽ dần mất khả năng tự điều hòa thân nhiệt. Điều này có thể dẫn đến tình trạng kiệt sức vì nóng, thậm chí sốc nhiệt. Ông Otto nói rằng đó lẽ ra phải là một lời cảnh tỉnh nhưng vẫn chưa được nhìn nhận đúng mức khi nhấn mạnh: “Nhiệt độ này không phải là sự bất tiện, mà là mối đe dọa ngày càng tăng đối với sức khỏe cộng đồng”.