Đây có thể là động thái đã được cân nhắc trước kết quả của Chương trình đánh giá học sinh (HS) quốc tế (PISA) năm 2025 do Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) công bố năm nay.
Cuộc khảo sát được thực hiện với 760.000 HS 15 tuổi tại 91 quốc gia và vùng lãnh thổ. Điểm trung bình ở cả 3 lĩnh vực đọc hiểu, toán học và khoa học đều thấp nhất kể từ khi OECD bắt đầu thu thập dữ liệu vào năm 2000. Điểm đọc hiểu giảm từ mức cao nhất 501 vào năm 2012 xuống còn 466 trong năm 2025; đặc biệt giảm mạnh hơn ở nhóm HS có điều kiện kinh tế khá giả.
Ngay khi kết quả này được công bố, rất nhiều phân tích chỉ ra nguyên nhân, trong đó tập trung chủ yếu vào việc HS tăng thời gian sử dụng màn hình trong khi thói quen đọc sách giảm, HS mất tập trung do sử dụng nhiều thiết bị điện tử. Đặc biệt gần một nửa số HS được khảo sát cho biết thường xuyên sử dụng chatbot AI cho việc học.
Những nước được xem là đi đầu sử dụng công nghệ trong giáo dục như Na Uy, Thụy Điển, Đan Mạch, Hà Lan… lần lượt đưa ra các chính sách nhằm giúp HS hạn chế sử dụng công nghệ. Theo UNESCO, tính đến tháng 3.2026, có 114 hệ thống giáo dục, tương đương 58% quốc gia và vùng lãnh thổ, đã cấm điện thoại trong trường học. Đầu tháng 11, Google thông báo đầu năm tới sẽ mặc định tắt các công cụ AI trong những phần mềm phổ biến cho HS từ mẫu giáo đến lớp 12 tại Mỹ, trừ khi ban giám hiệu chủ động chọn cho phép sử dụng.
Ở một trường ĐH được xếp hạng cao tại Nhật, giảng viên cấm sinh viên dùng AI, nếu phát hiện sẽ bị đánh rớt môn. Và trên thực tế có sinh viên dùng AI dưới 20% cho một bài viết đã bị điểm F dù chưa thi hết môn.
Có lẽ những nước tiên tiến đưa công nghệ vào giáo dục từ một thập niên qua đã thấm dần và thấy rõ mặt trái của công nghệ. Ấy là khi những "kỹ năng học đường" được dày công rèn luyện cho con người qua bao nhiêu thế kỷ, nay dần mai một. HS dần mất khả năng đọc hiểu, phản biện, tư duy độc lập khi mọi thứ đều được AI hỗ trợ. Từ làm bài tập, tóm tắt bài đọc, viết nghiên cứu chủ đề…, HS chưa kịp suy nghĩ, chưa kịp hiểu đã có thể ra kết quả trong thời gian rất ngắn.
VN đang đi rất nhanh cùng dòng chảy của công nghệ thế giới nên không nằm ngoài những vấn đề mà các nước đang gặp phải. Cũng theo PISA 2025, tỷ lệ dùng AI của HS VN thuộc nhóm dẫn đầu thế giới khi chỉ 4,1% HS cho biết biết hầu như hoặc chưa từng dùng chatbot AI cho mục đích học tập, nghĩa là có tới 95,9% em thường sử dụng AI để học tập. Đây là một trong những lý do mà nhiều giáo viên ở VN cho rằng HS ngày nay không còn tìm đến thầy cô để đặt câu hỏi vì các em đã có các chatbot AI.
Khi một HS tiểu học có thể biết gõ một câu lệnh để máy làm giúp mọi thứ, thật sự em đang làm chủ hay phụ thuộc vào công nghệ? Không cần suy nghĩ đã có ngay kết quả thì có lẽ một HS tiểu học khó lòng kiên trì đọc hết một cuốn sách hoặc cố suy nghĩ tìm đáp án cho một bài toán khó. Đó là lúc con người mất dần năng lực tư duy độc lập. Và đây mới là nỗi lo thật sự trong thời đại số.
Do đó, bên cạnh những chính sách đẩy mạnh công nghệ trong giáo dục, nhà nước cũng đã có những động thái hạn chế HS sử dụng thiết bị công nghệ. Như mới đây Chính phủ giao Bộ GD-ĐT xây dựng, trình ban hành Đề án về quản lý việc sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội tại các cơ sở giáo dục, với quy định phù hợp từng cấp học.
Giáo dục thời AI là một thách thức khi vừa phải giúp HS sử dụng công nghệ để mở rộng năng lực, đồng thời giữ tư duy độc lập và trách nhiệm cá nhân trong một thế giới luôn thay đổi, khó đoán định.
Bình luận (0)