Đại biểu chỉ rõ tình trạng 'bán thầu', hai Bộ trưởng đăng đàn trả lời

Sáng 12.11, Quốc hội thực hiện phiên chất vấn và trả lời chất vấn với Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn. Nêu ý kiến tranh luận về chậm giải ngân đầu tư công, theo đại biểu Tạ Văn Hạ (đoàn Đà Nẵng), bộ trưởng đã chỉ ra khâu chuẩn bị đầu tư là một khâu rất then chốt.

"Nhưng tôi xin chỉ ra một nguyên nhân chưa được nhận diện và Quốc hội chưa chạm đến, đó là vấn đề "đa cấp" trong thi công hiện nay", ông Hạ nêu.

ẢNH: GIA HÂN

Ông chỉ rõ đó là hiện tượng trúng thầu nhưng không trực tiếp thi công mà phân chia qua rất nhiều cấp trung gian. Tập đoàn hoặc tổng công ty mẹ trúng thầu giao cho công ty con, công ty con giao cho xí nghiệp, xí nghiệp giao cho tổ đội thi công, rồi tổ đội lại giao cho những nhà thầu cuối cùng. 

Qua mỗi tầng nấc này, các bên đều trích lại phần trăm chi phí quản lý cũng như lợi nhuận, cho nên người thi công cuối cùng phải chịu tất cả các chi phí đó, rồi phải chịu trách nhiệm về sự đội giá và biến động giá cả. Điều này dẫn đến việc dự án bị đội vốn, thậm chí bị chiếm dụng vốn, chậm thanh toán và phát sinh nợ đọng, đại biểu Tạ Văn Hạ, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhấn mạnh.

Trả lời đại biểu Hạ, theo Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn, công tác giải ngân đầu tư công trong năm nay có sự tiến bộ rất lớn so với năm ngoái. Đến hết tháng 10 đã giải ngân được 74% vốn. 

Ông cũng cho hay, Thủ tướng Chính phủ rất quyết liệt, tại tất cả các cuộc họp giao ban định kỳ đều yêu cầu phải đẩy mạnh giải ngân để bảo đảm 100% vốn đầu tư công năm nay được giải quyết, đồng thời thực hiện Kết luận số 366 của Bộ Chính trị đưa giải ngân đầu tư công là một trong năm tiêu chí đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội.

Về việc chậm giải ngân so với kế hoạch, theo Bộ trưởng Tài chính, ngoài nguyên nhân khách quan là năm đầu triển khai kế hoạch và lượng vốn tăng cao (tăng 22% so với năm ngoái), thì vẫn còn những nguyên nhân chủ quan. 

ẢNH: GIA HÂN

"Tình trạng bán thầu như đại biểu Tạ Văn Hạ phát biểu, việc này thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư phải theo dõi, giám sát khi tổ chức triển khai, bảo đảm nhà thầu thực hiện đúng hợp đồng dân sự đã ký kết giữa hai bên, đồng thời các bộ, ngành, địa phương và cơ quan chức năng phải phối hợp giám sát chặt chẽ", ông Tuấn nêu. 

Năng lực nhà thầu trong liên doanh yếu, bán thầu

Được Chủ tịch Quốc hội mời trả lời thêm, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, hết tháng 10 giải ngân vốn đầu tư công đạt được khoảng 74%, đây là mức rất tốt so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, vẫn còn một số tỉnh, thành phố giải ngân đầu tư công còn chậm. 

Nguyên nhân khách quan chủ yếu là vấn đề giải phóng mặt bằng, biến động giá, thiếu nguồn vật liệu và nguồn nhân lực. Nhất là vừa qua các đơn vị thi công chuyển sang các nhà thầu tư nhân để làm nên bị thiếu nhân công. 

Bên cạnh đó, việc công bố chỉ số giá của các địa phương chưa kịp thời và còn chịu ảnh hưởng của điều kiện thời tiết. Về nguyên nhân chủ quan, đó là trách nhiệm của các chủ dự án về quản trị, tổ chức thực hiện và năng lực điều hành.

Nguyên nhân nữa là việc chọn nhà thầu phụ như đại biểu Hạ đã chỉ ra. Theo Bộ trưởng Xây dựng, đã có một số ý kiến gửi về bộ liên quan đến đấu thầu. Về đấu thầu, tổ hợp liên doanh nhà thầu để đủ điều kiện tham gia thực hiện dự án có những bất cập, ví dụ như liên doanh thường ép giá xuống, có dự án chỉ giảm 0,5%, 0,7% hoặc 1%, "đây là điều rất đáng tiếc", ông Minh chỉ rõ. 

ẢNH: GIA HÂN

"Vừa qua, cũng có nhà thầu nhờ liên doanh nên trúng rất nhiều dự án. Nhưng năng lực thực tế của một số nhà thầu trong liên doanh không bảo đảm. Do vậy, dẫn đến tình trạng bán thầu, tức là giao lại cho các nhà thầu nhỏ", Bộ trưởng Xây dựng nêu và cho biết các cơ quan kiểm tra đã có ý kiến và Bộ Xây dựng cũng nhận thấy đây là "một vấn đề rất khó". 

Theo ông Minh, luật Đấu thầu đã quy định quy trình kiểm tra rất chặt chẽ về năng lực tài chính, máy móc thiết bị thi công và nhân lực, nhưng vẫn xuất hiện hiện tượng giao thầu lại. Đây là trách nhiệm thuộc về đơn vị thi công và phải xử lý theo quy định của pháp luật.

Mặt khác, để xảy ra sai phạm này cũng có trách nhiệm của các chủ đầu tư trong việc kiểm soát tiến độ, quản lý chất lượng dự án và đặc biệt là kiểm tra các đơn vị thi công. Bộ trưởng Xây dựng khẳng định sẽ tham gia xây dựng nghị định hướng dẫn luật Đấu thầu nhằm bảo đảm chặt chẽ, khách quan trong quá trình đấu thầu, không để xảy ra các hiện tượng trên.