Châu Âu sẽ ra sao sau khi dự án chiến đấu cơ 116 tỉ USD sụp đổ?

Giới chức Đức và Pháp hôm 8.6 thông báo hai nước đã từ bỏ phần phát triển chiến đấu cơ trong dự án Hệ thống Không quân chiến đấu tương lai (FCAS). Dự án trị giá khoảng 116 tỉ USD này được khởi động vào năm 2017 nhằm phát triển máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo, với dự định thay thế các tiêm kích Rafale của Pháp và phi đội Eurofighter của Đức và Tây Ban Nha vào năm 2040.

Ảnh: AFP

Dự án FCAS kết hợp máy bay chiến đấu tàng hình với khả năng kết nối mạng tiên tiến, trí tuệ nhân tạo và máy bay không người lái đi kèm. Các nhà lãnh đạo châu Âu cũng coi đây là nền tảng trong nỗ lực của lục địa này nhằm đạt được quyền tự chủ quốc phòng lớn hơn và một nền tảng công nghiệp quốc phòng nội địa vững mạnh hơn.

Tuy nhiên, những lo ngại về tính khả thi của dự án đã gia tăng trong nhiều tháng. Vào đầu năm 2026, Ủy viên Quốc phòng Liên minh châu Âu Andrius Kubilius đã mô tả chương trình này là một "thất bại" và cảnh báo rằng châu Âu thiếu những ví dụ thành công về các dự án quốc phòng đa quốc gia quy mô lớn.

Việc Đức và Pháp không thể cùng tiếp tục phát triển chiến đấu cơ thế hệ thứ sáu cho thấy mức độ bất đồng sâu sắc giữa các chính phủ và các đối tác công nghiệp tham gia vào chương trình.

"Nhà chức trách Đức cho rằng không thể gây thêm áp lực lên các công ty liên quan", Điện Élysée, văn phòng của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, cho hay trong một tuyên bố.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz thậm chí đã công khai đặt câu hỏi nước Đức có cần một máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu có người lái vào thời điểm máy bay này đi vào hoạt động hay không, và lập luận rằng yêu cầu của Berlin khác với yêu cầu của Paris, vốn muốn một máy bay phản lực trong tương lai có khả năng mang vũ khí hạt nhân và hoạt động từ tàu sân bay.

Đặt ra những câu hỏi mới

Sự sụp đổ của dự án FCAS hiện đặt ra những nghi ngờ mới về khả năng châu Âu có thể biến những lời hứa về tái vũ trang và tự chủ chiến lược thành các chương trình vũ khí đa quốc gia phức tạp đủ sức cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc hay không, theo Fox News.

Các nhà lãnh đạo châu Âu coi dự án FCAS như một phép thử xem liệu châu Âu có thể phát triển công nghệ quân sự tiên tiến mà không cần dựa vào các nhà thầu quốc phòng của Mỹ hay không, và sự thất bại của dự án là một bước thụt lùi đối với tham vọng rộng lớn hơn về tự chủ quốc phòng và quyền tự quyết chiến lược.

Sự thất bại này diễn ra vào thời điểm then chốt đối với NATO, khi các thành viên liên minh đã cam kết tăng mạnh chi tiêu quốc phòng và mở rộng năng lực quân sự để đối phó cuộc xung đột Nga - Ukraine và những lo ngại ngày càng tăng về an ninh lâu dài của châu Âu.

Các nhà phân tích quốc phòng cho rằng sự thất bại của FCAS là ví dụ mới nhất về cuộc đấu tranh của châu Âu trong việc chuyển đổi các cam kết chính trị về tự chủ quân sự thành các chương trình quốc phòng đa quốc gia quy mô lớn, bất chấp áp lực ngày càng tăng nhằm giảm sự phụ thuộc vào sức mạnh quân sự của Mỹ, theo Fox News.

Giải pháp tạm thời

Sự đổ vỡ của chương trình phát triển chiến đấu cơ thế hệ thứ sáu làm dấy lên sự không chắc chắn về cách Pháp, Đức và Tây Ban Nha sẽ theo đuổi khả năng tác chiến trên không trong tương lai. 

Thất bại này cũng có thể củng cố sự phụ thuộc của châu Âu vào công nghệ quốc phòng của Mỹ vào thời điểm mà nhiều nhà lãnh đạo châu Âu nói rằng họ muốn giảm bớt sự phụ thuộc này, theo Fox News. Các nhà phân tích cho rằng việc dự án FCAS sụp đổ có thể khiến các chính phủ châu Âu khó tìm kiếm các lựa chọn thay thế cho công nghệ quốc phòng của Mỹ trong những thập niên tới.

Ảnh: AFP

Đức đã cam kết mua máy bay chiến đấu tàng hình F-35 do Mỹ sản xuất, trong khi nhiều đồng minh NATO đã chuyển sang sử dụng máy bay, hệ thống phòng thủ tên lửa và hệ thống vũ khí tầm xa do Mỹ sản xuất kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine vào ngày 24.2.2022.

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho hay Berlin đang xem xét các phương án thay thế sau khi chương trình FCAS sụp đổ.

"Một trong những phương án là đặt mua thêm F-35 như một giải pháp tạm thời hoặc vì bất kỳ lý do nào khác", ông Pistorius nói với các phóng viên hôm 9.6. Những lựa chọn khác bao gồm tham gia một chương trình máy bay chiến đấu quốc tế khác đang được tiến hành hoặc theo đuổi một nỗ lực phát triển máy bay riêng biệt dưới sự lãnh đạo của Đức với tập đoàn Airbus và các đối tác.