El Nino và La Nina, một bên được gọi là "cậu bé", bên còn lại là "cô bé". Cùng diễn ra trên vùng biển xích đạo Thái Bình Dương, nhưng El Nino và La Nina lại mang những đặc điểm gần như trái ngược nhau.
El Nino là pha nóng, khi nhiệt độ mặt nước biển cao hơn bình thường. Ngược lại, La Nina là pha lạnh, khi nhiệt độ mặt nước biển thấp hơn mức trung bình.
Sự thay đổi ở một vùng biển rộng lớn không chỉ làm biến động nhiệt độ đại dương mà còn có thể tác động đến hướng gió, lượng mưa và thời tiết ở nhiều nơi trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Cùng ở Thái Bình Dương, vì sao El Nino và La Nina tạo ra thời tiết trái ngược?
El Nino và La Nina là hai pha đối lập của một hiện tượng khí hậu có tên gọi chung là ENSO.
ENSO là hiện tượng dao động khí hậu tự nhiên, liên quan đến sự tương tác giữa đại dương và khí quyển ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương. Hiện tượng này có ba trạng thái: pha nóng El Nino, pha lạnh La Nina và trạng thái trung tính, khi các điều kiện khí hậu không thể hiện rõ một trong hai pha nóng hoặc lạnh.
Vì sao có pha nóng, pha lạnh?
Trong điều kiện bình thường, gió tín phong thổi từ phía đông sang phía tây Thái Bình Dương, đẩy lớp nước biển ấm về phía Đông Nam Á và Úc. Trong khi đó, nước lạnh từ dưới sâu trồi lên ở khu vực phía đông đại dương.
Khi El Nino xuất hiện, gió tín phong suy yếu, khiến nước ấm dịch chuyển về phía trung tâm và phía đông Thái Bình Dương. Nhiệt độ mặt nước biển tại đây tăng cao hơn bình thường.
Ngược lại, trong những năm La Nina, gió tín phong thường mạnh hơn, đẩy nước ấm về phía tây. Nước lạnh từ dưới sâu trồi lên rõ hơn ở phía đông Thái Bình Dương, khiến nhiệt độ mặt biển giảm xuống.
Theo chuyên gia khí tượng thủy văn Lê Thị Xuân Lan, khi nhiệt độ mặt nước biển thay đổi bất thường, hoàn lưu khí quyển cũng biến động theo. Vùng mưa vì thế dịch chuyển: trong những năm El Nino, mưa có xu hướng chuyển về phía đông Thái Bình Dương; còn trong những năm La Nina, mưa nhiều hơn ở phía tây đại dương, nơi có các quốc gia châu Á.
Bản đồ thể hiện sự bất thường về nhiệt độ bề mặt biển ở Thái Bình Dương trong thời kỳ La Nina mạnh (ảnh trên, tháng 12.1988) và El Nino (dưới, tháng 12.1997)
ẢNH: NOAA
El Nino và La Nina không chỉ xuất hiện vào mùa khô
Một điểm dễ gây nhầm lẫn là nhiều người cho rằng El Nino và La Nina chỉ xuất hiện vào mùa khô, bởi tên gọi El Nino có liên quan đến mùa giáng sinh trong tiếng Tây Ban Nha.
Tuy nhiên, theo thạc sĩ Lê Thị Xuân Lan, hai hiện tượng này có thể xuất hiện vào nhiều thời điểm khác nhau trong năm. Chẳng hạn, đợt El Nino 1997 - 1998 bắt đầu từ khoảng mùa hè năm 1997 và kéo dài đến tận mùa xuân năm sau.
Thông thường, El Nino và La Nina xuất hiện theo chu kỳ khoảng 2 - 7 năm, mỗi đợt kéo dài khoảng 9 - 12 tháng. Tuy nhiên, chu kỳ này không cố định. Theo chuyên gia, biến đổi khí hậu có thể đang làm thay đổi quy luật xuất hiện của hai hiện tượng, khiến khoảng cách giữa các đợt có những biến động và thời gian kéo dài cũng có thể khác trước.
Đợt El Nino hiện nay là một ví dụ. Hiện tượng này bắt đầu từ khoảng tháng 4 - 5.2026, không phải vào mùa khô như nhiều người vẫn nghĩ, và được dự báo có thể kéo dài sang những tháng đầu năm 2027. Nếu diễn biến đúng dự báo, đợt El Nino này có thể kéo dài hơn 12 tháng.
Bình luận (0)