Đại đức Thích Định Phúc: Học tiến sĩ để hiểu chiếc y cà sa mình đang mặc

Từng nghĩ đi tu thì cần gì bằng tiến sĩ

Có những ngày, đại đức Thích Định Phúc ngồi trước máy tính gần như suốt ngày, lần giở kinh điển tiếng Pāli, đối chiếu tài liệu tiếng Anh, tiếng Thái. Chiếc y cà sa mặc mỗi ngày tưởng đã quá quen thuộc, nhưng càng tìm hiểu, sư càng có thêm nhiều câu hỏi.

Vì sao y cà sa có nhiều màu sắc? Vì sao phải may từ những mảnh vải ghép lại? Người xuất gia cần tuân thủ những quy định gì khi đắp y?

ẢNH: NHẬT THỊNH

Khi chọn nghiên cứu y cà sa trong Phật giáo Nam tông làm đề tài tiến sĩ, sư Định Phúc từng nghe có người nhận xét đề tài này không có gì hay. Nhưng sư lại nghĩ khác. "Tôi là người xuất gia, nếu không tìm hiểu kỹ về y mình đắp thì sao được?", sư chia sẻ.

Ít ai biết rằng trước khi dành 4 năm nghiên cứu chiếc y cà sa, sư Định Phúc từng không muốn học tiến sĩ, thậm chí nhiều lần nghĩ đến chuyện bỏ cuộc.

Sinh năm 1986 trong gia đình có truyền thống Phật giáo Nam tông Kinh, sư Định Phúc (thế danh Nguyễn Hoàng Phúc) đã gắn bó với chùa từ nhỏ. Theo lời sư, ông cố từng xây dựng chùa Trúc Lâm (phường Phú Lâm, TP.HCM) và làm trụ trì đầu tiên của ngôi chùa mà sư đang sinh hoạt.

Năm 2004, sau nhiều lần thuyết phục gia đình, sư được đồng ý cho xuất gia. Khi ấy, sư chưa nghĩ đến chuyện học đại học, thạc sĩ hay tiến sĩ. "Lúc mới xuất gia chưa nghĩ được, chưa có định hướng, sư phụ dạy sao mình nghe vậy", sư nhớ lại.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Suốt 7 năm ở chùa Siêu Lý (Vĩnh Long), sư được học giáo lý theo hình thức gia giáo. Nhìn hòa thượng Giác Giới, người trực tiếp hướng dẫn mình, đều đặn lên TP.HCM giảng dạy, sư dần nhận ra người xuất gia không chỉ tu tập cho bản thân mà còn cần học hỏi để truyền bá giáo lý.

Năm 2012, sư sang Thái Lan học tại Đại học Mahachulalongkornrajavidyalaya, lần lượt hoàn thành chương trình cử nhân và thạc sĩ. Tuy nhiên, khi học xong thạc sĩ, sư quyết định không học tiếp.

Năm 2018, sư trở về Việt Nam, dự định tập trung tu học. Một lần gặp hòa thượng Bửu Chánh, sư được khuyên nên tiếp tục học để sau này đóng góp cho Phật giáo Việt Nam.

Lời khuyên ấy khiến sư suy nghĩ, dù trong lòng vẫn còn phân vân: đã xuất gia tu học Phật pháp, cần gì phải có bằng tiến sĩ?

Khoảng 2 tháng sau, Học viện Phật giáo Việt Nam ở TP.HCM thông báo tuyển nghiên cứu sinh tiến sĩ Phật học khóa đầu tiên. Sư đăng ký và bắt đầu chương trình năm 2019.

ẢNH: NVCC

Bước vào nghiên cứu, sư phải sắp xếp thời gian giữa việc học và thời khóa tu tập. Mỗi ngày, sư thức dậy lúc 4 giờ sáng, tham gia công phu lúc 5 giờ sáng và 6 giờ chiều, tối đến 22 giờ đi ngủ.

Giai đoạn dịch Covid-19, nhiều hoạt động Phật sự tạm gián đoạn giúp sư có thêm thời gian nghiên cứu. Dẫu vậy, không ít lần sư tự hỏi mình học tiến sĩ để làm gì, rồi nghĩ đến chuyện dừng lại.

Những lúc ấy, sư nhớ đến công sức của sư phụ, các vị giáo thọ và phật tử đã hỗ trợ mình. "Báo chí cũng đăng tin về khóa đầu tiên rồi nên cố gắng, chứ bỏ thì… kỳ lắm", sư Định Phúc kể.

Chiếc y cà sa có gì mà nghiên cứu suốt 4 năm?

Với nhiều người, y cà sa là hình ảnh quen thuộc của các vị sư Nam tông. Nhưng càng tìm hiểu, sư Định Phúc càng nhận ra có nhiều điều tưởng đơn giản mà không dễ trả lời.

Chẳng hạn, vì sao có vị sư mặc y vàng, có vị mặc cam, đỏ mận hoặc cam đất? Màu nào mới đúng với quy định của Đức Phật?

Theo sư Định Phúc, y cà sa không có một màu sắc cố định. "Cà sa" mang nghĩa hoại sắc, chỉ những màu không phô trương, gắn với đời sống giản dị của người xuất gia.

ẢNH: NVCC

Tại Việt Nam, theo sư, có bốn tông màu thường gặp là đỏ mận, vàng, cam và cam đất. Trong quá trình nghiên cứu kinh điển, sư còn tìm thấy những mô tả màu y thời Đức Phật gần với sắc mặt trời lúc bình minh hoặc màu đọt lá bồ đề.

Không chỉ màu sắc, cách may y cũng khiến sư dành nhiều thời gian tìm hiểu. Vì sao chiếc y không được may từ một tấm vải nguyên mà phải ghép từ nhiều mảnh nhỏ?

Theo sư, điều này gắn với truyền thống các vị tu sĩ ngày xưa nhặt những mảnh vải ở nhiều nơi, mang về may thành y. Tấm y chắp vá không có giá trị vật chất cao, thể hiện đời sống giản dị, biết đủ, không chạy theo những thứ quý giá bên ngoài.

Qua nghiên cứu, sư nhận thấy màu sắc, kích thước y đã thay đổi theo thời gian. Tuy nhiên, không phải câu hỏi nào cũng tìm được lời giải rõ ràng.

ẢNH: NVCC

Chẳng hạn, trong chùa, các vị sư thường đắp y để hở một bên vai, còn khi ra ngoài phải che kín thân. Theo sư, tư liệu mô tả cụ thể cách đắp y thời Đức Phật vẫn còn hạn chế, nhiều cách thực hành hiện nay chủ yếu được truyền từ đời này sang đời khác.

Sư đưa ra một ví dụ gần gũi: một vị sư mặc áo sơ mi có thể không được nhận ra là người xuất gia, nhưng khi khoác y cà sa, phật tử có thể đến đảnh lễ. Bởi vậy, chiếc y không chỉ để nhận diện người xuất gia mà còn nhắc người mặc phải giữ gìn giới luật, nề nếp tu hành.

Từ kết quả nghiên cứu, sư có thêm cơ sở hướng dẫn phật tử về ý nghĩa của việc cúng dường y, cách sử dụng và may y theo giới luật. Có những vị tu sĩ cũng tìm đến tham khảo luận án, hỏi cách may y sao cho đúng.

Tháng 10.2023, sư Định Phúc bước vào buổi bảo vệ luận án tiến sĩ ở Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM.

"Là nghiên cứu sinh thuộc hệ phái Nam tông trong khóa đào tạo đầu tiên, lại được xếp bảo vệ đầu tiên, tôi chịu không ít áp lực. Những ngày trước buổi bảo vệ, tôi gần như không muốn trò chuyện với ai, chỉ tập trung đọc lại luận án, tìm những chỗ có thể bị hội đồng phản biện đặt câu hỏi", sư Định Phúc nhớ lại.

Áp lực đến mức sư không báo cho mọi người ở chùa biết mình đi bảo vệ tiến sĩ, chỉ nói là đi thi. Đến khi thông tin xuất hiện trên báo chí, phật tử mới hay.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Sau phần trình bày, phản biện và trả lời câu hỏi, sư được hội đồng đánh giá bảo vệ thành công, chỉ cần chỉnh sửa một số nội dung theo góp ý. Người sư muốn cảm ơn đầu tiên là thượng tọa Đồng Văn, người đã nhiều lần động viên khi sư có ý định bỏ học. Sư cũng gửi lời tri ân hai vị hướng dẫn là hòa thượng Bửu Chánh và thượng tọa Nhật Từ.

Trở thành người đầu tiên bảo vệ thành công luận án tiến sĩ ở Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM, sư Định Phúc xem đó là động lực để tiếp tục nghiên cứu.

Nhìn lại 4 năm học tiến sĩ, sư cho rằng điều thay đổi lớn nhất không chỉ là hiểu rõ hơn chiếc y mình đang mặc, mà còn là cách tiếp cận kinh điển và giảng pháp.

Chẳng hạn, khi nói về Tứ diệu đế, sư liên hệ đến những mâu thuẫn trong gia đình. Khi cha mẹ và con cái bất đồng, vợ chồng không tìm được tiếng nói chung, trước hết cần nhận diện nguyên nhân rồi mới tìm cách tháo gỡ.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Theo sư, không thể đem nguyên vẹn những tập tục, bối cảnh văn hóa của Ấn Độ cách đây khoảng 26 thế kỷ áp dụng vào đời sống hôm nay. Điều quan trọng là hiểu cốt lõi giáo lý để vận dụng phù hợp.

"Việc học của mình có sự hỗ trợ, cúng dường của nhiều phật tử. Vì vậy, đem kiến thức chia sẻ với cộng đồng là cách đáp lại những tấm lòng ấy. Đừng bao giờ kỳ vọng học tiến sĩ xong được trọng dụng, lên chức. Mình cứ học bằng tâm mình để tu, chứ không phải học để được gì đó. Nếu khoác lên mình chiếc y mà mình không tu thì chiếc y đó không có giá trị", sư đúc kết.