Chiến sự Trung Đông trước kịch bản thảm họa

Hôm qua (15.7), quân đội Mỹ thông báo đã khôi phục lệnh phong tỏa biển đối với Iran, đồng thời hoàn tất đợt không kích trong 4 ngày liên tiếp nhắm vào các mục tiêu tại nước này. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đợt tấn công kéo dài 7 giờ đã làm suy yếu năng lực của Iran trong việc đe dọa tuyến hàng hải thương mại qua eo biển Hormuz. Cùng ngày, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tấn công các mục tiêu Mỹ tại Bahrain, Jordan và Kuwait để đáp trả.

Ảnh: AFP

Ông Trump dọa leo thang

Vụ giao tranh mới nhất đe dọa làm đổ vỡ thỏa thuận tạm thời mà hai bên đạt được cách đây 1 tháng. Giới quan sát dự báo nếu không tìm được giải pháp ngoại giao nhanh chóng, tình hình có thể leo thang thành chiến tranh toàn diện, theo AP.

Tâm điểm của cuộc xung đột hiện nay là eo biển Hormuz, nơi 20% tổng lượng dầu thô và khí đốt được giao dịch trên toàn cầu đi qua. Iran đã tấn công tàu thuyền di chuyển ngoài phạm vi kiểm soát của nước này. Mỹ đe dọa dùng quân sự để đảm bảo lưu thông nhưng giới chuyên gia cho rằng việc này đòi hỏi một hạm đội lớn và có thể là cả chục ngàn binh sĩ trên bộ. Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13.7 tuyên bố sẽ đảm bảo cho tàu thuyền đi qua và thu phí 20%, nhưng nhanh chóng "quay xe" khi ngày 14 đưa ra tuyên bố thay vì trả phí cho Washington, các nước Trung Đông sẽ ký các thỏa thuận thương mại và đầu tư lớn vào Mỹ.

Mặt khác, ông Trump đe dọa sẽ đánh sập tất cả các nhà máy điện và những cây cầu tại Iran trong tuần tới nếu nước này không chấp nhận thỏa thuận. Trước khi đạt thỏa thuận ngừng bắn lần một hồi tháng 4 và lần hai hồi tháng 6, ông cũng đưa ra những đe dọa tương tự. Chưa rõ tuyên bố mới của ông Trump là chiến thuật đàm phán hay là dấu hiệu của một đợt leo thang chiến sự. Song, một số chuyên gia đánh giá việc leo thang đe dọa vào thời điểm này có thể là động thái mang nhiều rủi ro. Ông Ali Vaez, Giám đốc chương trình Iran tại tổ chức nghiên cứu Nhóm khủng hoảng quốc tế (Bỉ), nói rằng việc liên tục gia tăng sức ép quân sự đến một lúc nào đó có thể vô tình châm ngòi cho một cuộc chiến ngoài ý muốn. Ông Vaez nhận định Iran vẫn có nhiều lý do để quay lại bàn đàm phán vì Tehran cần những gói cứu trợ kinh tế đã thống nhất trong thỏa thuận.

Mặt trận mới ?

Hôm qua, IRGC tuyên bố sẽ đóng eo biển Hormuz cho đến khi Mỹ dừng những hành động gây hấn, đồng thời đe dọa sẽ đóng toàn bộ các hành lang xuất khẩu khác mang lại lợi ích cho Mỹ và đồng minh. "Việc xuất khẩu năng lượng trong khu vực hoặc được chia sẻ cho tất cả, hoặc sẽ không có ai được hưởng", IRGC tuyên bố.

Các nhà phân tích cho rằng Iran đang phát tín hiệu rằng họ có thể sử dụng đồng minh Houthi ở Yemen để phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, mở ra một mặt trận mới chống lại Washington. Eo biển Bab el-Mandeb nằm ở cửa ngõ vào biển Đỏ, nằm trên tuyến hàng hải quan trọng kết nối châu Á và châu Âu và là nơi 10% lượng dầu khí được giao dịch trên toàn cầu đi qua. Sau khi xung đột nổ ra tại Dải Gaza hồi năm 2023, lực lượng Houthi đã tấn công tàu thuyền qua vùng biển này, gây ảnh hưởng lớn cho thế giới.

Theo Reuters, một quan chức Houthi ngày 13.7 cảnh báo sẵn sàng đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb nếu Ả Rập Xê Út tiếp tục tấn công Yemen. Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng việc cắt đứt cùng lúc 2 động mạch chính của dòng chảy năng lượng sẽ là kịch bản thảm họa cho toàn cầu, có thể đẩy giá dầu lên mức 200 USD/thùng.