Chiêm ngưỡng tranh nhuốm màu thời gian của họa sĩ Nguyễn Phan

Sáng 25.5, tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM sẽ khai mạc triển lãm Những năm tháng và sắc màu hoài niệm, do kiến trúc sư Phan Trường Sơn - con trai cố họa sĩ Nguyễn Phan và gia đình thực hiện. Sự kiện giới thiệu những tác phẩm tuyển chọn của cố họa sĩ Nguyễn Phan đến công chúng yêu mỹ thuật phương Nam, đồng thời ra mắt tập sách Họa sĩ Nguyễn Phan, những năm tháng và sắc màu hoài niệm như một cách tưởng nhớ người họa sĩ tài hoa.

Ảnh: PHAN TRỌNG VĂN

Ảnh: PHAN TRỌNG VĂN

Ảnh: PHAN TRỌNG VĂN

Tại Đà Nẵng, họa sĩ Nguyễn Phan được nhiều người biết đến qua việc tham gia thiết kế và thực hiện các công trình tượng đài ở Quảng Nam – Đà Nẵng (cũ) như Tượng đài Vĩnh Trinh, Đài tưởng niệm Cây Cốc. Ở thời điểm ấy, việc một họa sĩ theo sát công trình từ ý tưởng quy hoạch đến tạo hình là điều hiếm thấy, nhờ vậy tên tuổi ông ngày càng được giới nghệ thuật và công chúng nhắc nhớ.

Họa sĩ Nguyễn Phan (1940 – 2010) tên thật là Phan Ngọc Nam, theo đuổi con đường nghệ thuật từ Trường cao đẳng Mỹ thuật Huế - một trong những cái nôi đào tạo mỹ thuật quan trọng của miền Trung. Sau đó, ông tiếp tục theo học lớp giáo khoa chuyên nghiệp hội họa và điêu khắc tại Trường quốc gia cao đẳng Mỹ thuật Gia Định. Năm 1965, người họa sĩ tài hoa này ghi dấu bước ngoặt đầu tiên trong sự nghiệp khi giành huy chương bạc tại một triển lãm quốc tế ở Rome với tác phẩm Trăng thanh bình.

Tình yêu chân thật và thiết tha của họa sĩ Nguyễn Phan

Nhận xét về tranh của Nguyễn Phan, đồng nghiệp Phan Trọng Văn cho rằng tranh ông thiên về cấu trúc gọn, tiết chế chi tiết nhưng vẫn giữ được độ căng trong bố cục. Màu sắc thường trầm, nghiêng về các gam tối, tạo cảm giác lắng và kín. Theo họa sĩ Phan Trọng Văn, Nguyễn Phan luôn trăn trở sáng tạo, âm thầm vượt qua chính mình để tìm đến những biểu đạt mới trong sự lặng lẽ và khiêm nhường vốn có. lặng lẽ và khiêm tốn hằng có nơi ông. 

“Đề tài trong tranh Nguyễn Phan thường xoay quanh cảnh và người nhưng không đi theo lối tả thực thuần túy. Những hình ảnh như mảng tường cũ, con thuyền hay nhân vật nữ xuất hiện lặp lại như các motif gợi nên một không gian riêng giàu tính nội tâm”, họa sĩ Phan Trọng Văn chia sẻ.

Ảnh: TƯ LIỆU GIA ĐÌNH

Đến với triển lãm, người xem hứa hẹn sẽ chạm vào nhiều cung bậc cảm xúc qua các tác phẩm như Thời gian (1993), Dấu chân em (1991), Thành nội (1995), Ly rượu trần gian (2006), Bến mộng mơ (1997) hay Đêm Hương Giang (1995). Trong tranh Nguyễn Phan, hình ảnh không dừng ở sự mô tả mà nghiêng về cảm nhận, gợi suy tư một cách lặng lẽ, mộc mạc và chân chất.

Ghi nhận ở Nguyễn Phan một thái độ làm nghề bền bỉ, lặng lẽ và luôn tự vượt giới hạn bản thân, nhà phê bình Cung Tích Biền cho rằng hội họa của ông mang bố cục giản dị nhưng chặt chẽ, đối kháng trong thể tài, thống nhất ở cá tính sáng tạo; vừa đậm ngôn ngữ ấn tượng và tinh thần cổ điển, vừa mới mẻ, sâu lắng và giàu chất trữ tình.

Trong khi đó, nhà sưu tập Gérard Chapuis nhìn nhận tranh Nguyễn Phan như một không gian đậm sắc thái Á Đông, thiên về cảm xúc hơn là sự lý giải.

Ảnh: PHAN TRỌNG VĂN

Ảnh: PHAN TRỌNG VĂN

Sinh thời, ông thường đề cao tính tự do sáng tạo và hướng mới trong sáng tác. "Thật là bất hạnh khi phải chịu ràng buộc, gò ép vào với chất liệu và hình thức diễn đạt. Phong cách thì cứ nên để cho nó đến như một sự phiêu bồng từ cái không mà có. Nếu lệ thuộc vào những điều trên, chúng ta sẽ bị xô đẩy vào tập quán, mà tập quán là thủ công, và thủ công là lặp đi lặp lại, là khuôn mẫu không còn tính nghệ thuật", họa sĩ Nguyễn Phan từng nói.

Vì vậy, với triển lãm Những năm tháng và sắc màu hoài niệm, người xem không chỉ có dịp chiêm nghiệm về cuộc đời qua những tác phẩm giàu dấu ấn thời gian của Nguyễn Phan, mà còn cảm nhận được “tình yêu chân thật và thiết tha… như ánh sáng và bóng tối của mặt trời” - quan niệm sáng tác mà người họa sĩ tài hoa gửi gắm trong hội họa của mình.