Thượng tọa Thích Quang Thạnh: Có bằng tiến sĩ, vẫn phải giữ 'chất tu'

Ít ai biết rằng thượng tọa Thích Quang Thạnh (58 tuổi, thế danh Trần Xuân Nhàn) từng có 3 năm gián đoạn việc học văn hóa. Khi mới xuất gia, ông nghĩ rằng đã đi tu thì không cần tiếp tục đến trường.

Giữa những ngày tất bật chuẩn bị Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X ở Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM, thượng tọa dành thời gian trò chuyện với PV Thanh Niên về hành trình 8 năm du học Ấn Độ và những bài học trong 15 năm làm trợ lý cho đại lão hòa thượng Thích Trí Quảng.

ẢNH: NVCC

Với thượng tọa, kiến thức tích lũy từ giảng đường và những điều học được bên vị tôn sư đều trở thành hành trang cho việc tu học, giảng dạy và đảm nhiệm các Phật sự sau này.

Từ cậu bé muốn làm bác sĩ lại trở thành tu sĩ

Ngày nhỏ, cậu bé mơ ước trở thành bác sĩ. Cơ duyên đến với Phật giáo bắt đầu từ một lần tình cờ nghe tụng kinh cầu siêu tại nhà người hàng xóm có người thân qua đời.

Không hiểu những lời kinh ấy có ý nghĩa gì, cậu bé tò mò tìm hiểu rồi theo người quen đến chùa. Ban đầu, cậu chỉ đi chùa vì thấy vui và có bạn bè cùng trang lứa. Nhưng càng đi, cậu càng yêu thích đời sống tu hành.

Năm 13 tuổi, thượng tọa vào chùa tập sự, đến năm 15 tuổi chính thức xuất gia. Khi ấy, thượng tọa nghĩ đã đi tu thì không cần tiếp tục học văn hóa. Việc học vì thế gián đoạn suốt 3 năm, cho đến khi được một sư chú trong chùa động viên trở lại trường.

ẢNH: ĐĂNG HUY

Hoàn thành chương trình phổ thông, thượng tọa theo học Trường Cơ bản Phật học TP.HCM tại chùa Vĩnh Nghiêm giai đoạn 1989 - 1993. Sau đó, thượng tọa học chương trình cử nhân tại Trường Cao cấp Phật học Việt Nam, đặt tại Thiền viện Vạn Hạnh, từ năm 1993 - 1997.

Từ cuối năm 1997 đến năm 2005, thượng tọa du học tại Ấn Độ. Chi phí học tập được sư phụ là hòa thượng Thích Thiện Chiếu, một người bạn tu sĩ ở Pháp, một người bạn tại Mỹ và một số phật tử hỗ trợ.

Sau 8 năm học tập, tháng 3.2005, thượng tọa tốt nghiệp chương trình thạc sĩ và tiến sĩ Phật học tại Đại học Delhi (Ấn Độ). "Từ nhỏ đến lớn, tôi chủ yếu sống trong chùa. Khi sang Ấn Độ, mọi thứ đều khác, từ thời tiết, thức ăn đến môi trường sống", thượng tọa kể.

Có những ngày nhiệt độ lên đến 47 - 49^oC, mùa lạnh xuống chỉ còn 4 - 6^oC. Chưa kể bụi bặm, tiếng còi xe ồn ào, thức ăn không hợp khẩu vị, mùa thu lại nhiều muỗi và côn trùng. Với thượng tọa, năm đầu tiên ở Ấn Độ là khoảng thời gian phải tự đấu tranh với bản thân, thích nghi với môi trường mới để tập trung vào việc học.

ẢNH: ĐĂNG HUY

Ngoài giờ học, thượng tọa cùng các tăng ni sinh Việt Nam tham gia các hoạt động Phật sự như lễ Phật đản, Vu lan, bố tát tụng giới. Thượng tọa cũng tham gia hoạt động của Hội Sinh viên Việt Nam tại Ấn Độ, hỗ trợ Đại sứ quán tổ chức những dịp lễ lớn của đất nước.

Khi thực hiện luận án tiến sĩ "Vai trò của tu sĩ Phật giáo ở xã hội đương thời", thượng tọa được Giáo sư K.T.S. Sarao hướng dẫn trong giai đoạn đầu. Sau đó, Giáo sư Sanghasen Singh giúp thượng tọa học cách diễn đạt những vấn đề học thuật sao cho người bình thường cũng có thể hiểu.

"Từ đó, tôi học cách diễn đạt đơn giản, dễ hiểu hơn nhưng vẫn bảo đảm tính học thuật để ai đọc cũng có thể ứng dụng", thượng tọa kể.

Bài học ấy sau này ảnh hưởng đến cách thượng tọa giảng dạy Phật pháp. Theo đó, những triết lý trong kinh điển cần được giải thích bằng ngôn ngữ gần gũi, gắn với những vấn đề người nghe đang gặp phải.

ẢNH: ĐĂNG HUY

15 năm học từ đại lão hòa thượng Thích Trí Quảng

Nếu 8 năm ở Ấn Độ giúp thượng tọa tích lũy kiến thức Phật học và học cách vượt qua khó khăn, thì 15 năm làm việc bên đại lão hòa thượng Thích Trí Quảng mang đến những bài học về ứng xử, lãnh đạo và phẩm hạnh của người xuất gia.

Thượng tọa kể, trong thời gian làm trợ lý cho đại lão hòa thượng Thích Trí Quảng, điều học được không chỉ là sự nghiêm túc trong tu học, hết lòng với công việc mà còn là cách lắng nghe, tôn trọng ý kiến tập thể. Đặc biệt, người đảm nhiệm công tác lãnh đạo phải luôn lấy phẩm hạnh tu tập làm nền tảng.

ẢNH: NVCC

"Có những việc hòa thượng dự định sẽ thực hiện, nhưng khi nghe các thành viên góp ý mà thấy hợp lý thì ngài vẫn lắng nghe và điều chỉnh. Tôi học được rằng làm lãnh đạo không phải chuyện gì mình cũng biết hết, cũng đúng hết. Mình phải biết lắng nghe ý kiến từ người cấp dưới, ý kiến của tập thể để quyết định chính xác và đồng bộ sẽ đưa đến kết quả tốt hơn", thượng tọa chia sẻ.

Với thượng tọa Thích Quang Thạnh, đây là những bài học không dễ tìm thấy trong sách vở. Những điều học được từ đại lão hòa thượng sau này được thượng tọa vận dụng vào công tác hành chánh đạo, quản lý giáo dục Phật giáo và tổ chức sinh hoạt tại tịnh xá Phước Sơn.

Có bằng tiến sĩ, vẫn phải học cách sống

Trở về Việt Nam, thượng tọa Thích Quang Thạnh tham gia giảng dạy tại Học viện Phật giáo Việt Nam ở TP.HCM. Sau đó, thượng tọa dần chuyển sang công tác quản lý giáo dục và đảm nhiệm nhiều Phật sự trong giáo hội.

Từng trải qua không ít khó khăn trong những năm du học Ấn Độ, thượng tọa đặc biệt quan tâm đến việc hỗ trợ tăng ni sinh Việt Nam đang học tập ở nước ngoài.

ẢNH: NVCC

Năm 2023, thượng tọa dẫn đầu đoàn Ban Giáo dục Phật giáo TP.HCM đến thăm, làm việc với ban giám hiệu 5 trường đại học tại Đài Loan. Dịp này, thượng tọa chia sẻ kinh nghiệm học tập, động viên và trao học bổng cho gần 100 tăng ni sinh Việt Nam.

Tháng 11.2024, thượng tọa trở lại Ấn Độ, cùng các phật tử hỗ trợ 61 tăng ni sinh Việt Nam tại New Delhi, đồng thời đóng góp vào quỹ hoạt động của Hội Tăng Ni sinh viên Việt Nam tại Ấn Độ.

Trong công tác giáo dục, thượng tọa nhận thấy tăng ni trẻ ngày nay có môi trường học tập thuận lợi và cách tiếp cận khác thế hệ trước. Vì vậy, người hướng dẫn không thể chỉ dựa vào kỷ luật mà còn phải biết lắng nghe, gần gũi để các em chia sẻ.

Thoạt nhìn, vẻ nghiêm nghị của thượng tọa Thích Quang Thạnh có thể khiến người trẻ e dè. Thế nhưng, qua những buổi nghe pháp, nhiều phật tử trẻ lại tìm đến thượng tọa để chia sẻ chuyện học hành, gia đình và cuộc sống.

ẢNH: NVCC

"Người trẻ đến với mình, trước hết phải hiểu các em đang cần điều gì. Có em đang lo chuyện học hành, có em gặp khó khăn trong gia đình, có em chưa biết chọn ngành nghề nào. Nếu mình chỉ nói những điều mình muốn nói mà không quan tâm điều các em cần nghe thì rất khó gần gũi. Khi mình giúp các em giải quyết được những vấn đề thực tế, các em mới có niềm tin, rồi từ đó mình mới hướng dẫn Phật pháp cho các em", thượng tọa chia sẻ.

Khi được hỏi liệu học vị tiến sĩ có làm nên một tu sĩ giỏi, thượng tọa trả lời ngay rằng chưa hẳn.

"Tiến sĩ là học vị mà người ngoài đời cũng có thể đạt được, nhưng trở thành một người tu sĩ đúng nghĩa lại là chuyện khác. Nếu một người có bằng tiến sĩ mà không có sự tu tập, không có phẩm hạnh thì người ấy chỉ là một học giả. Còn nếu người có học vị tiến sĩ đồng thời có đời sống tu hành, có đạo hạnh thì học vị ấy mới càng đáng quý", thượng tọa bày tỏ.

ẢNH: NVCC

Nhắc lại những năm tháng làm trợ lý cho đại lão hòa thượng Thích Trí Quảng, điều thượng tọa nhớ nhất không phải những công việc đã đảm nhiệm, mà là bài học về "chất tu".

Với thượng tọa, học vị chỉ là phương tiện để nâng cao sự thông hiểu Phật pháp, hiểu thêm về cuộc sống xã hội và hỗ trợ cho việc hoằng dương chánh pháp. Còn điều quan trọng nhất đối với người xuất gia vẫn là giữ được "chất tu" trong đời sống và công việc hằng ngày.