Ủy ban Văn hóa - Xã hội nêu lý do đề nghị thay đổi kỳ thi '2 trong 1'

"GÂY ÁP LỰC CÔNG TÁC RA ĐỀ VÀ CÓ THỂ PHÁT SINH TIÊU CỰC"

Xin ông cho biết cơ sở nào để Ủy ban đề xuất tách 2 kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH, CĐ?

ẢNH: TUYẾT MAI

Ông Chu Mạnh Hùng: 11 năm qua, kỳ thi tốt nghiệp THPT (2 trong 1) đã được tổ chức và cơ bản đạt được các mục tiêu theo định hướng về phát triển giáo dục, đào tạo. Đây là nỗ lực rất lớn của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Bộ GD-ĐT, các địa phương và toàn xã hội để có kỳ thi quốc gia nghiêm túc, khách quan và đạt được các mục tiêu đề ra.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 có 2 vấn đề đặt ra mà xã hội hết sức quan tâm: một là đề thi môn ngữ văn có câu nghị luận xã hội trong phần viết "Steve Jobs VN"; hai là hiện tượng tiêu cực và dấu hiệu vi phạm pháp luật ở điểm thi thuộc Hội đồng thi tỉnh Tuyên Quang.

Trong một kỳ thi vừa có bàn luận về đề thi vừa có tiêu cực (nhất là hiện tượng vi phạm pháp luật trong tổ chức thi tốt nghiệp THPT đã xảy ra trước đó ở một số địa phương) đặt ra cho xã hội, các cơ quan chức năng phải có giải pháp để hạn chế tiêu cực, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật; đồng thời suy nghĩ về phương án tổ chức kỳ thi THPT phù hợp, đạt hiệu quả, mục tiêu theo định hướng của Đảng, quy định của pháp luật.

Thực tế những năm qua, chúng ta thấy kỳ thi tốt nghiệp THPT đồng thời phải gánh vác 2 mục tiêu: tốt nghiệp THPT và làm cơ sở xét tuyển vào các trường CĐ, ĐH. Việc gánh vác 2 mục tiêu của kỳ thi sẽ gây áp lực trong công tác ra đề thi và có thể phát sinh tiêu cực. Đây là vấn đề đáng suy nghĩ, trao đổi thấu đáo.

Bộ GD-ĐT là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo trên phạm vi cả nước, vì vậy, Bộ cần tổng kết, đánh giá nhiều mặt về việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT để đề xuất phương án tối ưu trên cơ sở thực tiễn, tham khảo ý kiến của các nhà khoa học, chuyên gia, cơ quan chức năng và chính quyền địa phương.

Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội với chức năng giám sát việc tổ chức thực hiện pháp luật trong đó có lĩnh vực giáo dục và đào tạo; vì vậy, nhận diện bất cập, một số hạn chế, tiêu cực đã xảy ra, Ủy ban có quan điểm nghiên cứu để thay đổi phương thức tổ chức thi "2 trong 1".

ẢNH: NHẬT THỊNH

KỲ THI TỐT NGHIỆP THPT NHƯ LÀ KỲ KIỂM TRA ĐỂ KHÔNG GÂY ÁP LỰC

Nhiều ý kiến lo ngại nếu quay lại kỳ thi tuyển sinh ĐH "3 chung" như trước kia thì sẽ khiến thí sinh (TS) và người nhà phải di chuyển lên các TP lớn dự thi, dẫn tới vất vả, tốn kém và gia tăng áp lực. Ông có thể chia sẻ gì về băn khoăn này?

Về kỳ thi tuyển sinh ĐH, CĐ "3 chung" trước đây cũng cần phải nghiên cứu bởi các cơ sở giáo dục ĐH có quyền tự chủ và chủ động xác định phương thức tuyển sinh nếu có kỳ thi tuyển sinh ĐH riêng.

Sự quan ngại trước bất cứ thay đổi nào đều có lý bởi có thể nhận diện một số khó khăn. Điều trực quan dễ nhận thấy nhất là TS phải di chuyển, tất yếu phát sinh chi phí. Hiện nay, điều kiện KT-XH đã phát triển hơn trước, giao thông thuận lợi và việc di chuyển của TS, phụ huynh về các nơi có trường ĐH, CĐ cũng dễ dàng, thuận tiện; điều kiện tổ chức thi tại các trường cũng tốt hơn. Có thể nghiên cứu cơ chế hỗ trợ cho các trường hợp khó khăn hoặc các trường có thể miễn tiền đăng ký dự thi cho các TS.

Có đề xuất thay vì tách thành 2 kỳ thi thì nên bỏ hoặc giao kỳ thi tốt nghiệp THPT về địa phương hoặc các nhà trường; kỳ thi ĐH do các cơ sở đào tạo chủ trì. Quan điểm của ông về đề xuất này như thế nào?

Thứ nhất, đây chỉ là ý kiến giả định. Thực tế một số quốc gia không tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT như Hàn Quốc, Mỹ. Với VN, ý kiến bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT là chưa phù hợp; vấn đề là tổ chức kỳ thi này sao cho không tạo áp lực cho tất cả các bên liên quan.

Thứ hai, giao về cho địa phương thực hiện theo chủ trương phân cấp và hiện nay chúng ta đang triển khai mục đích nhằm tăng chủ động, linh hoạt và trách nhiệm của địa phương. Kỳ thi tốt nghiệp THPT xác định như là kỳ kiểm tra để không gây áp lực cho các hội đồng thi, học sinh, phụ huynh và xã hội. Mục đích chỉ nhằm xác định học sinh hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông, công nhận tốt nghiệp.

Thứ ba, kỳ thi tuyển sinh ĐH, CĐ do các trường chủ động trên cơ sở tự chủ theo quy định của pháp luật; có thể nghiên cứu, khảo sát tại chính các cơ sở đào tạo để tiến tới giao các cơ sở chủ trì tuyển sinh cho chính mình.

BỘ GD-ĐT ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN TỔ CHỨC PHÙ HỢP

Theo ông, có thể thay việc tách 2 kỳ thi bằng cách đẩy sớm việc tổ chức thi trên máy tính với hệ thống quản lý hiện đại, ngân hàng đề thi chuẩn hóa để hạn chế tối đa sự tác động của con người, giảm thiểu rủi ro và nguy cơ tiêu cực?

Đây cũng là phương án tốt khi tách 2 kỳ thi và mọi dữ liệu được chuẩn hóa. Tuy nhiên, phương án này cần có sự đầu tư về hạ tầng và cơ sở vật chất đồng bộ; có lộ trình rõ ràng.

Thay vì mỗi trường ĐH tự tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực riêng như hiện nay, ông có cho rằng nên thành lập các trung tâm khảo thí độc lập để hạn chế việc TS phải thi quá nhiều kỳ thi đồng thời tạo thuận lợi cho các trường trong công tác xét tuyển?

Thành lập các trung tâm khảo thí độc lập là phương án nghiên cứu và cũng phải được xem xét nhiều chiều.

Bộ GD-ĐT là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện pháp luật về giáo dục và đào tạo đã rất nỗ lực và đang từng bước hiện thực hóa việc đổi mới căn bản, toàn diện và đột phá về giáo dục, đào tạo. Vì vậy, Bộ cũng cần đánh giá tổng thể, nghiên cứu kỹ lưỡng về kỳ thi (2 trong 1) để đề xuất phương án tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH, CĐ phù hợp thực tiễn, đánh giá đúng năng lực học sinh, giảm thiểu chi phí, hạn chế tiêu cực; báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.