Điều gì khiến anh quyết định bắt đầu chuỗi dự án tôn vinh bản sắc văn hóa và con người Việt bằng Profile Đất nước của tôi, một bộ phim chỉ dài hơn 15 phút nhưng mang tham vọng quảng bá hình ảnh quốc gia?

Tôi từng đi qua rất nhiều vùng đất của đất nước mình. Có những nơi đẹp đến mức khiến tôi đứng lặng rất lâu. Có những con người bình dị nhưng để lại trong tôi sự xúc động khi tiếp xúc. Tôi luôn nghĩ, nếu chính mình còn xúc động như vậy thì tại sao thế giới lại chưa có cơ hội cảm nhận Việt Nam theo cách ấy?

Thế giới biết đến Việt Nam nhưng có người nhớ đến chiến tranh, đến phở, bánh mì, đến vài danh thắng nổi tiếng. Nhưng Việt Nam không chỉ là những mảnh ghép. Một đất nước có chiều sâu lịch sử, nền văn hóa hàng nghìn năm, có thiên nhiên kỳ vĩ và trên hết là những con người luôn biết yêu thương, gìn giữ bản sắc văn hóa và kiên cường đứng dậy sau mọi thử thách.

15 phút phim chắc chắn không đủ để kể hết những điều tôi muốn làm. Nhưng điện ảnh không có nhiệm vụ kể hết mà khơi mở. Nếu sau bộ phim, khán giả quốc tế nói: "Tôi muốn đến Việt Nam", và một người Việt Nam tự hào: "Đây là quê hương tôi", thì với tôi, lúc đó bộ phim này đã hoàn thành sứ mệnh.

Ảnh: NVCC

Vậy với dự án này, anh muốn khán giả quốc tế "cảm" một Việt Nam ra sao?

Điều tôi mong là họ cảm nhận được một Việt Nam có tâm hồn. Một đất nước dịu dàng nhưng mạnh mẽ, hiền hòa nhưng kiên cường, khiêm nhường nhưng đầy bản lĩnh.

Sau bộ phim, khán giả không chỉ nhớ đến những dãy núi, bãi biển hay phố cổ. Họ sẽ nhớ đến cảm giác được chào đón, sự chân thành trong ánh mắt của người Việt và tiếng cười rất thật của những con người bình dị. Tôi muốn làm một bộ phim khiến nhiều người trên thế giới khao khát đến Việt Nam.

Có những vẻ đẹp không thể đo hết bằng hình ảnh và có những cảm xúc không thể dịch sang bất kỳ ngôn ngữ nào. Đó cũng là lý do tôi đặt tên bộ phim là Vietnam: Beyond Words (tạm dịch: Việt Nam - vượt ngoài mọi ngôn từ).

Nhiều phim quảng bá thường sa vào việc liệt kê danh lam thắng cảnh. Anh sẽ làm gì để Profile Đất nước của tôi không trở thành một video du lịch đẹp mắt mà là một tác phẩm điện ảnh có hồn?

Tôi nghĩ chính con người mới làm cho cảnh vật có ký ức. Chúng tôi không đi dọc đất nước ghi hình chỉ để sưu tập những khung hình đẹp, mà chúng tôi đi tìm những câu chuyện.

Một di sản chỉ có ý nghĩa khi khán giả cảm nhận được dáng hình của những thế hệ đã gìn giữ nó. Tôi muốn khán giả quốc tế "cảm" rằng: "Mình vừa đi qua một đất nước có chiều sâu, có ký ức và có những con người đáng yêu."

Ảnh: NVCC

Trong các phim của anh, từ Cha cõng con đến các dự án sau này, thiên nhiên và con người Việt thường hiện lên rất giàu chất thơ. Lần này, "Đất nước như một bài thơ đẹp" - lời giới thiệu về dự án - sẽ được anh vẽ bằng hình ảnh có âm điệu ra sao?

Bạn thử hình dung: Một buổi sớm trên ruộng bậc thang, ánh đèn cuối cùng của một con thuyền giữa biển đêm, tiếng mái chèo trên dòng sông hay một cụ già ngồi lặng trước hiên nhà...; tất cả đều mang trong mình một nhịp điệu rất riêng. Điều chúng tôi làm chỉ là đủ kiên nhẫn để lắng nghe và ghi lại nhịp điệu ấy bằng điện ảnh. Tôi muốn bộ phim này như một bài thơ mà ở đó không có câu chữ nào lên gân, không cố gắng hô hào hay ca ngợi. Chỉ cần khán giả quốc tế xem và thấy yêu một vùng đất mà có thể họ chưa từng đặt chân đến, thì tôi nghĩ đó đã là thứ âm điệu đẹp nhất mà bộ phim có thể tạo ra.

Được biết dự án này có hơn 300 diễn viên, ghi hình ở 34 tỉnh thành. Với một quy mô rất lớn như vậy, anh chọn "trục cảm xúc" nào để giữ bộ phim không bị dàn trải và ai sẽ là nhân vật chính?

Trục cảm xúc mà tôi lựa chọn từ đầu đến cuối vẫn là con người. Thiên nhiên đẹp bởi có con người gìn giữ. Văn hóa đẹp bởi có con người trao truyền. Lịch sử chỉ thật sự sống dậy khi hôm nay vẫn còn những con người đang tiếp tục viết nó. Dù bộ phim đi qua 34 tỉnh thành, hàng trăm nhân vật và rất nhiều không gian khác nhau, thì tất cả vẫn quy về một điểm chung là tinh thần Việt Nam.

Ảnh: NVCC

Theo anh, điều khó nhất khi đưa bản sắc Việt lên màn ảnh là giữ được sự nguyên bản hay làm cho nó đủ hiện đại để chạm tới cuộc sống hôm nay và ra thế giới?

Đó là làm cho bộ phim đủ độ chân thật. Một câu chuyện chân thật sẽ chạm được khán giả. Còn nếu chỉ cố gắng làm cho nó hiện đại bằng kỹ xảo hay hình thức mà bên trong không có tâm hồn Việt Nam thì cuối cùng khán giả cũng sẽ nhận ra. Bản sắc nằm trong cách con người đối xử với nhau, trong lòng nhân ái, trong sự bao dung, trong cách chúng ta gìn giữ ký ức và truyền lại cho thế hệ sau, và tất cả sẽ đọng lại bằng cảm xúc. Nhiệm vụ của người làm phim là tìm được một ngôn ngữ điện ảnh đủ mới để kể những giá trị rất quen thuộc ấy theo cách khiến thế giới hôm nay vẫn rung động.

Khi làm phim quảng bá quốc gia, đâu là ranh giới giữa niềm tự hào dân tộc và sự tô vẽ quá mức?

Tôi chỉ muốn kể về Việt Nam bằng sự biết ơn của một người được sinh ra trên đất mẹ của tôi. Chúng tôi không tạo ra một Việt Nam khác với Việt Nam trong quá khứ và hiện tại. Tôi luôn tin rằng khi mình trung thực với những cảm nhận về đất nước cùng lòng tự hào dân tộc và tình yêu thì bộ phim sẽ tự có sức thuyết phục.

Ảnh: NVCC

Vậy nếu chỉ được chọn một hình ảnh để đại diện cho tinh thần Việt Nam trong phim này, anh sẽ chọn hình ảnh nào?

Tôi sẽ chọn một hình ảnh gợi lên ý nghĩa về một con người đang viết với non sông hay rộng hơn là viết tiếp câu chuyện của đất nước mình. Bởi tôi luôn nghĩ mỗi người Việt Nam đều đang viết một trang rất riêng về đất nước trong ký ức, hiện tại và tương lai dù họ là ai. Có người viết bằng lao động, có người viết bằng tri thức, có người viết bằng sự hy sinh, có người viết bằng lòng tử tế mỗi ngày. Khi tất cả những trang ấy ghép lại, chúng ta sẽ có một cuốn sách mang tên Việt Nam. Đó cũng là ý tưởng lớn nhất của bộ phim. Điện ảnh có thể làm đẹp hiện thực, nhưng không nên đánh mất hiện thực.

Với một đạo diễn từng có hành trình làm phim độc lập nhiều thử thách, điều gì trong đời sống cá nhân giúp anh có cái nhìn giàu thương cảm và nhiều chất Việt đến vậy?

Tôi từng đi qua nhiều vùng quê, gặp rất nhiều con người bình dị và tốt bụng. Tôi được nghe mẹ kể rất nhiều câu chuyện với những ngôn từ rất đẹp. Và chất Việt ấy đã nuôi tôi từ nhỏ, đi cùng tôi suốt cuộc đời nên nó cũng tự nhiên chảy vào từng khuôn hình của tôi.

Profile Đất nước của tôi được kỳ vọng mở ra chuỗi dự án lớn hơn về quảng bá Việt Nam như anh chia sẻ. Vậy chuỗi dự án này sẽ đi sâu vào những lớp bản sắc nào: ẩm thực, trang phục, di sản, lịch sử, tín ngưỡng hay đời sống đương đại?

Profile Đất nước của tôi sẽ là cánh cửa đầu tiên để mở ra một hệ sinh thái những bộ phim quảng bá chuyên nghiệp về Việt Nam. Sau bộ phim này, chúng tôi mong muốn tiếp tục kể những câu chuyện sâu hơn về từng giá trị đã làm nên bản sắc Việt. Có thể là một Việt Nam - khu vườn chữa lành của châu Á; Việt Nam với những câu chuyện về thuốc nam hay Việt Nam - xứ sở ẩm thực… Ngoài ra còn có chủ đề về lúa gạo, biển đảo, di sản, làng nghề, hay đơn giản là những con người bình thường đang âm thầm gìn giữ những giá trị ấy mỗi ngày.

Ảnh: Xuân Đức

Nhiều quốc gia đã dùng điện ảnh như một dạng "sức mạnh mềm". Anh có nghĩ Việt Nam đang đứng trước thời điểm cần một chiến lược điện ảnh bài bản hơn để kể câu chuyện của mình với thế giới mang đúng tinh thần, bản sắc Việt?

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, vị thế của đất nước trên trường quốc tế ngày càng được nâng lên. Chúng ta lại có nền văn hóa rất đặc sắc, độc đáo, chiều sâu lịch sử đặc biệt, thiên nhiên hiếm có và một dân tộc có sức sống mãnh liệt. Và cần một chiến lược để kể những câu chuyện ấy một cách nhất quán, chuyên nghiệp và đủ sức lay động. Vì vậy, tôi rất mong các nhà làm phim Việt sẽ tạo ra nhiều tác phẩm quảng bá quốc gia, được đầu tư dài hạn, để khi nhắc đến Việt Nam, thế giới không chỉ nhớ đến quá khứ hào hùng mà còn nhìn thấy một đất nước giàu bản sắc, giàu sáng tạo và đầy khát vọng của hôm nay.

Ảnh: Xuân Đức

Với kinh phí được nói là rất lớn so với thời lượng 15 phút, áp lực lớn nhất của anh là hiệu quả thị giác, thông điệp văn hóa hay trách nhiệm trước hình ảnh quốc gia?

Điều khiến tôi áp lực nhất là làm sao để xứng đáng với niềm tin mà rất nhiều người đã dành cho dự án này. Khi làm một bộ phim cho riêng mình, nếu chưa hoàn hảo, tôi có thể làm lại ở bộ phim sau. Nhưng khi làm một bộ phim mang theo hình ảnh của một đất nước sẽ mang trách nhiệm rất khác. Tôi luôn tự hỏi, nếu một khán giả quốc tế chỉ có đúng mười lăm phút để gặp Việt Nam qua bộ phim này, mình sẽ giới thiệu điều gì trước tiên? Điều gì sẽ khiến họ nhớ? Điều gì sẽ khiến họ muốn quay trở lại?

Chúng tôi mong nhất là họ sẽ hành động. Muốn đến Việt Nam, muốn tìm hiểu nhiều hơn, muốn đầu tư và muốn kể tiếp câu chuyện về Việt Nam cho người khác. Một bộ phim chỉ thực sự thành công khi tạo ra hành động sau cảm xúc.

Ảnh: Xuân Đức

Với anh, Profile Đất nước của tôi là sáng kiến kết nối và xây dựng hạ tầng quốc gia bằng điện ảnh ra sao?

Tôi nghĩ đây là thời điểm để định hình hình ảnh quốc gia rõ hơn trong mắt thế giới. Vì thế, dù có những thách thức rất lớn nhưng Profile Đất nước của tôi không chỉ là một bộ phim mà mang khát vọng của chúng tôi về sự kết nối, xây dựng hạ tầng hình ảnh quốc gia từ những điều nhỏ nhất.

Tôi luôn nghĩ, không ai có thể kể trọn vẹn câu chuyện Việt Nam một mình. Nên Profile Đất nước của tôi trong suy nghĩ của tôi là sự đồng kiến tạo bởi con người Việt Nam và bởi tình yêu dành cho quê hương của tất cả những người tham gia. Vì tinh thần đoàn kết không chỉ là truyền thống, mà còn là một phần bản sắc của dân tộc Việt Nam. Tôi muốn bộ phim được tạo ra cũng phản chiếu tinh thần ấy.