Cuộc 'tỉnh giấc' sau giấc ngủ dài ở rìa hệ mặt trời

Ảnh: đại học Johns Hopkins

Đài CNN hôm 16.7 dẫn thông báo từ Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) cho biết tàu thăm dò New Horizons được đưa vào chế độ ngủ đông hôm 7.8.2025 đã được kích hoạt trở lại vào ngày 23.6 nhờ vào các mã lệnh cài sẵn trong máy tính trên tàu.

Những bước đột phá chưa từng có

Đội ngũ điều khiển sứ mệnh tại Phòng thí nghiệm vật lý ứng dụng của Đại học Johns Hopkins tại Laurel (bang Maryland, Mỹ) xác nhận tàu New Horizons đang trong trạng thái ổn định và sẵn sàng truyền về trái đất những dữ liệu thu thập được trong thời gian ngủ đông từ vị trí ở Vành đai Kuiper.

Vành đai Kuiper chỉ khu vực trải rộng chứa vô số thiên thể băng giá nằm ở rìa ngoài hệ mặt trời, trải dài từ quỹ đạo sao Diêm Vương (cách mặt trời khoảng 30 đơn vị thiên văn) đến khoảng 50 đơn vị thiên văn. Được ký hiệu là AU, một đơn vị thiên văn tương đương với khoảng cách từ mặt trời đến trái đất (khoảng 150 triệu km).

Sao Diêm Vương có kích thước lớn nhất trong số hàng ngàn thiên thể đá và băng nằm ngoài quỹ đạo sao Hải Vương (viết tắt là TNO) ở Vành đai Kuiper. Những thiên thể tại đây được xem là các "hóa thạch" còn sót lại từ lúc hệ mặt trời hình thành cách đây khoảng 4,5 tỉ năm.

ảnh: nasa

Năm 2015, New Horizons trở thành tàu thăm dò đầu tiên bay ngang sao Diêm Vương và các mặt trăng, mang đến cơ hội quan sát cự ly gần và thay đổi hoàn toàn nhận thức của giới khoa học về hành tinh lùn này.

Đến năm 2019, tàu thăm dò thực hiện khảo sát ở khoảng cách gần đối với Arrokoth, một TNO có hình dạng giống người tuyết.

Sau đó, New Horizons tiếp tục hành trình khám phá Vành đai Kuiper và mang về những khám phá bất ngờ cho các nhà nghiên cứu trên trái đất cho đến khi bước vào giấc ngủ đông hồi năm ngoái.

Khám phá biên giới mới

Hiện New Horizons tiếp tục thu thập dữ liệu về tốc độ xoay, phương hướng và hình dạng của các thiên thể băng giá của Vành đai Kuiper.

Những kết quả đo đạc thu được cho phép các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn cách thức các hành tinh hình thành từ bụi và các hạt vật chất nhỏ, theo ông Pontus Brandt, nhà khoa học đang tham gia dự án New Horizons.

Tàu thăm dò còn đo đạc sự phân bố khí của vùng ngoài nhật quyển, chỉ lớp bong bóng khổng lồ được tạo ra từ gió mặt trời và đảm nhận vai trò bảo vệ toàn bộ Thái Dương hệ trước sự tấn công của bão bụi và tia bức xạ nguy hiểm của Dải Ngân hà.

Bên cạnh đó, một thiết bị trên tàu có tên PEPSSI đang đo đạc các tia vũ trụ xuyên thiên hà, chỉ những hạt năng lượng có tốc độ cực cao được tạo ra sau khi một ngôi sao nổ tung. Chuyên gia Brandt cho hay tia vũ trụ nằm trong danh sách những mối đe dọa lớn nhất cho hoạt động của con người trong không gian.

May mắn là nhật quyển có thể chặn được khoảng 70% số tia vũ trụ này. Dữ liệu do New Horizons thu thập được có thể giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cơ chế bảo vệ đó.