Hành trình biến phụ phẩm nông nghiệp thành sản phẩm thủ công độc đáo
Là giáo viên mầm non, chị Trương Quế Lan (P.Kỳ Lừa, Lạng Sơn) có niềm yêu thích với nghệ thuật. Đầu năm 2023, nhân dịp con gái tham gia cuộc thi sáng tạo nghệ thuật của tỉnh, chị đưa con xuống Hà Nội theo học một nghệ nhân làm hoa từ vỏ bắp ngô.




Từ những phụ phẩm nông nghiệp như vỏ bắp ngô, vỏ quả vừng, xơ mướp, chị Lan tận dụng làm ra các sản phẩm nghệ thuật độc đáo
ẢNH: LONG QUYỀN
Nhận thấy việc tận dụng phế phẩm nông nghiệp để chế tác đồ thủ công là hướng đi độc đáo, chị nhờ nghệ nhân hướng dẫn kỹ thuật cơ bản rồi tự tìm tòi quy trình bí quyết xử lý theo hướng thân thiện với môi trường.
Để vỏ bắp ngô trở thành nguyên liệu chế tác, người làm phải thực hiện khâu xử lý đầu tiên là tẩy trắng, làm mịn bề mặt nhưng vẫn giữ được độ dẻo dai, không quá giòn hay quá mềm. Công đoạn này cũng quyết định độ bền, giúp tác phẩm không bị ẩm mốc theo thời gian.

Con gái chị Lan được mẹ hướng dẫn nhuộm màu các phụ phẩm nông nghiệp bằng nguyên liệu tự nhiên
ẢNH: NHÂN VẬT CUNG CẤP
"Suốt một năm tôi thử nghiệm phơi cả ngoài nắng đến trong râm mát, sấy nóng, sấy lạnh đủ kiểu, chỉ sai một chút là nguyên liệu hỏng. Có những lần đang phơi nắng thì trời mưa, tôi vội cất vỏ ngô trước thay vì quần áo bởi đang phơi mà bị ướt là bao công sức trước đó đều bỏ hết", chị Lan tâm sự.
Để tác phẩm thân thiện với con người và môi trường, chị nhuộm màu hoàn toàn từ các nguyên liệu tự nhiên, đây cũng là một thách thức lớn, tốn nhiều thời gian thử nghiệm hơn so với nhuộm màu công nghiệp.

Hiện chị Lan không kinh doanh, buôn bán các tác phẩm nghệ thuật làm từ phụ phẩm nông nghiệp nhưng nhiều người đã liên hệ đặt hàng, mong muốn chị làm giúp theo ý thích
ẢNH: LONG QUYỀN
Nhờ sự ủng hộ của gia đình, sau 1 năm kiên trì, chị đã làm chủ được 80% kỹ thuật xử lý nguyên liệu, đây cũng là lúc chị Lan thỏa sức sáng tạo. Những chậu hoa sen làm từ vỏ bắp ngô, bình hoa nghệ thuật hay bức tranh Tổ quốc được kết hợp hài hòa từ nhiều loại vỏ từ các loại quả tự nhiên, toát lên vẻ sinh động, mộc mạc mà các chất liệu công nghiệp không sánh được.
Do sử dụng hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên, phụ phẩm nông nghiệp sẵn có nên chi phí làm ra mỗi sản phẩm không đáng kể.
Vỏ ngô, xơ mướp đều do các em học sinh và người dân gom nhặt cho. Chị Lan chỉ thêm một khoản chi phí nhỏ để mua màu nhuộm thực phẩm, cọng lá dừa để kết hợp.
Từ lớp học miễn phí đến dự án khởi nghiệp
Khi những tác phẩm đầu tay ra mắt, mô hình của chị Lan nhanh chóng thu hút sự chú ý của nhiều giáo viên và học sinh địa phương. Nhiều người tìm đến ngỏ ý học hỏi, chị đã hướng dẫn miễn phí, chia sẻ kinh nghiệm cho mọi người.

Chị Lan hướng dẫn làm hoa cho các giáo viên mầm non quanh khu vực
ẢNH: NHÂN VẬT CUNG CẤP
Tình cờ biết đến sản phẩm của chị Lan qua các buổi trưng bày, đầu năm 2025, chị Nông Thị Ghi, giáo viên Trường THPT Ba Sơn, đã tìm đến học hỏi. "Tranh thủ những ngày cuối tuần, tôi đưa 5 học sinh đến nhà chị Lan học nghề, thấy chị nhiệt tình hướng dẫn các em cách làm hoa từ vỏ ngô, quả thông, tôi cũng xin học cùng", chị Ghi kể.
Sau khi nắm vững kỹ thuật, nhận thấy giá trị của mô hình, chị Ghi mang kiến thức về trường, đưa vào câu lạc bộ học sinh khởi nghiệp của trường và triển khai dự án "Phát triển du lịch trải nghiệm làng đá Thạch Khuyên từ nội lực cộng đồng".
Từ những gì được hướng dẫn, các em học sinh đã truyền lại cho hơn 10 thành viên trong câu lạc bộ khởi nghiệp của trường rồi đến làng đá Thạch Khuyên, tự tay làm ra các sản phẩm trang trí đón khách và bán hàng cho du khách. Tại đây, nhiều người dân đã được hướng dẫn, làm ra các sản phẩm để trang trí không gian sống của mình.




Rất nhiều tác phẩm nghệ thuật đẹp mắt được chị Lan tự làm rồi trưng bày tại nhà
ẢNH: LONG QUYỀN
Dự án này xuất sắc giành giải nhất cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp cấp tỉnh và lọt top 20 chương trình Phát triển dự án khởi nghiệp quốc gia năm 2025.
"Trước mắt mới chỉ là dự án nhỏ của các em học sinh, chúng tôi cũng mong muốn đưa dự án áp dụng vào thực tế để sau khi ra trường, các em có thể áp dụng mô hình, làm kinh tế trên mảnh đất quê hương, đồng thời tạo ra sinh kế cho bà con. Hiện chính quyền địa phương cũng đang xây dựng đề án, trình lên các cấp có thẩm quyền để hỗ trợ từng bước thực hiện", chị Ghi chia sẻ thêm.
Bên cạnh làng đá Thạch Khuyên, chị Ghi cũng đã phối hợp với Viện Phát triển du lịch châu Á, đến bản Lân Nóng hướng dẫn bà con tự tay tận dụng các vật dụng nông nghiệp để trang trí homestay.
Em Linh Thị Ly (lớp 12, Trường THPT Ba Sơn, Lạng Sơn), là một trong số 5 học sinh vượt qua hơn 30 km suốt 2 tháng, đến nhà chị Lan để chế tạo vỏ ngô, xơ mướp thành tác phẩm nghệ thuật.
"Đường đi lại khó khăn nên chúng em không thể tự đến học. Sau hơn 2 tháng được thầy cô đưa đón đi học, em đã tự làm được hoa từ vỏ chuối, đèn lồng từ xơ mướp. Được hướng dẫn cho mọi người làm ra các sản phẩm đẹp em cũng rất vui, mong rằng mai sau mô hình có thể được phát triển hơn", Ly chia sẻ thêm.



Các em học sinh đến tham gia lớp học nghệ thuật miễn phí tại nhà chị Lan
ẢNH: NHÂN VẬT CUNG CẤP
Từ năm 2025 đến nay, chị Lan đã mở 3 khóa học miễn phí cho gần 30 học viên, tạo ra khoảng 400 sản phẩm thủ công lớn nhỏ như hoa trang trí, tranh treo tường. Nhiều tác phẩm được dùng để làm đẹp không gian sống hoặc mang tặng, trưng bày tại các sự kiện địa phương nhằm lan tỏa thông điệp sống xanh.
Kỳ nghỉ hè đã qua, các em học sinh đang chuyên tâm học chính quy nên khóa học nghệ thuật của chị Lan tạm khép lại. Tuy nhiên, mỗi khi các em có đam mê, muốn học để tự tay làm ra các sản phẩm, chị đều sẵn sàng đáp ứng.
"Thời gian tới, tôi hướng đến các điểm phát triển du lịch cộng đồng, hướng dẫn cho người dân như bản Lân Nóng, làng đá Thạch Khuyên hay Mẫu Sơn, để mọi người có thể tự tay làm các sản phẩm tại nhà, phát triển du lịch địa phương", chị Lan chia sẻ.
Trao đổi về mô hình này, bà Lã Thị Hồng, Phó chủ tịch UBND P.Kỳ Lừa, cho biết địa phương đã nắm bắt được mô hình tích cực, cách làm sáng tạo, thân thiện môi trường của cô giáo Lan.
"Sắp tới, UBND phường sẽ làm việc cụ thể với chị Lan để xây dựng phương án hỗ trợ, đồng thời đưa các sản phẩm thủ công này vào chương trình quảng bá của địa phương nhằm nhân rộng mô hình", bà Hồng thông tin.










Bình luận (0)