Chuyên gia hiến kế nâng cao chất lượng kỳ thi '2 trong 1'

Cần tiếp tục hoàn thiện kỳ thi hiện nay

Trao đổi với Thanh Niên, TS Trần Đình Lý, Phó hiệu trưởng, Giám đốc phân hiệu Ninh Thuận, Trường ĐH Nông lâm TP.HCM, cho rằng, nếu xuất phát từ những tiêu cực vừa xảy ra để đề xuất tách ngay kỳ thi tốt nghiệp THPT thì cần hết sức thận trọng.

ẢNH: VOH ONLINE

TS Trần Đình Lý cho rằng chưa nên đặt vấn đề tách thi tốt nghiệp THPT và đại học, cao đẳng ngay trong giai đoạn hiện nay.

"Nhìn lại lịch sử, dù tổ chức thi hay xét tốt nghiệp theo hình thức nào cũng đều từng tồn tại những bất cập nếu yếu tố con người không được bảo đảm. Vì vậy, không nên vì một vụ việc tiêu cực nghiêm trọng tại Tuyên Quang mà thay đổi cả hệ thống.

Đây là vụ việc cá biệt trong bối cảnh phần lớn các địa phương trên cả nước đã tổ chức kỳ thi nghiêm túc, khách quan, minh bạch với sự phối hợp giám sát chặt chẽ của các trường đại học và các lực lượng liên quan", TS Trần Đình Lý nêu quan điểm.

Theo ông, điều quan trọng là cần điều tra, xử lý nghiêm minh, đúng người, đúng tội đối với các cá nhân vi phạm, bảo đảm tính thượng tôn pháp luật, đồng thời răn đe, phòng ngừa, củng cố niềm tin của xã hội đối với các kỳ thi quốc gia.

Ở góc độ tuyển sinh, hiện nay vẫn có tỷ lệ rất lớn các trường đại học sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển. Kỳ thi với độ phân hóa phù hợp vừa giúp các trường có nguồn dữ liệu tin cậy, vừa tạo điều kiện để hệ thống xét tuyển chung và quy trình lọc ảo vận hành hiệu quả, giảm đáng kể chi phí và áp lực cho thí sinh cũng như các cơ sở đào tạo.

TS Trần Đình Lý cho rằng, thay vì tổ chức thêm một kỳ thi riêng, cần tiếp tục hoàn thiện kỳ thi hiện hành theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, đủ lớn, đa dạng và thường xuyên cập nhật, đồng thời hiện đại hóa hệ thống khảo thí.

Đây sẽ là giải pháp căn cơ để nâng cao chất lượng, tính khách quan và độ tin cậy của kỳ thi trong thời gian tới.

Đề xuất thành lập các trung tâm khảo thí độc lập

Đồng quan điểm giữ lại kỳ thi như hiện nay, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GD-ĐT cho rằng, nên giữ chuẩn tốt nghiệp chung nhưng giới hạn cách sử dụng kết quả. Điểm thi tốt nghiệp là dữ liệu nền. Các ngành cạnh tranh cao dùng thêm bài đánh giá chung hoặc mô đun được nhiều trường công nhận, tránh bắt học sinh thi lại cùng một năng lực.

ẢNH: NVCC

Điều cấp thiết là sửa "phần ruột" khảo thí. Cần có chuẩn nghề nghiệp cho người ra đề, phản biện, coi thi, chấm thi và quản trị kỳ thi. Cùng đó, hình thành các tổ chức khảo thí chuyên nghiệp. Ngân hàng câu hỏi phải được thử nghiệm và hiệu chỉnh để tạo nhiều đề tương đương.

Giám sát phải độc lập hơn với lợi ích địa phương. Nhân sự cần được điều động chéo, xung đột lợi ích phải được nhận diện khi phân công. Trước khi công bố điểm, hệ thống phải phân tích phổ điểm, chuỗi số báo danh, mức tương đồng đáp án và các cụm bất thường để chấm thẩm định hoặc xác minh.

Thi trên máy tính tạo nhật ký truy vết, cho phép phân phối nhiều đề và tổ chức nhiều đợt thi. AI hỗ trợ rà soát câu hỏi và phát hiện bất thường, nhưng là cảnh báo kịp thời để rà soát kỹ hơn.

Tương tự, TS Lê Trường Tùng, Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, tán đồng việc duy trì một kỳ thi chung toàn quốc nhưng thành lập các trung tâm khảo thí độc lập.

Theo ông Tùng, vẫn có thể duy trì một kỳ thi chung nếu tổ chức theo mô hình "2 trong 1" với bài thi gồm 2 phần: phục vụ xét tốt nghiệp với mức độ cơ bản và dùng để tuyển sinh đại học với độ phân hóa cao và được chấm riêng.

ẢNH: LAODONG.VN

Thí sinh không có nhu cầu xét tuyển đại học có thể không làm phần thứ hai. Khi đó, Bộ GD-ĐT chỉ cần tập trung xây dựng và quản lý các trung tâm khảo thí chất lượng. 

Các trường đại học sử dụng kết quả phần thi tuyển sinh để xét tuyển. Các trung tâm này có thể phát triển trên nền tảng kinh nghiệm tổ chức thi của Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP.HCM.

Với việc xét tốt nghiệp, theo ông đề xuất, chỉ tổ chức thi cho khoảng 30% học sinh mỗi tỉnh, chủ yếu là nhóm có học lực thấp hơn, thay vì tất cả thí sinh. Cách làm này vẫn giúp đánh giá chất lượng giáo dục giữa các địa phương, đồng thời giảm đáng kể nguồn lực tổ chức.

Ngoài ra, ông Tùng đề xuất luân chuyển nhân lực tổ chức thi giữa các địa phương và huy động thêm cán bộ các trường đại học trực tiếp tham gia coi thi, thay vì chỉ giám sát vòng ngoài, nhằm tăng tính khách quan và hạn chế nguy cơ "đổi công" hay thỏa thuận giữa các địa phương.