Cuồng yêu gây thảm kịch: Thoát 'đồ tể tình yêu' bằng cách nào?

Không nhất thiết gặp riêng để nói lời chia tay

Theo thạc sĩ Nguyễn Hải Uyên, Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam, trẻ vị thành niên cần hiểu, yêu nhau không đồng nghĩa với đánh mất quyền riêng tư, quyền tự quyết. Các em có quyền đặt ranh giới về cơ thể, thông tin cá nhân, thiết bị di động, mật khẩu, thời gian riêng và các mối quan hệ xã hội.

"Nếu đối phương nói rằng yêu thì phải cho kiểm tra điện thoại, không có gì thì sao phải giấu mật khẩu, thì đó không còn đơn thuần là nhu cầu được quan tâm. Tình yêu cần sự tin cậy, tôn trọng, không phải giám sát lẫn nhau”, thạc sĩ Uyên phân tích.

ẢNH: BSCC

Khi muốn chia tay nhưng sợ bị đeo bám, đe dọa, các em không nhất thiết phải gặp riêng. Có thể thông báo bằng hình thức phù hợp, báo người lớn, lưu bằng chứng, điều chỉnh quyền riêng tư trên tài khoản và tránh đến nơi chỉ có hai người. “Sự an toàn quan trọng hơn một cuộc chia tay đẹp”, thạc sĩ Uyên nhấn mạnh.

Trường hợp bị đe dọa phát tán hình ảnh riêng tư, thạc sĩ Uyên khẳng định: “Các em không có lỗi vì đã tin tưởng một người”. Các em không nên tiếp tục thương lượng bằng cách gửi thêm hình ảnh hoặc đáp ứng những yêu cầu khác với hy vọng đối phương dừng lại, cần lưu bằng chứng, không xóa tin nhắn và báo người lớn đáng tin cậy.

Với tình huống đối phương đe dọa tự làm hại bản thân để níu kéo, bác sĩ Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - phục hồi chức năng - y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2 cho rằng, mọi lời đe dọa đều cần được xem xét nghiêm túc, “nhưng đó không phải trách nhiệm mà một học sinh phải tự gánh chịu”. Các em cần báo ngay cho cha mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy để kết nối người có nguy cơ với hỗ trợ y tế phù hợp.

Bác sĩ Sang lưu ý, không giữ bí mật, không vì sợ hãi mà tiếp tục mối quan hệ hay gặp riêng người đang đe dọa. Các em có thể liên hệ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để tìm kiếm sự hỗ trợ.

Về cách mở lời, thạc sĩ Uyên hướng dẫn, các em không cần kể mọi chuyện hoàn hảo ngay lần đầu, có thể bắt đầu từ cảm xúc, khó khăn và điều mình cần hỗ trợ. Nếu lần đầu lên tiếng chưa nhận được sự hỗ trợ phù hợp, hãy tiếp tục tìm đến giáo viên, chuyên viên tham vấn học đường hoặc người thân khác có thể giúp bảo vệ mình.

Để dễ nhớ, thạc sĩ Trần Minh Hải, Giám đốc Trung tâm Giáo dục sức khỏe và phát triển cộng đồng Tương Lai gợi ý “nguyên tắc 5 ngón tay”. Các em ghi ra những người mình tin tưởng, mỗi ngón tay tương ứng một người để tìm đến khi gặp khủng hoảng, không nhất thiết luôn là cha mẹ.

Luật sư Hạ Thị Thu Thảo, Đoàn luật sư TP.HCM nhấn mạnh, từng yêu nhau hay hứa hẹn không tạo ra quyền ép buộc người kia tiếp tục mối quan hệ.

Khi trẻ bị theo dõi, chặn đường, ép gặp riêng hoặc đe dọa, luật sư Thảo lưu ý, gia đình nên thông báo nhà trường và trình báo cơ quan chức năng có thẩm quyền. Nếu có nguy cơ bị xâm hại ngay lập tức, cần đưa trẻ đến nơi an toàn, có người lớn đi cùng và liên hệ cơ quan chức năng. Việc đề nghị bảo vệ, hỗ trợ không phải chờ đến khi cơ quan điều tra kết luận đã xảy ra tội phạm.

Khi trình báo, phụ huynh nên trình bày đầy đủ diễn biến: người nào liên hệ, bằng phương thức nào, lời đe dọa cụ thể ra sao, đã xuất hiện ở đâu, bao nhiêu lần, có theo dõi hay chặn đường hay không, trẻ lo sợ thế nào và gia đình lo ngại nguy cơ gì.

Về bảo toàn chứng cứ, luật sư hướng dẫn giữ đầy đủ nội dung, tài khoản, thời gian và cả đoạn hội thoại, không chỉnh sửa, giữ dữ liệu gốc nếu có thể, sao lưu an toàn. Không tự công khai toàn bộ bằng chứng lên mạng để “bóc phốt”, không yêu cầu trẻ tiếp tục trò chuyện hoặc khiêu khích đối phương để “câu” bằng chứng nếu làm tăng nguy cơ.

Đừng biến lời từ chối thành bi kịch

Ở chiều ngược lại, trẻ bị từ chối tình cảm cũng cần được hướng dẫn cách quản trị cảm xúc. Bác sĩ Trần Duy Tâm, Phó trưởng Bộ môn Sức khỏe tâm thần khoa Y, Trường đại học Khoa học sức khỏe cho biết, có một số người sau chia tay vẫn tin rằng, mọi nỗ lực sẽ đảo ngược tình thế.

Về sự phát triển não bộ, bác sĩ Tâm cho biết, phải đến mốc 25 tuổi, toàn bộ cấu trúc não bộ mới đạt sự trưởng thành toàn diện. Sự chưa hoàn thiện sinh học này khiến các em tương đối mong manh, bồng bột và dễ bị kích hoạt bởi các xung động bộc phát.

ĐỒ HỌA: HOÀI NHIÊN

Thạc sĩ Hải Uyên cho rằng, tổn thương hay níu kéo sau chia tay là những phản ứng cảm xúc bình thường, nhưng "bạn có quyền buồn khi bị từ chối nhưng không có quyền gây hại cho người từ chối mình".

Khi cảm xúc quá mạnh, các em nên tạo khoảng cách bằng cách không nhắn tin liên tục, không gọi điện nhiều lần, không theo dõi tài khoản hay tìm đến nhà, trường học của người cũ. Thay vào đó, các em có thể viết ra điều muốn nói nhưng chưa gửi, vận động cơ thể và tâm sự với người tin tưởng.

Thạc sĩ Trần Minh Hải cho rằng, khi phát hiện con có dấu hiệu muốn làm hại người yêu, người lớn cần ngồi xuống lắng nghe, chưa vội khuyên răn hay dạy bảo, tạo không gian để trẻ chia sẻ cảm xúc.

Bác sĩ Nguyễn Thanh Sang nhấn mạnh, cha mẹ cần can thiệp nghiêm túc, không bình thường hóa hành vi bằng lý do "vì con yêu quá". Cần ngăn chặn hành vi gây hại, giúp con nhận trách nhiệm và tìm hỗ trợ chuyên môn khi cần.

Bác sĩ Tâm khuyến cáo, khi trạng thái tâm lý chuyển thành bệnh lý, khuyên giải có thể không đủ, cần hỗ trợ chuyên môn, điều trị. Bộ phận tâm lý học đường có thể hỗ trợ; khi cần thiết, phải có sự can thiệp của bác sĩ chuyên khoa tâm thần, tâm thần nhi.

Luật sư Thảo lưu ý, đối với hành vi đe dọa tước đoạt tính mạng, nếu có căn cứ khiến người bị đe dọa lo sợ việc tước đoạt tính mạng sẽ được thực hiện thì có thể xem xét dấu hiệu của tội "đe dọa giết người". Việc đánh giá phải xem xét toàn bộ bối cảnh, không chỉ dựa vào một câu nói đơn lẻ.

Luật sư Thảo cũng lưu ý, cần tránh hai thái cực: không phải cứ có hành vi đe dọa phát tán hình ảnh riêng tư là đương nhiên bị xử lý hình sự, nhưng cũng không nên chờ đến khi hình ảnh thực sự bị phát tán hoặc nạn nhân bị tổn thương về thể chất, tinh thần mới can thiệp.

Về trợ giúp pháp lý, luật sư cho biết, trẻ dưới 16 tuổi thuộc diện được trợ giúp theo luật Trợ giúp pháp lý năm 2017. Với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, cần xem xét tư cách tham gia tố tụng và trường hợp cụ thể. Gia đình có thể liên hệ Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tại địa phương để được hướng dẫn. (còn tiếp)