Cơ hội và thách thức khi học khối ngành kỹ thuật

Thông tin có trong chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến "Cơ hội khi chọn học ngành kỹ thuật" do Báo Thanh Niên tổ chức chiều 31.3. Chương trình diễn ra đồng thời ở các kênh: thanhnien.vn, fanpage Facebook, YouTube, TikTok Báo Thanh Niên.

VÌ SAO NHÓM NGÀNH KỸ THUẬT THEN CHỐT KHỞI SẮC ?

Trong chương trình, tiến sĩ Võ Thanh Hải, Phó giám đốc thường trực ĐH Duy Tân, nêu thống kê của Bộ GD-ĐT về thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2020 - 2025 cho thấy tỷ lệ thí sinh (TS) chọn các môn khoa học xã hội luôn cao hơn môn khoa học tự nhiên. Đặc biệt trong năm 2025, sự chênh lệch càng rõ nét hơn. Môn lịch sử và địa lý có tỷ lệ TS lựa chọn cao nhất, lần lượt là 42,4% và 41,8%. Ở chiều ngược lại, môn vật lý 30,4%, hóa học 21,2% và sinh học 6,2%. Các môn tin học, công nghệ được lựa chọn ít nhất với tỷ lệ chưa tới 1%... Tuy nhiên, kết quả tuyển sinh năm 2025 ghi nhận khối ngành công nghệ chiến lược và kỹ thuật thu hút nhiều TS giỏi (17 ngành có điểm chuẩn trúng tuyển từ 28/30) và có nhiều khởi sắc.

ẢNH: NGỌC LONG

Nhận định về xu hướng này, tiến sĩ Võ Thanh Hải nói: "Số lượng TS giỏi lựa chọn ngành học chiến lược của quốc gia ngày càng tăng lên là điều đáng mừng. Chất lượng TS tốt hơn sẽ là điều kiện cần để có nguồn nhân lực tốt sau khi tốt nghiệp và cơ hội việc làm của người học sẽ cao hơn". Năm nay, ĐH Duy Tân tuyển sinh 3.000 chỉ tiêu lĩnh vực này với 20 ngành đào tạo và 40 chuyên ngành theo 4 loại chương trình đào tạo khác nhau: tiên tiến, tài năng, liên kết quốc tế đào tạo và chuẩn.

Lý giải sức hút của khối ngành này, Phó giám đốc thường trực ĐH Duy Tân, cho rằng mức điểm trúng tuyển năm 2025 cao ở 17 ngành kỹ thuật then chốt xuất phát từ các chủ trương, chính sách của Nhà nước. Đó là Quyết định số 1018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn VN đến năm 2030 và tầm nhìn 2050; Quyết định 29/2025/QĐ-TTg cho phép sinh viên các ngành STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán) được vay vốn ưu đãi tại Ngân hàng Chính sách xã hội với lãi suất 4,8%/năm; mức vay tối đa bao gồm toàn bộ học phí và sinh hoạt phí lên tới 5 triệu đồng/tháng…

GS-TS Nguyễn Quốc Hưng, Viện trưởng Viện Kỹ thuật HUTECH, Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, nhận định: "Khối ngành STEM có triển vọng phát triển tốt, thời gian tới sẽ thu hút ngày càng nhiều sự quan tâm của người học. Điều này rất đáng mừng". Tuy nhiên, GS Hưng cho rằng khi số lượng TS đăng ký học càng đông, tỷ lệ cạnh tranh sẽ cao hơn. Ví dụ, tại Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, khối ngành STEM chiếm trên 60% lượng TS đăng ký vào trường năm 2025. Năm nay, Trường ĐH Công nghệ TP.HCM tăng chỉ tiêu các ngành đào tạo lĩnh vực này, trường vẫn duy trì 4 phương thức xét tuyển và sử dụng 10 tổ hợp môn để tăng cơ hội cho TS.

Thạc sĩ Trương Quang Trị, Phó trưởng phòng Công tác sinh viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, cũng cho rằng kết quả tuyển sinh năm 2025 cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong lựa chọn ngành nghề của người học với khối ngành STEM. Có thể nói, cơ hội với người học rất lớn khi thị trường lao động không chỉ trong nước mà cả thế giới đều "khát" nguồn nhân lực, đặc biệt nhân lực chất lượng cao. Nhưng để học khối ngành này cần có điều kiện, đòi hỏi người học có năng lực phù hợp. Nếu không có sự lựa chọn đúng đắn, người học không đủ sức theo đuổi ngành học. Khi nhìn thấy cơ hội và cả thách thức, người học cần có sự đánh giá bản thân kỹ lưỡng để lựa chọn đúng ngành học phù hợp.

Tiến sĩ Nguyễn Hồng Vi, Phó khoa Kỹ thuật Trường ĐH Việt Đức, nhận định: "Trí tuệ nhân tạo (AI) không thể thay thế kỹ sư, nhưng kỹ sư biết AI dễ thay thế những kỹ sư không biết AI. Do đó, các trường đều có điều chỉnh chương trình đào tạo để trang bị cho người học kiến thức mới nhất về công nghệ. Người học cũng cần chuẩn bị cho mình tinh thần học tập suốt đời. Nếu học tập tốt trên trường và không ngừng trau dồi kiến thức của bản thân thì không AI nào có thể thay thế".

ảnh: Đào Ngọc Thạch

NHỮNG LƯU Ý TRƯỚC KHI CHỌN HỌC KHỐI NGÀNH KỸ THUẬT

Nói về cơ hội với người học khối ngành này, tiến sĩ Võ Thanh Hải dẫn báo cáo "Tương lai việc làm 2025" của Diễn đàn Kinh tế thế giới, cho thấy ước tính đến năm 2030, có 92 triệu việc làm sẽ bị thay thế và 170 triệu việc làm mới sẽ được tạo ra do tác động trực tiếp của các tiến bộ về AI, dữ liệu lớn và tự động hóa, cùng với nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu. Trong số các việc làm mới này, các vị trí liên quan đến khoa học dữ liệu, an toàn thông tin, kỹ thuật ô tô, môi trường hay năng lượng tái tạo là những ngành có nhu cầu nhân lực hàng đầu. Khảo sát sinh viên ngành STEM của Microsoft cũng cho thấy hiện 40% doanh nghiệp khó tuyển lao động có kỹ năng STEM, thiếu hụt nhân lực công nghệ khoảng từ 150.000 - 200.000 nhân lực/năm. Trong đó, lĩnh vực thiếu hụt mạnh là AI, dữ liệu, kỹ thuật và công nghệ số.

Tiến sĩ Nguyễn Hồng Vi cũng khuyên TS nên tìm hiểu kỹ trước khi đăng ký vào các trường, các phương thức xét tuyển của từng trường và không nên chỉ sử dụng một phương thức. Ví dụ, Trường ĐH Việt Đức tuyển sinh theo nhiều phương thức, trong đó có kỳ thi TestAs, xét điểm học bạ, điểm kỳ thi tốt nghiệp THPT… Ngoài những ngành truyền thống, TS cũng có thể tham khảo thêm các ngành mới đón đầu xu hướng liên quan giao thông thông minh, kỹ thuật sản xuất bền vững… Khi có sự chuẩn bị tốt, cơ hội thành công sẽ tăng lên.

"Người học hãy dành thời gian để tìm hiểu thật kỹ trước khi lựa chọn ngành nghề, đặc biệt là những ngành nghề liên quan đến lĩnh vực STEM. Các ngành học này đòi hỏi phương pháp học tập, tư duy logic và khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ", tiến sĩ Vi nói thêm.

Thạc sĩ Trương Quang Trị khuyên: "Năm 2026, quy chế tuyển sinh cho phép các trường sử dụng đa dạng các phương thức xét tuyển tạo thêm cơ hội rộng mở hơn cho TS. Do đó, TS nên xây dựng cho mình chiến lược xét tuyển thông minh để tăng cơ hội. Nếu có sự lựa chọn phù hợp và sự chuẩn bị từ sớm thì cơ hội sẽ trong tầm tay".

Tiến sĩ Võ Thanh Hải nói thêm: "Theo quy chế tuyển sinh của Bộ GD-ĐT, các trường ĐH phải công bố đề án tuyển sinh trên trang thông tin điện tử. Trong đó, có công bố điểm trúng tuyển 2 năm liền kề, đây là một cơ sở tham khảo cho TS".