Đằng sau câu nói 'con ổn' của những đứa trẻ từng bị bạo hành

Bạo hành trẻ em gây tổn thương như thế nào?

Tại buổi tọa đàm "Tăng cường công tác bảo vệ trẻ em trước vấn nạn bạo hành trong và ngoài gia đình", ngày 26.10, TS Phan Thị Mai Quyên - Giám đốc trung tâm tham vấn tâm lý, Trường đại học Mở TP.HCM cho biết trước câu hỏi "con ổn không", trẻ bị bạo hành thường trả lời "con ổn" hoặc "con không sao". Đằng sau câu nói "con ổn" có thể là những nguy cơ và tổn thương tích lũy âm thầm trong suốt hành trình phát triển của trẻ.

Có 4 dạng bạo hành được đề cập đến là: bạo hành thể chất, bạo hành tâm lý, bạo hành tình dục và sự bỏ mặc/bỏ bê.

Ảnh: Phan Diệp

Củng cố nhận định này, chuyên gia dẫn ra kết quả một nghiên cứu, có đến 84,3% trẻ được khảo sát từng trải qua ít nhất một trải nghiệm thơ ấu bất lợi.

Tiếp theo, một khảo sát được TS Mai Quyên thực hiện trên 787 người trưởng thành trẻ tuổi cho thấy trải nghiệm thơ ấu bất lợi có tương quan nghịch với sức khỏe tâm thần. Ngược lại, trải nghiệm thuận lợi có tương quan thuận. 

Làm gì để giúp trẻ phục hồi sớm sau tổn thương?

TS Phan Thị Cẩm Giang, Trưởng ngành Tâm lý học, Trường đại học Quốc tế Sài Gòn (SIU) cho rằng nhiều phụ huynh hiện nay nhầm lẫn giữa việc dạy dỗ và bạo hành con cái. Cụ thể, cha mẹ xem các hình phạt nặng nề, lời nói gây tổn thương hoặc hành vi áp đặt là cách thể hiện tình yêu và trách nhiệm với con. Cách ứng xử này gây bất an và ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách của trẻ em.

Ảnh: Phan Diệp

Chuyên gia cho rằng cần tìm cách chủ động phòng ngừa bạo hành trẻ em thay vì xử lý hậu quả. Có thể bắt đầu với giải pháp xây dựng, phổ biến bộ công cụ giúp phụ huynh, giáo viên, người làm công tác xã hội nhận diện sớm dấu hiệu tổn thương tâm lý. Nâng cao nhận thức của cha mẹ về phương pháp nuôi dạy con khoa học... Phát triển hệ thống tư vấn tâm lý và các điểm tiếp nhận, hỗ trợ an toàn để trẻ có thể tìm đến khi gặp khó khăn.

Giải pháp nâng cao nhận thức của cha mẹ về phương pháp nuôi dạy con khoa học, nói cách khác là "cha mẹ cần học cách làm cha mẹ" được nhiều đại biểu tại tọa đàm ủng hộ. Bên cạnh đó là giải pháp dạy trẻ nhận diện sớm các hành vi bạo hành, phòng ngừa bạo hành... cũng được đưa ra.

Ảnh: Phan Diệp

TS Phan Thị Mai Quyên cho rằng trẻ bị bạo hành, khả năng phục hồi tâm lý phụ thuộc vào việc phát hiện sớm và bù đắp sớm. Việc bù đắp sớm cho trẻ bị bạo hành cần thực hiện càng sớm càng tốt với sự tham gia của nhiều lực lượng.

Trong đó, gia đình là nơi nhận diện và đáp ứng các nhu cầu an toàn cơ bản. Nhà trường có sự tham gia của toàn bộ thầy cô, không riêng giáo viên chủ nhiệm. Tổ chức công tác xã hội và cán bộ bảo vệ trẻ em  là cầu nối phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng. Cuối cùng là mạng lưới chuyên môn sẽ là nơi nhận chuyển gửi đánh giá tâm thần, y tế hoặc kinh tế - xã hội khi có ca phức tạp.

"Không ai nắm giữ hết mọi giải pháp"

Ông Pierre Du Ville, Trưởng đại diện Phái đoàn Wallonie - Bruxelles tại Việt Nam nói: "Không một cá nhân nào có thể nắm giữ hết mọi giải pháp. Do đó, bảo vệ trẻ em cần bám sát thực tiễn cộng đồng, phát huy kinh nghiệm của những người trực tiếp làm việc với trẻ và tăng cường kết nối giữa các lực lượng chuyên môn".

Đồng quan điểm, TS Lê Thị Mai Liên, Trưởng khoa Tâm lý học, Trường ĐH KHXH và NV TP.HCM cho biết thêm: "Bạo hành trẻ em là thực trạng khá phổ biến, khó thấy và không ngành nào xử lý được một mình".

Do đó, bài học rút ra là trong việc phối hợp hỗ trợ cho trẻ bị bạo hành là: Cần một hệ thống phối hợp liên ngành có quy trình rõ ràng, trách nhiệm cụ thể và cơ chế theo dõi liên tục. Mục tiêu lâu dài là chuyển từ mô hình dự án sang thiết chế hỗ trợ bền vững, bảo đảm trẻ không bị bỏ lại giữa các khâu tiếp nhận, can thiệp và bàn giao.

Ảnh: Phan Diệp