Công trình hạ tầng phục vụ APEC lại 'phập phồng'

Hệ quả của sai lầm từ quy hoạch tới quản lý

Chỉ còn hơn 3 tuần nữa là tới hạn chót UBND đặc khu Phú Quốc (An Giang) yêu cầu các đơn vị phải khơi thông dòng chảy để công trường tuyến giao thông huyết mạch ĐT.975 thoát ngập. Mặc dù đã có những chỉ đạo khẩn cấp, sát sao từ phía chính quyền, song đơn vị thi công vẫn không hết lo lắng bởi mùa mưa đã chính thức kéo đến và dự báo thời tiết năm nay sẽ khắc nghiệt, khó lường hơn mọi năm. Trong khi đó, tình trạng ngập lụt nghiêm trọng tại đảo ngọc đã kéo dài suốt nhiều năm qua và tạo ra nhiều "rốn ngập".

Điển hình phải kể đến trận ngập lụt nghiêm trọng tháng 8.2019 - một cột mốc kinh hoàng mà đến giờ bất cứ người dân nào sinh sống tại Phú Quốc khi nhắc đến cũng phải lắc đầu ám ảnh. Lượng mưa đạt mức kỷ lục 1.170 mm đã khiến hơn 63 km đường ngập sâu, 8.424 hộ dân bị ảnh hưởng và tổng thiệt hại tài sản được thống kê chính thức 107 tỉ đồng. Thông tin mưa ngập nước ngay tận vùng biển đảo khiến cả nước bàng hoàng, bởi ai cũng nghĩ đó chỉ là căn bệnh trầm kha của những đại đô thị như TP.HCM, Hà Nội. Chính quyền tỉnh Kiên Giang lúc đó đã thẳng thắn chỉ ra: bên cạnh biến đổi khí hậu, nguyên nhân cốt lõi là hệ thống thoát nước quá tải và tình trạng lấn chiếm sông rạch tràn lan do tình trạng xây dựng trái phép vượt ngoài tầm kiểm soát.

Ngập nước từ đó trở thành vị khách không mời cứ đến mùa mưa lại xuất hiện cục bộ tại một số khu vực có mật độ xây dựng cao tại Phú Quốc. Đáng chú ý, đến giai đoạn 2024 - 2025, các đợt ngập cục bộ đã lan ra khu vực Bến Tràm, đường Cách Mạng Tháng Tám (P.Dương Đông) dù mưa không quá lớn. Theo các báo cáo kiểm tra của UBND Phú Quốc, có tới hơn 100 con suối, rạch tự nhiên trên đảo đã bị san lấp hoặc thu hẹp diện tích đáng kể để nhường chỗ cho các dự án. Tình trạng xây dựng trái phép, san lấp hành lang bảo vệ suối diễn ra rầm rộ nhất ở các xã Cửa Dương, Dương Tơ. Nhiều doanh nghiệp (DN) và cơ sở kinh doanh dọc các trục lộ chính đã bị "điểm mặt" vì hành vi đổ thải, lấp cống thoát nước để làm lối đi riêng, gây tắc nghẽn cục bộ.

ẢNH: SG

Dù các đợt ra quân khơi thông rạch Som, rạch Ông Trì đã được thực hiện quyết liệt, nhưng chỉ là giải pháp tình thế khi tỷ lệ bê tông hóa tại các khu đô thị trung tâm tăng vọt. Các "túi chứa nước" tự nhiên vốn có chức năng điều tiết nay đã biến thành những khối bê tông, đẩy áp lực thoát nước hoàn toàn lên hệ thống cống cũ kỹ được xây dựng từ hàng chục năm trước.

Trước thực trạng các dự án phục vụ APEC nguy cơ "vỡ trận" vì ngập lụt khi mùa mưa tới, lãnh đạo Phú Quốc đã nhận diện thẳng thắn những bất cập đang tồn tại trong lòng "đại công trường" Bãi Trường. Theo đánh giá, nguyên nhân cốt lõi không nằm ở bản vẽ quy hoạch 1/2.000 - vốn đã được thiết kế rất bài bản với hệ thống "lung nước" và vệt cây xanh điều hòa chạy dọc trục đường ĐT.975 - mà nằm ở khâu thực thi và quản lý.

Thời gian qua, các nhà đầu tư triển khai hạ tầng thiếu đồng bộ dẫn đến việc đấu nối thoát nước bị đứt gãy hoàn toàn. Thậm chí, cơ quan chức năng đã phát hiện có trường hợp DN tự ý xây dựng đường sá, đổ bê tông chặn ngang các dòng chảy tự nhiên, lấn chiếm cả hành lang bảo vệ suối rạch để làm dịch vụ du lịch hay sân golf, khiến những "túi chứa nước" quý giá bị bức tử.

Do địa hình nhạy cảm, khi mùa mưa tới, lượng nước lớn từ lưu vực núi đổ xuống không có lối thoát, gây ngập úng dai dẳng.

Chuyên gia quy hoạch, KTS Ngô Viết Nam Sơn bày tỏ vô cùng tiếc nuối với những sai lầm trong việc phát triển hạ tầng tại Phú Quốc, đặc biệt là Bãi Trường. Từng trực tiếp tham gia quy hoạch khu vực này để xây dựng một đề án khu đô thị cùng 1 DN, ông Nam Sơn cho biết đây là vùng có địa hình đặc biệt khi sở hữu những hồ nước ngọt hiếm hoi, có thể nối với nhau bằng những khoảng không gian xanh để dẫn nước đổ thẳng ra biển. Vì thế, công trình xây dựng phải được tính toán thiết kế những mảng xanh thẳng góc với biển. Thế nhưng do khủng hoảng kinh tế, DN rơi vào cảnh khó khăn nên dự án không thể thực hiện. Chính quyền Phú Quốc sau đó thu hồi lại đất nhưng lại chia nhỏ cho nhiều nhà đầu tư thực hiện nhiều dự án khác nhau, bê tông hóa hầu hết không gian, chiếm hết mảng xanh thoát nước. Từ một vùng địa thế cực đẹp, Bãi Trường trở thành một trong những "rốn ngập" của đảo ngọc trong sự tiếc nuối của các nhà quy hoạch.

ẢNH: CTV

ẢNH: CTV

ẢNH: CTV

"Ngập ở Phú Quốc, dù chỗ nào cũng không thể chấp nhận được vì đây là một hòn đảo, nằm giữa biển khơi, không gian thoát nước rất lớn. Phú Quốc ngập chỉ có thể do quy hoạch và công tác quản lý yếu kém. Công trình làm đúng quy hoạch mà vẫn gây ngập thì lỗi quy hoạch hạ tầng bất hợp lý, không phát triển tương xứng với đô thị. Còn nếu quy hoạch có đầy đủ lối thoát nước mà DN làm sai, làm không đúng thì trách nhiệm thuộc về cơ quan cấp phép, quản lý, giám sát, nghiệm thu", ông Ngô Viết Nam Sơn chỉ rõ.

Thiết lập cơ chế khẩn cấp

Để nhanh chóng "cấp cứu" cho công trường dự án ĐT.975, lãnh đạo UBND đặc khu Phú Quốc yêu cầu các chủ đầu tư tại khu vực Bãi Trường khẩn trương nạo vét, khơi thông dòng chảy theo quy hoạch (trong phạm vi hoạt động của đơn vị), đảm bảo chiều rộng tối thiểu 12 m; đồng thời nâng cấp các vị trí cống nhỏ bằng hệ thống cống hộp có tiết diện lớn hơn hoặc tháo dỡ để mở rộng dòng chảy.

KTS Ngô Viết Nam Sơn khẳng định APEC 2027 là đại sự kiện quan trọng mang ý nghĩa thể diện của quốc gia, là uy tín, hình ảnh của VN, nên các hạ tầng phục vụ không thể chậm trễ. Trong đó, hệ sinh thái Cảng hàng không - đường kết nối và hệ thống lưu trú phải được hoàn thiện đồng bộ, vận hành trơn tru thì sự kiện APEC mới có thể thành công. Vì thế, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu hiện nay là dồn lực khơi thông luồng thoát nước cho khu vực thi công các dự án. Tất nhiên lỗi ai gây ra thì người đó phải chịu trách nhiệm. Chính quyền sai thì phải bỏ ngân sách ra làm, nhà đầu tư nào làm không đúng thì phải bỏ tiền ra sửa chữa. Tuy vậy, trong bối cảnh cấp bách, nếu việc khơi thông toàn bộ hạ tầng thoát nước quá phức tạp, vướng mắc thì chủ đầu tư có thể làm tạm các hồ điều tiết để trữ nước, đảm bảo khu vực xây dựng đủ điều kiện thi công.

KTS Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh quan trọng nhất là cam kết tiến độ. Từ giải phóng mặt bằng cho tới khơi thông luồng rạch…, chính quyền hứa bao giờ xong thì phải đúng như vậy, không có chuyện "vì, tại, bởi". Toàn bộ hạ tầng phục vụ APEC phải được coi là chuỗi dây xích mà ở đó mỗi mắt xích phải phối hợp ăn khớp, giao trách nhiệm cụ thể. Chủ đầu tư cam kết tiến độ, quyết liệt thi công nhưng nếu chính quyền cứ trễ hẹn, mọi thành phần khác cứ lần lữa thì không thể thành công được.